Του Σάββα Παυλίδη
Η νέα τουρκική παρενόχληση σε βάρος του πλοίου «Ocean Link», το οποίο πραγματοποιούσε εργασίες πόντισης καλωδίου οπτικών ινών ανατολικά της Αστυπάλαιας, έρχεται να καταρρίψει για ακόμη μία φορά το αφήγημα περί «ήρεμων νερών» στο Αιγαίο και να υπενθυμίσει ότι η Άγκυρα συνεχίζει σταθερά τη στρατηγική αμφισβήτησης ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Το περιστατικό σημειώθηκε το πρωί της Τετάρτης, όταν τουρκική πυραυλάκατος προσέγγισε το «Ocean Link», το οποίο εκτελούσε εργασίες 7 ναυτικά μίλια ανατολικά της Αστυπάλαιας, επιχειρώντας να παρεμποδίσει τη δραστηριότητά του. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι Τούρκοι αξιωματικοί κάλεσαν το πλοίο μέσω ασυρμάτου και υποστήριξαν πως κινείται «εκτός δικαιοδοσίας», επαναφέροντας το γνωστό αναθεωρητικό αφήγημα της Άγκυρας περί «γκρίζων ζωνών» και περιορισμένων δικαιωμάτων των ελληνικών νησιών.
Η απάντηση, ωστόσο, ήρθε άμεσα από τη φρεγάτα «Αδρίας» του Πολεμικού Ναυτικού, η οποία βρισκόταν στην περιοχή και ξεκαθάρισε ότι το πλοίο επιχειρεί κανονικά εντός ελληνικής δικαιοδοσίας. Παρά την τουρκική πρόκληση, το «Ocean Link» συνέχισε απρόσκοπτα τις εργασίες του, με την παρουσία του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού να λειτουργεί αποτρεπτικά.
Το περιστατικό μόνο μεμονωμένο δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Σύμφωνα με πληροφορίες, αντίστοιχες κινήσεις είχαν καταγραφεί και τους προηγούμενους μήνες, τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο, με την Τουρκία να επιχειρεί συστηματικά να επιβάλει στην πράξη τη δική της αυθαίρετη ερμηνεία περί δικαιοδοσίας στο Αιγαίο, ειδικά ανατολικά του 25ου μεσημβρινού.
Η τουρκική πλευρά επιμένει προκλητικά στη θέση ότι τα ελληνικά νησιά δεν διαθέτουν υφαλοκρηπίδα ή άλλη θαλάσσια ζώνη πέραν των 6 ναυτικών μιλίων χωρικών υδάτων — μία θέση που βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και αποτυπώνει ξεκάθαρα τον αναθεωρητικό χαρακτήρα της τουρκικής στρατηγικής.
Το νέο επεισόδιο δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα και για το πολιτικό αφήγημα περί αποκλιμάκωσης και «ήρεμων νερών» στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Την ώρα που η Αθήνα επενδύει στη διπλωματική προσέγγιση και στην εικόνα σταθερότητας στο Αιγαίο, η Άγκυρα συνεχίζει επί του πεδίου να δοκιμάζει αντιδράσεις, να παράγει τετελεσμένα και να επαναφέρει διαρκώς ζητήματα αμφισβήτησης κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Έντονη ήταν και η αντίδραση του ΠΑΣΟΚ, με τον τομεάρχη Άμυνας Μιχάλη Κατρίνη να κάνει λόγο για «ξεκάθαρη απόπειρα αμφισβήτησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας». Ο βουλευτής υπογράμμισε ότι η Ελλάδα οφείλει να απαντά με αποφασιστικότητα και χωρίς κανένα περιθώριο «κανονικοποίησης» της τουρκικής προκλητικότητας, ζητώντας παράλληλα ενεργοποίηση των Ευρωπαίων εταίρων απέναντι στις συνεχείς προκλήσεις της Άγκυρας.
