Το «ΠΟΣΕΙΔΩΝ» που βράβευσε η ΕΕ και οι Lloyds έγινε μούχλα – Η απίστευτη ιστορία εγκατάλειψης και η ντροπή απέναντι στους Βούλγαρους
Δρος Γεωργίου Χρόνη, π.Διευθυντή ΕΛΚΕΘΕ
Σκάφος «AΙΓΑΙΟ» που κάνει την πόντιση του πλωτήρα του συστήματος ΠΟΣΕΙΔΩΝ στο Αιγαίο «Ένας από τους 15 πλωτήρες του προγράμματος – σήμερα λειτουργεί ίσως μόνο ένας».
Άλλη μια μεγάλη ελληνική επιτυχία κατέληξε στα σκουπίδια. Κυριολεκτικά.
Ένα ερευνητικό πρόγραμμα 35 εκατομμυρίων ευρώ, με πλωτήρες διάσπαρτους σε όλο το Αιγαίο, δορυφορική καταγραφή δεδομένων και διεθνή βραβεία, έχει αφεθεί να πεθάνει. Σήμερα, από τους 15 πλωτήρες λειτουργεί ίσως μόνο ένας.
Το σύστημα «ΠΟΣΕΙΔΩΝ» (Poseidon) ήταν πρωτοπόρο στην Ευρώπη. Τώρα, η Ελλάδα κινδυνεύει να είναι η μοναδική χώρα που θα μπαίνει στο νέο European Ocean Observing System χωρίς καμία υποδομή.
Το χρονικό μιας προγραμματισμένης κατάρρευσης
Η ιστορία ξεκινά τον Δεκέμβριο του 1995. Στο γραφείο του τότε γενικού γραμματέα Έρευνας και Τεχνολογίας (ΓΓΕΤ) Νίκου Χριστοδουλάκη φτάνει ένα φάκελο με ένα φιλόδοξο project:
«Maritime Environmental Monitoring, Forecasting and Information System for the Greek Waters».
Το πρόγραμμα ήταν υποτίθεται για την πρόγνωση και παρακολούθηση των ελληνικών θαλασσών, αλλά, όπως αποκαλύπτεται, η οικονομική παράγραφος ανέφερε ονόματα εντελώς άσχετων με την ωκεανογραφία – με αμοιβές εξωπραγματικές.
«Ήταν μια καλοστημένη κομπίνα», γράφει χαρακτηριστικά παράγοντας που συμμετείχε στη σύσκεψη.
Το σχέδιο προέβλεπε χρηματοδότηση 75% από την ΕΖΕΣ (μέσω ΕΤΕ) και 25% από ελληνική πλευρά. Ευτυχώς, ο Χριστοδουλάκης και ο καθηγητής Ευάγγελος Γιακουμάκης τότε αντιλήφθηκαν το πρόβλημα και «χάλασαν εν τη γενέσει του ένα ακόμα σκάνδαλο».
Το πρόγραμμα προκηρύχθηκε σε Ευρώπη και Αμερική και κατακυρώθηκε στη νορβηγική OCEANOR.
1997-2012: Χρυσή εποχή
Από το 1997 έως το 2012 λειτουργούσαν 15 πλωτήρες σε όλο το Αιγαίο. Κατέγραφαν:
– Ύψος κύματος
– Θερμοκρασίες
– Ρεύματα
– Βιολογικές παραμέτρους
– Ραδιενέργεια
Τα δεδομένα, μέσω δορυφόρου, κατέληγαν στο Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ). Η χρηματοδότηση (35 εκατ. ευρώ) ήρθε από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, με όρο η Ελλάδα να καλύπτει τη συντήρηση: 200.000 ευρώ ετησίως.
Ο επιστημονικός υπεύθυνος φρόντισε να υπογράψει Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) για τη συντήρηση μέχρι το 2012. Όταν όμως αποχώρησε από το ΕΛΚΕΘΕ, άρχισε η σταδιακή εγκατάλειψη.
2008: Διπλωματικό επεισόδιο στα… 2 ναυτικά μίλια
Το 2008, λίγο πριν από απόπλου του ωκεανογραφικού «Αιγαίο» για πόντιση πλωτήρα 2 ναυτικά μίλια από την Πάρο, ο διευθυντής του ΕΛΚΕΘΕ ενημέρωσε τον επιστημονικό υπεύθυνο ότι η αποστολή πρέπει να ακυρωθεί – με εντολή του Υπουργείου Εξωτερικών.
