Νέα Ιωνία: συνοπτική ιστορία της πόλης και η πολύπτυχη δράση του Κέντρου Σπουδής και Ανάδειξης Μικρασιατικού Πολιτισμού (ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ.)

1. Ιστορία της πόλης της Νέας Ιωνίας 

       Ιωάννης Χρ. Ιακωβίδης- Διδάκτωρ Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου, φιλόλογος, ιστορικός , πολιτικός επιστήμων, ειδικός επιστημονικός συνεργάτης στα ΕΠΙΚΑΙΡΑ και συγγραφέας

Η Νέα Ιωνία  είχε ιδρυθεί στις 30 Ιουνίου 1923,  όταν  θεμελίωσαν τον προσφυγικό συνοικισμό ο  αρχηγός της Επαναστατικής Κυβέρνησης, Νικόλαος Πλαστήρας και ο ιερέας, Παπα-Ιωακείμ Πεσματζόγλου, ο οποίος οδήγησε  το πλήθος των χιλιάδων  συμπατριωτών  του, των  Σπαρταλήδων,   από την  Σπάρτη της Πισιδίας  στην Ελλάδα, μετά την καταστροφή της Μικράς Ασίας.

Εκτός από τους  Σπαρταλήδες, εγκαταστάθηκαν στην περιοχή, τους τότε  «Ποδαράδες»,  που  υπαγόταν στον Δήμο Αθηναίων και  πρόσφυγες από  άλλα αστικά κέντρα της Μικράς Ασίας. Το 1934, η Νέα Ιωνία κατέστη δήμος, με πρώτο Δήμαρχο τον Γιώργο Φελέκη εκ Πόντου.

Στις 16 Μαρτίου 1944,  στο «Μπλόκο της Καλογρέζας», οι κατοχικές δυνάμεις  εκτέλεσαν   22 παλικάρια  στον Ποδονίφτη, τον χείμαρρο της πόλης. Όταν έληξε ο πόλεμος ,η Ταπητουργία εισήλθε σε τροχιά παρακμής, διότι τα μηχανοποίητα χαλιά αντικατέστησαν  τα χειροποίητα και  η λειτουργία των εργοστασίων  της  διήρκεσε μέχρι  τις αρχές της 10ετίας του ’60 λόγω του αυξανόμενου συναγωνισμού. Το εμπόριο αναπτύχθηκε  ραγδαία, από τότε που η πόλη συνδέθηκε με τον    ηλεκτρικό  σιδηρόδρομο  (1956 και σήμερα  η Νέα Ιωνία θεωρείται μία εκ των μεγαλύτερων  αγορών  της Αττικής.

Έξι(6) προσφυγικά σωματεία δραστηριοποιούνται σήμερα στην πόλη: Σύνδεσμος Αλαγιωτών, Σύλλογος Σμυρναίων και Αδελφότητα Προκοπιέων, Σύλλογος Μικρασιατών «Καππαδοκία», Σύλλογος Ινεπολιτών – Κασταμονιτών, Ένωση Σπάρτης Μ. Ασίας,  και πλήθος  εθνικοτοπικών και πολιτιστικών σωματείων και φορέων με πρώτο  τον «Ιωνικό Σύνδεσμο» αλλά και το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου.

Εξέχουσες μορφές αναδείχθηκαν στα γράμματα και τις τέχνες: ποιητές , συγγραφείς και   ζωγράφοι , μουσικοί, τραγουδιστές , ηθοποιοί,  σκηνοθέτες, κλπ.  Καταγράφονται ενδεικτικά, φέρ΄ ειπείν, οι  ποιητές: Τάκης Σινόπουλος, Δημήτρης Δούκαρης, Άγγελος Σημηριώτης, Βασίλης Στεριάδης, οι συγγραφείς: Νίτσα Παραρά, Βάσος Μπατζόγλου,   και Βάσος Βογιατζόγλου, οι ζωγράφοι : Χρήστος Καμπούρογλου και  Βασίλης Βασιλειάδης, οι γλωσσολόγος, Μίνος Φιλήντας και  λαογράφος, Νίκος Μηλιώρης, οι  μουσικοί, Άκης Σμυρναίος και  Μιχάλης Σουγιούλ, ηθοποιός, Νίκος Ξανθόπουλος, σκηνοθέτης,  Γιώργος Μιχαηλίδης, οι τραγουδιστές, Μαρία Φαραντούρη, Στέλιος Καζαντζίδης,   Αλίκη Καγιαλόγλου , Γιώτα Λύδια, και άλλοι πολλοί.

