Tο Παγκόσμιο Πολιτιστικό Ίδρυμα Ελληνισμού της Διασποράς «Ανδρέας Παπανδρέου» που βρίσκεται εντός του Άλσους Νέας Φιλαδέλφειας, ιδρύθηκε το 1997 με ευλογία ευλόγηση κτήσεως υπό της Α.Θ.Π. Οικουμενικού Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως και Νέας Ρώμης κ.κ. Βαρθολομαίου Α΄ και ολοκληρώθηκε το 2002. Σκοπός της ίδρυσής του είναι να καταστεί φόρουμ φιλίας των απανταχού Ελλήνων και να επιδιωχθεί η ταύτιση των εννοιών “πατρίδα” και “ελληνισμός”, ανεξαρτήτως χώρου και χρόνου, με κύριο μέλημα την διατήρηση της μνήμης των εστιών του Ελληνισμού και τη διάσωση των ελληνικών ηθών, εθίμων και παράδοσης.
Το ίδρυμα δραστηριοποιείται σε δύο επίπεδα. Το πρώτο αφορά την ελληνική διασπορά. Ο δεύτερος και σημαντικότερος άξονας της δράσης του ιδρύματος αφορά τον προσφυγικό ελληνισμό της Καθ’ Ημάς Ανατολής, ως αποτέλεσμα της μικρασιατικής καταστροφής, με βασική πρωτοβουλία, ως προς αυτή την κατεύθυνση, την ίδρυση του Λαογραφικού Μουσείου Μικρασιατικού Ελληνισμού «Φιλώ Χαϊδεμένου”.
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ
Στις αρχές της δεκαετίας του ΄90 ξεκίνησε η περισυλλογή των κειμηλίων με τη φροντίδα της Μικρασιάτισσας Φιλιώς Χαϊδεμένου, η οποία καίτοι σε προχωρημένη ηλικία, δούλεψε συστηματικά και ακατάπαυστα με σκοπό την ίδρυση Μουσείου Μικρασιατικού Ελληνισμού.
Η έκθεση στεγάζεται και λειτουργεί για πρώτη φορά στο παλαιό κτίριο του Δημαρχείου της Νέας Φιλαδέλφειας. Μετά τον μεγάλο σεισμό του 1999, το κτίριο υπέστη σοβαρές ζημιές και τα εκθέματα αποσύρθηκαν. Τα εκθέματα μένουν αποθηκευμένα μέχρι το 2002, όταν και μεταφέρονται στο κτίριο του Παγκόσμιου Πολιτιστικού Ιδρύματος Ελληνισμού της Διασποράς.
Το Μουσείο Μικρασιάτικου Ελληνισμού «Φιλιώ Χαϊδεμένου», με τη νέα του μορφή, εγκαινιάστηκε από τον Πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή, στις 2 Απριλίου του 2007. Η Φιλιώ Χαϊδεμένου «αναπαύτηκε» στις 4 Ιουνίου 2007, σε ηλικία 108 ετών, έχοντας δει το όνειρό της για το Μουσείο Μικρασιατικού Ελληνισμού , να γίνεται πραγματικότητα.
Αποστολή του Μουσείου είναι να κρατηθούν ζωντανά στη μνήμη του λαού μας το μεγαλείο του Μικρασιατικού πολιτισμού καθώς και η οδύνη της Μικρασιατικής καταστροφής. Η ιδιαιτερότητά του έγκειται στο γεγονός ότι δεν περιορίζεται στα ιστορικά και διπλωματικά δρώμενα αλλά διεισδύει και κατά βάση εστιάζει σε προσωπικές εμπειρίες, μέσα από μαρτυρίες των απλών ανθρώπων, των σιωπηλών πρωταγωνιστών που βίωσαν τα γεγονότα.
Η Συλλογή περιλαμβάνει κειμήλια από τη Μικρά Ασία (λάβαρα, στολές, λευκά είδη, βιβλία, έγγραφα, χρηστικά αντικείμενα, κ.λπ.) που δώρισαν Μικρασιάτες. Το σημαντικότερο ωστόσο στοιχείο του μουσείου το οποίο και το διαφοροποιεί από τα υπόλοιπα της κατηγορίας του είναι το σύγχρονο οπτικοακουστικό υλικό, που απαρτίζεται από σύντομα επεξηγηματικά κείμενα καθώς και αφηγήσεις, τόσο της ίδιας της γιαγιάς Φιλιώς, όσο και άλλων Μικρασιατών προσφύγων πρώτης και δεύτερης γενιάς.
