Του Κώστα Παππά
Το ενδεχόμενο ενός αμερικανικού στρατιωτικού χτυπήματος κατά του Ιράν επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, με τον Ντόναλντ Τραμπ να υιοθετεί σκληρή ρητορική και να εντείνει τη στρατιωτική πίεση των Ηνωμένες Πολιτείες στην ευρύτερη Μέση Ανατολή. Οι τελευταίες κινήσεις , αυξημένη στρατιωτική παρουσία, αυστηρές προειδοποιήσεις και ενίσχυση συμμαχιών, δημιουργούν ένα σκηνικό έντασης που γεννά ερωτήματα: πρόκειται για στρατηγική αποτροπής ή για προετοιμασία πραγματικής σύγκρουσης;
Η Ουάσιγκτον εδώ και χρόνια κατηγορεί την Τεχεράνη για αποσταθεροποιητικό ρόλο στην περιοχή, στήριξη ένοπλων οργανώσεων και επιτάχυνση του πυρηνικού της προγράμματος. Ένα από τα βασικά ζητήματα που προκαλούν ανησυχία είναι η πρόοδος του Ιράν στον εμπλουτισμό ουρανίου, μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία του 2015, γνωστή ως Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης. Ο Τραμπ είχε χαρακτηρίσει τη συμφωνία «καταστροφική» και επιδίωξε την επιβολή «μέγιστης πίεσης» μέσω κυρώσεων.
Τι επιδιώκει όμως σήμερα με τη στρατιωτική πίεση; Πρώτον, την αποτροπή. Η ενίσχυση της στρατιωτικής παρουσίας λειτουργεί ως μήνυμα ισχύος, τόσο προς το Ιράν όσο και προς συμμάχους των ΗΠΑ όπως το Ισραήλ και τα κράτη του Κόλπου. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι δεν θα ανεχθεί επιθέσεις εναντίον αμερικανικών στόχων ή συμμάχων στην περιοχή.
Δεύτερον, η στρατιωτική πίεση μπορεί να χρησιμοποιείται ως διαπραγματευτικό εργαλείο. Η ιστορία της εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ έχει δείξει ότι συχνά υιοθετεί επιθετική ρητορική για να οδηγήσει αντιπάλους στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων από θέση αδυναμίας. Ένα ελεγχόμενο πλήγμα, περιορισμένης κλίμακας, θα μπορούσε να στοχεύει σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις ή υποδομές που σχετίζονται με το πυρηνικό πρόγραμμα, στέλνοντας μήνυμα χωρίς να οδηγεί σε γενικευμένο πόλεμο.
Υπάρχουν, ωστόσο, και πολιτικοί λόγοι που θα μπορούσαν να επηρεάσουν μια τέτοια απόφαση. Ένας Αμερικανός πρόεδρος εν μέσω εσωτερικών πιέσεων μπορεί να επιδιώξει να επιδείξει αποφασιστικότητα στη διεθνή σκηνή. Η εικόνα ισχυρής ηγεσίας συχνά ενισχύει το πολιτικό προφίλ στο εσωτερικό. Παράλληλα, η διατήρηση της αξιοπιστίας των ΗΠΑ ως παγκόσμιας δύναμης αποτελεί πάγιο στρατηγικό στόχο.
Από την άλλη πλευρά, οι κίνδυνοι είναι τεράστιοι. Το Ιράν διαθέτει σημαντικές δυνατότητες ασύμμετρης απάντησης, είτε μέσω πυραυλικών επιθέσεων είτε μέσω συμμάχων του στην περιοχή. Ένα αμερικανικό χτύπημα θα μπορούσε να πυροδοτήσει ευρύτερη σύρραξη, να εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου και να αποσταθεροποιήσει περαιτέρω τη Μέση Ανατολή.
Το δίλημμα για τον Τραμπ είναι σαφές: η στρατιωτική πίεση μπορεί να αποδώσει ως εργαλείο αποτροπής ή διαπραγμάτευσης, αλλά ένα πραγματικό χτύπημα ενέχει τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης. Σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικής αστάθειας, κάθε απόφαση ισορροπεί ανάμεσα στη στρατηγική επίδειξη ισχύος και στο φάσμα ενός νέου πολέμου.