Σύμφωνα με τις επίσημες στατιστικές, ο πληθυσμός της ανέρχεται σήμερα  σε 66.017 κατοίκους. Ωστόσο, ο πραγματικός αριθμός τους  προσεγγίζει τις 100.000, διότι εγκαταστάθηκαν μαζικά οικονομικοί  πρόσφυγες. Από τα βασικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η πόλη είναι η ανεργία, η πυκνή δόμηση,   το κυκλοφοριακό, και η έλλειψη ελεύθερων χώρων πρασίνου και πρασίνου.

Εκλεγέντες  δήμαρχοι υπήρξαν, κατά σειρά,  οι  Γιώργος Φελέκης, Κυριάκος Κιοφτερτζής και  Γιάννης Δομνάκης, Ηρακλής Γκότσης, Πέτρος Μπουρδούκος και  Γιώργος Περτσεμλίδης.  Ο Γιάννης Χαραλάμπους, διατελέσας  βουλευτής και υπουργός,  ήταν δήμαρχος  κατά το διάστημα από την 1^η Ιανουαρίου του 2003 μέχρι τις  31Δεκεμβρίου 2010 και  ο  Ηρακλής Γκότσης από την   1^η Ιανουαρίου 2011 έως τις 31Αυγούστου 2019. Η    Δέσποινα Θωμαΐδου υπήρξε  η πρώτη γυναίκα δήμαρχος στην ιστορία της Νέας Ιωνίας από την 1^η Σεπτεμβρίου 2019 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2023. Ο Παναγιώτης Μανούρης είναι δήμαρχος από την 1^η Ιανουαρίου 2024.

(Βλ. «Ιστορία της Πόλης», στο https://neaionia.gr › istoria-tis-polis και «100 χρόνια Νέα Ιωνία – Η ιστορία της πόλης σε 100 φωτογραφίες στο Συνεδριακό Κέντρο», στο https://e-neaionia.gr, 10 Ιουν 2023) 

2. ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ.

             2.α. Το ιστορικό του ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ.

Το Κέντρο Σπουδής και Ανάδειξης Μικρασιατικού Πολιτισμού (ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ.), είναι Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου (Ν.Π.Δ.Δ.) του Δήμου Νέας Ιωνίας Αττικής και ιδρύθηκε το 2003  Σκοπός του ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ. είναι να  περισυλλέγει , διασώζει , διατηρεία και μεταλαμπαδεύει    την Ιστορία  και τον Πολιτισμό  των Ελλήνων της καθ’ ημάς Ανατολής ,συγκεκριμένα της Ανατολικής Θράκης, της Κωνσταντινουπόλεως  της Μικράς Ασίας, του Πόντου, Ταυτοχρόνως   συγκεντρώνει,   ταξινομεί , μελετά  και αξιοποιεί  το  αρχειακό υλικό  που σχετίζεται με  τη Νέα Ιωνία.