ΦΙΛΙΩ ΧΑΪΔΕΜΕΝΟΥ: ΤΡΕΙΣ ΑΙΩΝΕΣ ΜΙΑ ΖΩΗ
Η Φιλιώ Χαϊδεμένου γεννήθηκε το 1899 στα Βουρλά, κοντά στη Σμύρνη. Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή έφτασε στην Αθήνα. Με τη μητέρα της και τον μικρότερο αδελφό της Αντώνη μετακομίζουν στη Νάξο για δύο χρόνια. Το 1924 επιστρέφουν στην Αθήνα, όπου εγκαθίστανται σε προσφυγικό Οικισμό στον Ταύρο. Το 1928 παντρεύεται τον Γεώργιο Χαϊδεμένο, ιδιοκτήτη Πιλοποιείου. Το 1929 αποκτούν ένα παιδί , τη Χριστίνα .Κατά την περίοδο της κατοχής μετακομίζουν στην Κοζάνη και αργότερα στη Θεσσαλονίκη.
Από το 1955,αφού είχε πεθάνει ο σύζυγός της , εγκαθίστανται με την κόρη της στη Ν. Φιλαδέλφεια. Εκτός από τη φροντίδα για την οικογένεια της και τη σκληρή βιοπάλη, συμμετέχει ενεργά στις δραστηριότητες των προσφυγικών συλλόγων. Επισκέπτεται τα αγαπημένα της Βουρλά το 1965, το 1972 και το 1995. Για τη δραστηριότητα της έχει τιμηθεί από τον Οικουμενικό Πατριάρχη, την Ακαδημία Αθηνών , τον σύλλογο Αλησμόνητων Πατρίδων και άλλους φορείς. Το 1992 ο Δήμος Νέας Φιλαδέλφειας συγκροτεί Ερανική Επιτροπή και το 1995 ανεγείρεται το μνημείο Μικρασιατών και χαμένων πατρίδων , το οποίο θεμελιώθηκε με χώμα που έφερε η ίδια από τα Βουρλά .
Συνάμα, η Φιλιώ Χαϊδεμένου αρχίζει συστηματικά να συλλέγει κειμήλια για την ίδρυση Μουσείου Μικρασιατών. Για τη στέγαση της Συλλογής παραχωρείται το παλαιό Δημαρχείο . Το κτήριο πλήττεται από τον σεισμό του 1999. Η συλλογή παραμένει αποθηκευμένη μέχρι το 2002. Τότε εγκαινιάζεται το κτήριο του Παγκόσμιου Πολιτιστικού Ιδρύματος του Ελληνισμού της διασποράς, στο οποίο εκτίθεται η συλλογή. Το 2005 το υπουργείο Πολιτισμού (Διεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής κληρονομιάς) και ο Δήμος Νέας Φιλαδέλφειας συνεργάζονται για την επανέκθεση της συλλογής στον ίδιο χώρο, ο οποίος αναδιαμορφώνεται πλήρως.
Η νέα έκθεση εγκαινιάζεται το 2007. Η Φιλιώ Χαϊδεμένου βλέπει ένα όνειρο χρόνων να παίρνει σάρκα και οστά. Η Φιλιώ Χαϊδεμένου που έμεινε στις καρδιές των ανθρώπων που τη γνώρισαν, την έζησαν και την αγάπησαν ως η «γιαγιά Φιλιώ», «αναπαύτηκε» στις 4 Ιουνίου 2007, σε ηλικία 107 ετών, έχοντας δει το όνειρό της να γίνεται πραγματικότητα.
ΝΕΑ ΑΠΟΚΤΗΜΑΤΑ
Το Μουσείο απέκτησε πρόσφατα μια σπάνια εικόνα της Παναγίας Γλυκοφιλούσας κατόπιν δωρεάς της κυρίας Αφροδίτης Μεϊδάνη. Η εικόνα παρουσιάζει την Παναγία να κρατά τον Ιησού με τα δύο της χέρια και να ακουμπά ελαφρά το πρόσωπο της στον δικό του. Και οι δύο μορφές έχουν στραμμένο το βλέμμα τους προς τον θεατή.
