Tου Κώστα Παππά
Πριν από σχεδόν έναν αιώνα, στο ποίημα «Οι Μοιραίοι», ο Κώστας Βάρναλης περιέγραφε μια κοινωνία παγιδευμένη στην αδράνεια, ανίκανη να αντιδράσει στις προκλήσεις της εποχής. Σήμερα, η εικόνα αυτή μοιάζει να αντανακλά και τη στάση της σύγχρονης Ευρώπης απέναντι στις κρίσεις.
Η πρόσφατη Σύνοδος Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες ανέδειξε με τον πιο εμφατικό τρόπο το διαρκές πρόβλημα στρατηγικής αδυναμίας της Ευρώπης να ανταποκριθεί σε περιόδους κρίσης. Σε μια συγκυρία όπου δύο μεγάλα πολεμικά μέτωπα στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία, επηρεάζουν άμεσα την ασφάλεια και την ενεργειακή επάρκεια της ηπείρου, οι Ευρωπαίοι ηγέτες εμφανίστηκαν εγκλωβισμένοι σε εσωτερικές διαφωνίες και δισταγμούς.
Παρά τη σοβαρότητα των εξελίξεων, η Σύνοδος δεν παρήγαγε ουσιαστικές αποφάσεις. Αντίθετα, κυριάρχησαν γενικόλογες διακηρύξεις περί «διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες», όπως αυτή που εξέφρασε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα. Ωστόσο, πίσω από τη ρητορική, η πραγματικότητα ήταν διαφορετική: η Ευρωπαϊκή Ένωση έδειξε ανίκανη να επηρεάσει τις εξελίξεις ή να αναλάβει ηγετικό ρόλο.
Οι τρεις ισχυρότερες πολιτικές προσωπικότητες της Ευρώπης —ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι— δεν κατάφεραν να γεφυρώσουν τις διαφορές τους. Αντιθέτως, η συζήτηση χαρακτηρίστηκε από αλληλοσυγκρουόμενες προτεραιότητες και έλλειψη κοινής γραμμής.
Την ώρα που το Ιράν κλιμάκωνε τις επιθέσεις του, επηρεάζοντας άμεσα τις ενεργειακές ροές προς την Ευρώπη, και η Ουκρανία συνέχιζε τις επιχειρήσεις της κατά ρωσικών στόχων, οι Ευρωπαίοι ηγέτες επέλεξαν να αφιερώσουν σημαντικό χρόνο σε τεχνικά ζητήματα, όπως το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS). Η επιλογή αυτή προκάλεσε έντονο προβληματισμό ακόμη και εντός της Ένωσης, καθώς φάνηκε να αγνοεί την επείγουσα γεωπολιτική πραγματικότητα.
Στο μέτωπο του Ιράν, η απουσία βούλησης για ουσιαστική εμπλοκή ήταν εμφανής. Παρά τις προτάσεις για ενίσχυση της ναυτικής παρουσίας στα Στενά του Ορμούζ, οι αποφάσεις περιορίστηκαν σε διερευνητικό επίπεδο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έδειξε απρόθυμη να εμπλακεί σε μια σύγκρουση που θεωρεί «εκτός της σφαίρας της», επιβεβαιώνοντας την εικόνα μιας δύναμης που αποφεύγει το ρίσκο.
Το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές: η Ευρώπη παραμένει παγιδευμένη ανάμεσα σε δύο κρίσιμα μέτωπα, χωρίς τη συνοχή και την αποφασιστικότητα που απαιτούν οι περιστάσεις. Αντί να διαμορφώνει τις εξελίξεις, φαίνεται να τις παρακολουθεί από απόσταση, επιβεβαιώνοντας τον κίνδυνο να βρεθεί στο περιθώριο της διεθνούς σκηνής σε μια από τις πιο κρίσιμες περιόδους των τελευταίων δεκαετιών.