Ο  Δήμος  Νέας Ιωνίας και  οι χορηγίες φορέων και φυσικών προσώπων χρηματοδοτούν την όλη προσπάθεια του ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ, που πραγματοποιείται μέσω ειδικών επιτροπών, για να συλλεγούν στοιχεία και ντοκουμέντα , να λειτουργήσουν η Βιβλιοθήκη και τα Μουσεία, να οργανωθούν εκδηλώσεις και συνέδρια , να υλοποιηθούν εκπαιδευτικά προγράμματα τα οποία έχουν ως αποδέκτες μαθητές και νέους, να εκδοθούν συναφή έργα, να μελετηθούν επιστημονικά η γλώσσα, τα ήθη και έθιμα   και ο  γένει  πολιτισμός   των Ελλήνων της Ανατολής μέχρι το 1922.

Η στέγη του βρίσκεται σε κτήρια παλαιών εργοστασίων τα οποία έχουν υποστεί αναπαλαίωση , όπου   έχουν  την έδρα τους τα Μουσεία Ιστορίας, Υφαντουργίας – Ταπητουργίας  και Λαογραφίας, που    είναι καθημερινώς ανοικτά  από Δευτέρα έως Παρασκευή από τις 9:00 π.μ. έως 13:00, εκτός από  Κυριακές  και αργίες (πλην προγραμματισμένων επισκέψεων).
Το ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ υποδέχεται στους χώρους αυτούς τους επισκέπτες για να τους ξεναγήσει  και να ανταλλάξει  απόψεις , να δεχθεί  δωρεές  αντικειμένων, φωτογραφιών,  εγγράφων, και γενικώς ενθυμημάτων μουσειακού χαρακτήρα και να καταγράψει , μαγνητοφωνήσει  και μαγνητοσκοπήσει  μαρτυρίες. (Βλ. «Πληροφορίες για το Κέντρο  – ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ»,  στο https://kemipo-neaionia.gr)

2.β. Εποπτεύουσα Επιτροπή του ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ.

Το ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ. του Δήμου Ν. Ιωνίας,  από 1ης Ιανουαρίου 2024, με τον Ν. 5056/2023,   έπαυσε να υφίσταται ως αυτόνομο Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου και έγινε υπαγωγή του στην Αντιδημαρχία Πολιτισμού του Δήμου Νέας Ιωνίας η οποία  έχει ως καθήκον  να εποπτεύει  τις δράσεις αναδείξεως  του Μικρασιατικού Πολιτισμού και της Ιστορίας του Δήμου Ν. Ιωνίας.

                                            Σύνθεση της Επιτροπής

Πρόεδρος: Λουκάς Χριστοδούλου, Αναπληρώτρια: Αλεξάνδρα Δημητρούκα, Αντιπρόεδρος: Γιώργος Νουβέλογλου, Αναπληρωτής: Γκέλλυ Σακκαλόγλου
Γενική Γραμματέας: Βασιλική Μελέτη, Αναπληρώτρια: Πολυξένη Κάκκου

Έχει ακόμη δέκα(10) τακτικά και δέκα (10) αναπληρωματικά μέλη.(Βλ. «Βλ. Εποπτεύουσα Επιτροπή του ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ.», στο https://kemipo-neaionia.gr )

2γ. Φορείς με τους οποίους συνεργάζεται

Το ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ. συνεργάζεται:  με το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού ( Ι.Μ.Ε. ), για να υλοποιηθεί  επιχειρησιακό πρόγραμμα  που αποσκοπεί  στην    καταγραφή,  ψηφιοποίηση και ανάδειξη «της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς και των τεκμηρίων της ιστορίας των προσφύγων από τη Μικρά Ασία, τον Πόντο και τη Θράκη», με  Ομοσπονδίες, Ενώσεις, Συλλόγους και  Σωματεία, με Μουσεία, Ιδρύματα και φορείς με κοινές επιδιώξεις και συναφή προσανατολισμό, με ερευνητές, επιστήμονες, καλλιτέχνες  και ανθρώπους των γραμμάτων.