Το μήνυμα που εκπέμπει η Τουρκία είναι σαφές: παρά τις δημόσιες αναφορές σε διάλογο και αποκλιμάκωση, συνεχίζει να αμφισβητεί εμπράκτως ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα στο Αιγαίο. Και αυτό καθιστά ολοένα και πιο δύσκολη τη διατήρηση της εικόνας περί «ήρεμων νερών», όταν η πραγματικότητα στο πεδίο δείχνει ακριβώς το αντίθετο.
Τον Ιούνιο προς έγκριση ο νόμος για τη «Γαλάζια Πατρίδα»
Σε αυτό το ήδη τεταμένο σκηνικό, έρχεται να προστεθεί και μια νέα εξέλιξη από την πλευρά της Άγκυρας, η οποία ενισχύει την εικόνα μιας συστηματικής και πολυεπίπεδης στρατηγικής στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Ο Ερντογάν προετοιμάζει αυτοτελές νομοσχέδιο στο πλαίσιο του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας», με στόχο όπως αναφέρεται «την κατοχύρωση των δικαιωμάτων και συμφερόντων της Τουρκίας στη Μαύρη Θάλασσα, τη Μεσόγειο και το Αιγαίο».
Η κίνηση αυτή δεν παρουσιάζεται ως μεμονωμένη πρωτοβουλία, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας ενσωμάτωσης του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στο εσωτερικό νομικό σύστημα της Τουρκίας. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το νομοσχέδιο αναμένεται να κατατεθεί στην τουρκική Εθνοσυνέλευση μετά την ολοκλήρωση του Kurban Bayramı, με το Αιγαίο να περιλαμβάνεται ρητά στο πεδίο αναφοράς του.
Όπως διαρρέεται, βρίσκεται σε εξέλιξη η επεξεργασία μιας «συμπεριληπτικής νομοθετικής ρύθμισης» που θα ενοποιεί διασκορπισμένες διατάξεις και θα «προστατεύει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Τουρκίας στις ζώνες θαλάσσιας δικαιοδοσίας της». Παράλληλα, προβλέπεται ο καθορισμός προτύπων για τα διεθνή ύδατα, αλλά και η συγκέντρωση όλων των σχετικών ρυθμίσεων υπό μία ενιαία νομοθετική «στέγη».
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στο γεγονός ότι, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, στο πλαίσιο της πρότασης νόμου θα προσδιοριστούν τα όρια της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και της υφαλοκρηπίδας, τα οποία η Άγκυρα αντιμετωπίζει ως «θαλάσσια σύνορά» της, επιχειρώντας έτσι την εσωτερική κατοχύρωση θέσεων που παραμένουν αντικείμενο διεθνούς διαφωνίας και έντονης ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης.
Ακόμη πιο ανησυχητική διάσταση προσδίδει η πρόβλεψη ότι στο ίδιο πλαίσιο θα εξεταστεί και το νομικό καθεστώς νησίδων, νησίδων και βραχονησίδων που η Τουρκία χαρακτηρίζει κατά καιρούς ως «γκρίζες ζώνες» στο Αιγαίο. Σύμφωνα με τις διαρροές, ο προσδιορισμός τους θα ενταχθεί στο νέο «Νόμο της Γαλάζιας Πατρίδας», με αναφορές —έστω και τυπικά— στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Την ίδια στιγμή, όπως αναφέρεται, η προετοιμασία του νομοσχεδίου έχει γίνει με τη συμμετοχή των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων και του Υπουργείου Εξωτερικών, ενώ έχει προηγηθεί συγκριτική ανάλυση του Δικαίου της Θάλασσας με την τουρκική νομοθεσία. Η εμπλοκή στρατιωτικών και διπλωματικών θεσμών υπογραμμίζει ότι δεν πρόκειται για μια απλή τεχνική κωδικοποίηση, αλλά για μια επιλογή με σαφή γεωπολιτικό και στρατηγικό αποτύπωμα.