Η απάντηση ήταν άμεση:
«Αρνήθηκα να συμμορφωθώ και έδωσα εντολή απόπλου».
Την επόμενη μέρα ο ίδιος βρέθηκε σε σύσκεψη στο γραφείο υπουργού, όπου του έγιναν «συστάσεις για την ανυπακοή». Η απάντησή του ήταν καυστική:
«Η πόντιση θα γινόταν σε ελληνικά χωρικά ύδατα. Εκτός αν έχετε υπόψη σας ότι ούτε τα 2 ν.μ. ανήκουν στη χώρα μας…».
Η συνάντηση με τον υπουργό Κ.Φωτάκη (2016) – και η απάντηση “δεν μας ενδιαφέρει”
Το καλοκαίρι του 2016, μετά από μεγάλες προσπάθειες, δόθηκε ραντεβού με τον τότε υπουργό Έρευνας και Τεχνολογίας Καθ. Κώστα Φωτάκη. Ο υπουργός έδειξε «έκπληκτος» από την πολλαπλή χρησιμότητα του συστήματος – επιστημονική, εθνική, επιχειρησιακή, πρακτική.
Δύο χρόνια πέρασαν. Τίποτα.
Στις 19 Απριλίου 2018 στάλθηκε επιστολή. Την ίδια μέρα, ο διευθυντής του γραφείου του υπουργού, Γεώργιος Χουρδάκης, τηλεφώνησε και είπε επί λέξει:
«Κύριε Χρόνη, δεν καταλαβαίνω γιατί διαμαρτύρεστε. Επικοινωνήσαμε με το ΕΛΚΕΘΕ και μας είπαν ότι δεν τους ενδιαφέρει η λειτουργία του συστήματος».
35 εκατομμύρια ευρώ. Στα σκουπίδια.
Βραβεύσεις από ΕΕ και Lloyds
Το σύστημα ΠΟΣΕΙΔΩΝ είχε βραβευτεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως το μοναδικό στην Ευρώπη που εξυπηρετούσε την επιχειρησιακή ωκεανογραφία. Επίσης βραβεύτηκε από τους Lloyds. Σήμερα, όπως καταγγέλλεται:
«Ντρέπομαι να προσπαθώ να κρύψω την σημερινή γύμνια μας. Από Ευρωπαϊκό παράδειγμα, φτάσαμε να ζηλεύουμε τους Βούλγαρους».
Η επόμενη μέρα: 2026 – 2027 – Ευρώπη χωρίς Ελλάδα
Η καταγγελία είναι σκληρή και προφητική:
«Μέσα στο 2026 όλη η Ευρώπη θα δουλεύει την αναμόρφωση των οδηγιών με το Marine Spatial Planning και το Ocean Observing Initiative. Ως το 2027 θα υπάρξει Ocean Act, νέα νομοθεσία για τη θάλασσα, με εθνικές υποχρεώσεις (national obligations) για χρηματοδότηση των θαλάσσιων παρατηρήσεων».
Και η χειρότερη είδηση:
> «Εκεί που φτάνουμε στο European Ocean Observing System, εμείς οι πρωτοπόροι θα είμαστε χωρίς υποδομή. Είτε από κυβερνητική επιλογή (δεν υπάρχει έρευνα πέραν των 6 ν.μ. στο Αιγαίο) είτε από ανικανότητα των διοικήσεων».
Επίλογος: Δεν φταίει μόνο η κυβέρνηση
«Παλιά δεν μας άκουγαν, αλλά υπήρχαν και οι παραιτήσεις μέχρι να ακούσουν. Σήμερα είμαστε μόνο PR. Η σημερινή διοίκηση ζει σε μια περίεργη νιρβάνα. Για όλα φταίει κάποιος άλλος. “Τι να κάνουμε; η κυβέρνηση δεν μας ακούει”.
Η ερώτηση που μένει αναπάντητη είναι μία:
Ποιος και γιατί άφησε το καλύτερο ελληνικό ωκεανογραφικό σύστημα να σαπίσει;
Ποιος από τους σημερινούς «πολιτευομενους» θα πάρει θέση?
***