Ακόμη καταγράφονται  άνθρωποι ή ιδρύματα που δώρισαν μουσειακό και αρχειακό υλικό στο ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ. π. χ. η  METEOR A.E.-Ηλίας Χατζήπαπας, τα  1^ο  Λύκειο Νέας Ιωνίας και 1^ο Δημοτικό Νέας Ιωνίας , οι Αγγελακοπούλου Αναστασία- Ελένη, Αβραμίδης Σταύρος , Αβραάμ Αθανάσιος  κ.λπ. ( Βλ. «Πληροφορίες για το Κέντρο  – ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ»,  στο https://kemipo-neaionia.gr)  

                       2.δ. Το ιστορικό αρχείο

Το   αρχείο του ΚΕΜΙΠΟ περιλαμβάνει πρακτικά, εφημερίδες και  έγγραφα, κείμενα, φωτογραφίες,  προκηρύξεις, μπροσούρες, κ.λπ., που αφορούν  σε βασικούς  τομείς  της Ιστορίας της Νέας Ιωνίας, από της συστάσεώς της  της μέχρι σήμερα. Ταυτόχρονα συνεχίζεται ένα πρόγραμμα συνεντεύξεων με πρόσωπα των οποίων οι μνήμες, πληροφορίες και  γνώσεις  αποτελούν μοναδικές μαρτυρίες  για την ακριβή καταγραφή αγνώστων στοιχείων και περιγραφή γνωστών .

Βρίσκονται επίσης εκατοντάδες αποκομμάτων  του Αθηναϊκού και Τοπικού Τύπου της περιόδου  1923 – 1941 που αναφέρονται  στην περίοδο του Μεσοπολέμου και είναι στη διάθεση των ερευνητών και φωτίζουν πτυχές κοινωνικών, πολιτιστικών  εκπαιδευτικών , εκκλησιαστικών και  άλλων  προβλημάτων.

Η. Ν. Ιωνία από το 1923 μέχρι το 1934 υπήρξε συνοικία της Αθήνας και για αυτό ενδιαφέρονταν οι αθηναϊκές εφημερίδες , καθώς αποτελούσε έναν εκ των τεσσάρων προσφυγικών συνοικισμών των Αθηνών ο οποίος αντιμετώπιζε οξυμμένες καθημερινές δυσχέρειες ενώ και τα ακραία καιρικά φαινόμενα δυσχέραιναν τους κατοίκους. Κατά διαστήματα, τοπικές εφημερίδες είχαν τεθεί σε κυκλοφορία μικράς διάρκειας.     Επί Κατοχής είχε ατονήσει  το ενδιαφέρον του Τύπου για τα ποικίλης υφής θέματα  , διότι  οι υπόδουλοι Έλληνες αντιμετώπιζαν οξύτατο πρόβλημα επιβιώσεως

Το ενδιαφέρον των εφημερίδων μειώθηκε  μετά την Κατοχή, διότι η  πόλη είχε κατορθώσει την επίλυση των περισσότερων χρονιζόντων θεμάτων    και οι αθηναϊκές εφημερίδες εστίαζαν  αποκλειστικά  σε ρεπορτάζ και κοινωνικές έρευνες . Οι πολίτες ενημερώνονται μέχρι σήμερα με επάρκεια μέσω των Τοπικών Εφημερίδων. Το  ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ. διαθέτει  τα πλήρη αρχεία των εφημερίδων «ΤΟΠΙΚΑ ΝΕΑ» και   «ΤΟ ΘΑΡΡΟΣ της Ιωνίας» αλλά και ορισμένων  άλλων εφημερίδων μικρής χρονικής διάρκειας. (Βλ. « Ιστορικό αρχείο», στο https://kemipo-neaionia.gr )

                                 2.ε. Επιστημονική αξιοποίηση του ιστορικού αρχείου

Εάν κάποιος ερευνητής θέλει να μελετήσει αρχειακό υλικό του ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ., μπορεί  να επικοινωνήσει τηλεφωνικά  με το ΚΕΜΙΠΟ και να αποστείλει ηλεκτρονικά τη σχετική αίτηση , συμπληρωμένη και υπογεγραμμένη ,   στο τηλεομοιότυπο(  fax )210 2790775, αλλιώς θα την προσκομίσει  κατά την ορισθείσα ημερομηνία επισκέψεώς του στο ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ. (Βλ.  « Ιστορικό αρχείο» ,   στο https://kemipo-neaionia.gr )

