Του Κώστα Παππά
Η ελληνική ιστορία είναι γεμάτη στιγμές που δοκιμάστηκε το θάρρος των ανθρώπων απέναντι στον φόβο. Μία από τις πιο συγκλονιστικές είναι η εκτέλεση των 200 Ελλήνων αγωνιστών στην Εκτέλεση των 200 της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944. Εκεί, στο σκοπευτήριο της Σκοπευτήριο Καισαριανής, διακόσιοι άνθρωποι στάθηκαν μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα των Ναζιστική Γερμανία με αξιοπρέπεια, γενναιότητα και λεβεντιά. Γνώριζαν ότι οδηγούνταν στον θάνατο, όμως δεν λύγισαν. Αντιμετώπισαν τους δημίους τους χωρίς φόβο, υπερασπιζόμενοι μέχρι την τελευταία στιγμή τις αξίες της ελευθερίας, της αξιοπρέπειας και της πατρίδας.
Η στάση τους δεν ήταν απλώς μια πράξη αντίστασης απέναντι στην κατοχή. Ήταν ένα βαθύ μάθημα θάρρους για τις επόμενες γενιές. Εκείνοι οι άνθρωποι δεν είχαν καμία εγγύηση για το αύριο, καμία βεβαιότητα ότι η θυσία τους θα αναγνωριστεί. Κι όμως, στάθηκαν όρθιοι μπροστά στον θάνατο με μια ψυχική δύναμη που σήμερα φαντάζει σχεδόν αδιανόητη.
Αν συγκρίνει κανείς εκείνη την εποχή με το σήμερα, διαπιστώνει μια μεγάλη αντίθεση. Φυσικά οι συνθήκες είναι εντελώς διαφορετικές· δεν ζούμε υπό κατοχή ούτε αντιμετωπίζουμε την ίδια άμεση απειλή. Ωστόσο, η κοινωνία μας μοιάζει συχνά να κυριαρχείται από έναν διάχυτο φόβο. Έναν φόβο που καλλιεργείται συστηματικά από πολιτικές δυνάμεις, από την άκρα δεξιά έως κόμματα εξουσίας και αντιπολίτευσης, που επενδύουν στην πολεμοκαπηλεία και στην ανασφάλεια. Ο φόβος γίνεται εργαλείο χειραγώγησης.
Οι φοβισμένοι πολίτες είναι συχνά το αποτέλεσμα φοβισμένων εξουσιών. Εξουσιών που αντανακλούν τα δικά τους φοβικά σύνδρομα μέσα στις κοινωνίες και καλλιεργούν ένα κλίμα διαρκούς απειλής. Έτσι δημιουργούνται στρατιές ανθρώπων που νιώθουν αδύναμοι και ανασφαλείς, και συνεπώς πιο εύκολα ελεγχόμενοι.
Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι κάτι ακόμη βαθύτερο: η άγνοια της ίδιας μας της ιστορίας. Αν σήμερα γινόταν μια απλή έρευνα πριν δει κάποιος τις φωτογραφίες από την Καισαριανή, πόσοι θα γνώριζαν πραγματικά τι συνέβη εκεί; Πόσοι θα μπορούσαν να εξηγήσουν ποιοι ήταν εκείνοι οι 200 άνθρωποι και γιατί εκτελέστηκαν; Όταν αγνοούμε τέτοια γεγονότα της ιστορίας μας, πώς μπορούμε να αντλήσουμε δύναμη από αυτά;
Η ιστορία δεν είναι απλώς μνήμη· είναι πυξίδα. Η θυσία των 200 της Καισαριανής υπενθυμίζει ότι ο φόβος δεν είναι αναπόφευκτος. Υπάρχει πάντα η επιλογή της αξιοπρέπειας και του θάρρους. Και αν κάτι δεν δικαιολογεί η ιστορία μας, αυτό είναι η φοβικότητα της εποχής μας.
