Του Κώστα Παππά
Η πρόσφατη φραστική επίθεση της Τουρκίας κατά της Ελλάδας, δια στόματος του υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, κάθε άλλο παρά τυχαία θεωρείται από την Αθήνα. Αντιθέτως, ερμηνεύεται ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής εκτόνωσης της εσωτερικής πίεσης που αντιμετωπίζει η τουρκική ηγεσία, σε μια περίοδο γεωπολιτικής αβεβαιότητας και διπλωματικών αδιεξόδων.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και ιδιαίτερα στο Ιράν έχουν δημιουργήσει έντονη αμηχανία στην Άγκυρα. Η Τουρκία φαίνεται να έχει περιθωριοποιηθεί από κρίσιμες περιφερειακές διεργασίες, γεγονός που πλήττει ευθέως το όραμα του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να αναδειχθεί σε ηγετική μορφή του μουσουλμανικού κόσμου. Η αποτυχία επίτευξης ουσιαστικών διπλωματικών κερδών ενισχύει την ανάγκη για εσωτερική συσπείρωση, οδηγώντας σε επιλογές έντασης με «παραδοσιακούς» αντιπάλους.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα εμφανίζεται ως ένας εύκολος στόχος για την τουρκική ρητορική. Η τακτική αυτή δεν είναι νέα: η εξωτερική ένταση λειτουργεί διαχρονικά ως εργαλείο αποπροσανατολισμού της κοινής γνώμης από εσωτερικά προβλήματα. Η παρέμβαση Φιντάν εντάσσεται ακριβώς σε αυτή τη λογική, επιχειρώντας να μετατοπίσει τη δημόσια συζήτηση και να αναδείξει μια εικόνα ισχύος.
Την ίδια στιγμή, η ενόχληση της Άγκυρας εντείνεται από τη σύσφιξη των σχέσεων μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, καθώς και από τη σταδιακή ενίσχυση της αποτρεπτικής τους ικανότητας. Η περιφερειακή αυτή σύμπλευση, σε συνδυασμό με τη στενή σχέση του Ισραήλ με τις Ηνωμένες Πολιτείες, περιορίζει τα περιθώρια ελιγμών της Τουρκίας και δημιουργεί νέα δεδομένα ισορροπίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ιδιαίτερα προβληματική για την τουρκική ηγεσία είναι η αδυναμία της να επηρεάσει τις αμερικανικές επιλογές. Η προσπάθεια να καλλιεργηθεί η αντίληψη ότι η Ουάσιγκτον καθοδηγείται από τρίτους παράγοντες δεν φαίνεται να αποδίδει, αφήνοντας την Άγκυρα χωρίς ισχυρά διπλωματικά ερείσματα. Σε αυτό το περιβάλλον, η ανάγκη επίδειξης δραστηριότητας προς το εσωτερικό γίνεται ακόμη πιο επιτακτική.
Ωστόσο, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η συνεχής όξυνση της ρητορικής ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Αν ο ανταγωνισμός της Τουρκίας με άλλες περιφερειακές δυνάμεις, όπως το Ισραήλ, υπερβεί το επίπεδο των δηλώσεων και περάσει σε πιο απτές μορφές αντιπαράθεσης, τότε η σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο θα τεθεί σε άμεσο κίνδυνο. Σε μια ήδη εύθραυστη περιοχή, οι ισορροπίες παραμένουν λεπτές και κάθε κίνηση εντυπωσιασμού μπορεί να έχει απρόβλεπτες συνέπειες.