2.στ.  Εκδόσεις 

Το ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ. προβαίνει  σε  εκδόσεις βιβλίων , πρακτικών  συμποσίων και περιοδικού  που   διατίθενται   ψηφιακά και  σε έντυπη μορφή δωρεάν, εάν υπάρχει διαθέσιμο απόθεμα. (Βλ.  « Εκδόσεις»,  στο https://kemipo-neaionia.gr)

                                        1.Βιβλία( Ενδεικτική αναφορά)

–Νέα Ιωνία1923-2003: 80 χρόνια , μεγάλο Λεύκωμα, 2004, 204 σελίδων

-Στάθης  Ουλκέρογλου, Πάνος  Αμελίδης, Ευτυχία Τσεσμελή, Στέλιος Καζαντζίδης, Μικρασιάτες  μουσικοί της Νέας Ιωνίας, 2005, 78 σελίδων.

-Νίτσα  Παραρά-Ευτυχίδου, Μικρασιατικός Γλωσσικός Πλούτος, 2006, 270  σελίδων.

– Χάρης Σαπουντζάκης–Μάκης Λυκούδης, Τα πρώτα σχολεία των προσφύγων στη Νέα Ιωνία, Α’ έκδοση 2007, Β’ έκδοση 2008, 270 σελίδων .

– Γιάννης Σταματιάδης, Βραχοκκλησιές και πετρομονάστηρα της Καππαδοκίας,2009,  250 σελίδων.

-Λουκάς Χριστοδούλου, Οι εκλογές στη Ν. Ιωνία 1923-1975 (Βουλευτικές-Δημοτικές-Γερουσιαστικές), 2016, 450 σελίδων.

-Ελληνισμός και Ορθοδοξία στη Μ. Ασία, Πρακτικά Ημερίδας, 2017, 48 σελίδων.

-Ειρήνη Κατσίπη-Σπυριδάκη, Η Μικρά Ασία μέσα από τη Λογοτεχνία, 2019, 191 σελίδων.

–Η συμμετοχή των Μικρασιατών στην Επανάσταση του 1821, Επετειακός Τόμος, 2021, 252 σελίδων.

–1922-2022. 100 Χρόνια από την Μικρασιατική Καταστροφή. Ο τραγικός ξεριζωμός των Χριστιανικών Πληθυσμών της Ανατολής. Οι διαδρομές σωτηρίας προς την Ελλάδα, 614 σελίδων.  

  Φ. Κωστάκου – Δ. Πικοπούλου – Μ. Πισιμίση – Λ. Χριστοδούλου,  Η Υφαντική και άλλες ιστορίες στο ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ., 2024, σελ. 42.

2. Συμπόσια (Ενδεικτική καταγραφή)

–Ο Ελληνισμός της Μ. Ασίας από την Αρχαιότητα μέχρι τη Μεγάλη έξοδο, Πρακτικά 1ου Συμποσίου, 2005, 256 σελίδων.

–Παιδεία – Εκπαίδευση στις αλησμόνητες πατρίδες της Ανατολής, Πρακτικά 2ου Συμποσίου, 2006, 330 σελίδων.

–Τρεις χιλιετίες Μικρασιατικού Πολιτισμού (Επιστήμες-Γράμματα-Τέχνες), Πρακτικά 3ου Συμποσίου, 2008, 270 σελίδων.

–Πολιτικοί, Κοινωνικοί, Οικονομικοί θεσμοί, των Ελλήνων της Μ.Α. κατά τους νεότερους χρόνους, Πρακτικά 4ου Συμποσίου, 2010, 340 σελίδων.

–Η συμβολή των προσφύγων στην πολιτική, πολιτιστική και οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδος, Πρακτικά 5ου Συμποσίου, 2012, 288 σελίδων.

Η κοινωνική μέριμνα στις κοινότητες της Μ. Ασίας κατά τους νεότερους χρόνους, Πρακτικά 6ου Συμποσίου, 2014, 244 σελίδων.

–Η θέση και ο ρόλος της Μικρασιάτισσας κατά τους νεότερους χρόνους  έως το 1922, Πρακτικά 7ου Συμποσίου, 272 σελίδων.

–Λίγο πριν από την 100/ετία: Πώς και γιατί οι ΄Ελληνες υπέστησαν την μεγαλύτερη Καταστροφή της Ιστορίας τους, Πρακτικά 8ου Συμποσίου, 2018, 230 σελίδων.

–Η επίδραση των Μικρασιατών προσφύγων στον Νεοελληνικό Πολιτισμό, Πρακτικά 9ου Συμποσίου, 2020, 290 σελίδων.

–Από τη Συνθήκη των Σεβρών στη Συνθήκη της Λωζάνης, Πρακτικά 10ου Συμποσίου, 2023, 296 σελίδων.

– Ένας Αιώνας Νέα Ιωνία, Πρακτικά 11ου Συμποσίου, 2025, 248 σελίδων.

3.α.Περιοδικό ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ.( Ενδεικτική αναφορά)

Περιοδικό ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ.,  τεύχη:  1^ο , Νοέμβριος 2004, 2^ο ,  Μάιος 2005 και 3^ο , Νοέμβριος 2005, 4^ο , Μάρτιος 2006, 5^ο , Ιούνιος 2006 και  6^ο , Δεκέμβριος 2006, 7^ο ,
Μάιος  2007, 8^ο , Νοέμβριος 2007 και 9^ο , Απρίλιος 2008, 10^ο , Αύγουστος 2008, 11^ο , Νοέμβριος, 2008 και 12^ο , Μάρτιος 2009, 13^ο Αύγουστος 2009, 14^ο , Μάρτιος 2010 και 16^ο,  Μάιος 2012, 17^ο , Σεπτέμβριος 2013, 18 ^ο , Σεπτέμβριος 2014 και  21^ο , Σεπτέμβριος 2017, 23 ^ο ,  Σεπτέμβριος 2019, 26 ^ο , Σεπτέμβριος 2022 και 27^ο , Σεπτέμβριος 2023.

3. β. Περιοδικό ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ. ( Ειδικές εκδόσεις)
4. Ακριτικά Έπη και 2. Καραγκιόζης
5. Ψηφιακές εκδόσεις

α. Το χαλί (Επιμορφωτικό DVD), 2006-2007 και  β. Τα μέσα μαζικής μεταφοράς (Επιμορφωτικό DVD), 2008.

                         Εκδήλωση του ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ. για την έναρξη του νέου έτους 2026

Στις 4 Ιανουαρίου 2026, έλαβε χώρα στο Συνεδριακό Κέντρο της Νέας Ιωνίας-ενώπιον πολυπληθούς ακροατηρίου- η εκδήλωση κοπής της Βασιλόπιτας, αφιερωμένη   στη νέα χρονιά.  Η  Παραδοσιακή Χορωδία του Δήμου Ν. Ιωνίας, υπό τη διεύθυνση του Βαγγέλη Σαραντίδη,  παρουσίασε  τα κάλαντα. Εν συνεχεία, ο κ. Θανάσης Χρήστου,  Καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, αναφέρθηκε στα Πρακτικά  του 11ου Συμποσίου, τα οποία προσφέρθηκαν δωρεάν στους παρισταμένους.
Εκθειάσθηκε ακόμη ο  Χαρίτων  Φραγκούλης,  διότι προσέφερε  σημαντικά κειμήλια στα Μουσεία του ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ.