Ατσαλάκης Γιώργος, Οικονομολόγος, Αναπληρωτής Καθηγητής
Ατσαλάκη Ιωάννα Διδάσκων-Πολυτεχνείου Κρήτης Εργαστήριο Επιστημονικών Δεδομένων
Το Bitcoin επιβάλλει: ελευθερία ή προστασία. Δεν μπορείς να έχεις και τα δύο. Το Bitcoin
υποσχέθηκε απελευθέρωση από τον κεντρικό έλεγχο των τραπεζών και το πέτυχε. Αλλά
στέρησε επίσης τα δίχτυα ασφαλείας πάνω στα οποία βασίζονται οι επενδυτές. Το Bitcoin
δεν ήταν μόνο χρήμα, ήταν ιδεολογία. Μια διαμαρτυρία ενάντια στην παλιά τάξη. Και σε
αυτή τη διαφορά βρίσκεται ολόκληρη η ιστορία του αποκρατικοποιημένου χρήματος,
επειδή η ελευθερία χωρίς όρια δεν παραμένει ελεύθερη για πολύ.
«Φάλαινες» χαρακτηρίζονται τα μεγαλύτερα πορτοφόλια στο οικοσύστημα του Bitcoin —
διευθύνσεις που συγκεντρώνουν χιλιάδες ή ακόμη δεκάδες χιλιάδες BTC. Τα on-chain
δεδομένα δείχνουν ότι μία σχετικά μικρή μειοψηφία διευθύνσεων συγκεντρώνει
δυσανάλογο μερίδιο της συνολικής προσφοράς. Το 2025, περίπου το 1% όλων των
διευθύνσεων Bitcoin ελέγχει πάνω από το ήμισυ της συνολικής προσφοράς. Η πρακτική
συνέπεια είναι σαφής: όταν μία μεγάλη διεύθυνση (ή μικρό σύμπλεγμα διευθύνσεων)
μετακινηθεί — για παράδειγμα μεταφέροντας δεκάδες ή δεκάδες χιλιάδες BTC — το
γεγονός αυτό μειώνει την προσφορά «ρευστού» στην αγορά και/ή προκαλεί ψυχολογία
ρευστοποίησης, με αποτέλεσμα άμεσες και μερικές φορές σημαντικές κινήσεις τιμών.
Μερικά από τα μεγαλύτερα πορτοφόλια ανήκουν σε ανταλλακτήρια ή σε θεματοφύλακες
(custodians), άλλα αντιπροσωπεύουν ιδιωτικά ιδρύματα ή ανώνυμες οντότητες, όπου
ελάχιστα από αυτά υπόκεινται σε κάποια εξωτερική λογοδοσία.
Στο οικοσύστημα του Bitcoin, ο όρος «mining» δεν αναφέρεται σε φυσική εκσκαφή αλλά
στην επίλυση πολύπλοκων κρυπτογραφικών προβλημάτων. Οι υπολογιστικές μονάδες των
ανθρακωρύχων ανταγωνίζονται για να βρουν την κατάλληλη λύση — κάθε επιτυχής λύση
εξασφαλίζει την προσθήκη ενός νέου μπλοκ με συναλλαγές στο δημόσιο καθολικό, το
blockchain, και συνεπάγεται την έκδοση νέων νομισμάτων ως ανταμοιβή. Αυτή η
διαδικασία διατηρεί το δίκτυο λειτουργικό και ασφαλές χωρίς την παρέμβαση κεντρικής
αρχής: χιλιάδες μηχανές επαληθεύουν και διασταυρώνουν τις συναλλαγές με
κρυπτογραφικά πρωτόκολλα. Ωστόσο, η τεχνολογία και οι αλγόριθμοι λειτουργούν
ανεξάρτητα από την ανθρώπινη αρμοδιότητα — όπως απέδειξε η κατάρρευση της Mt. Gox
το 2014, όταν χάθηκαν περίπου 850.000 Bitcoin. Παρά το ότι το blockchain κατέγραψε
δημόσια τις κινήσεις, τα κεφάλαια δεν ανακτήθηκαν· ο λόγος ήταν η ανθρώπινη αποτυχία
στη φύλαξη και στη διαχείριση, όχι δυσλειτουργία του πρωτοκόλλου. Αυτή είναι η
θεμελιώδης αντίφαση: το Bitcoin καταργεί τους παραδοσιακούς μεσάζοντες, αλλά
ταυτόχρονα εξαφανίζει και τον συμβατικό μηχανισμό ανάκλησης ή αποκατάστασης, καθώς
κάθε συναλλαγή είναι αμετάκλητη και κάθε ανθρώπινο λάθος μπορεί να είναι μόνιμο. Δεν
υπάρχει αρχή στην οποία να απευθυνθείς όταν κάτι πάει στραβά. Κάθε συναλλαγή είναι
τελική. Κάθε λάθος είναι οριστικό. Και καθώς ο ευρύτερος κόσμος των κρυπτονομισμάτων
εκτοξεύθηκε, έτσι εκτοξεύτηκαν και οι απάτες. Μόνο το 2022, οι χρήστες στον χώρο των
κρυπτογράφων έχασαν πάνω από $3.8 δισεκατομμύρια από hacks και απάτες ένα από τα
υψηλότερο ρεκόρ.
H ιστορία των αγορών δείχνει ότι κάθε περιουσιακό στοιχείο μπορεί να εκτιμηθεί σε
ακραία επίπεδα όταν κυριαρχεί η κερδοσκοπία. Υπάρχουν ιστορικά παραδείγματα όπωςαυτό της υστερίας γύρω από τους τουλίπες, όταν οι βολβοί ξεπερνούσαν σε αξία ένα
διαμέρισμα στο Άμστερνταμ, ή η ραγδαία, βραχύβια άνοδος εταιρειών όπως η Pets.com
(όπου από 11$ σε 9 μήνες η τιμής διαπραγματευόταν στα 0,22$ ώσπου εξαφανίστηκε
εντελώς) που αποδεικνύουν πως τιμές μπορούν να απογειωθούν και να καταρρεύσουν
εξίσου γρήγορα.
Οι έμποροι ισχυρίζονται ότι μπορούν να πωλήσουν ότι του ζητήσουν οι πελάτες τους, αρκεί
να κερδίζουν. Σήμερα υπάρχουν πολλοί πελάτες που θέλουν φανατικά κρυπτονομίσματα
κυνηγώντας το εύκολο κέρδος, οπότε είναι μια χρυσή εποχή για «εμπόρους»
κρυπτονομισμάτων όπως την Strategy (πρώην MicroStrategy). Ο Michal Saylor της Strategy
έχει οικοδομήσει ολόκληρη την εταιρεία του πάνω στην υπόθεση της σπανιότητας του
Bitcoin (καθώς έχουν εκδοθεί περίπου 19,5 από τα 21 εκ. μονάδες Bitcoin, που ο αλγόριθμος έχει προγραμματιστεί να παράξει).
H Strategy κεφαλαιοποιήσε τη μεταβλητότητα της μετοχής εκδίδοντας μετατρέψιμα
ομόλογα χαμηλού ή μηδενικού κουπονιού, τα οποία αγοράζονται από hedge funds που δεν
πιστεύουν απαραίτητα στην εταιρεία ή στο υποκείμενο κρύπτο, αλλά μπορούν να βγάλουν
χρήματα μέσω gamma trading, με το short–selling της μετοχής σε αναλογία, ώστε να είναι
ουδέτεροι στην αγορά, και στη συνέχεια προσαρμόζουν διαρκώς το μεγέθος της θέσης τους
καθώς η τιμή της μετοχής μεταβάλλεται. Τους ενδιαφέρει μόνο να διακυμαίνεται πολύ η
τιμή της μετοχής για να βγάζουν χρήματα.
Τα κεφάλαια χρησιμοποιούνται για να αγοράσουν κρυπτονομίσματα, και αυτή η
συναλλαγή από μόνη της συμβάλει στην αύξηση της ζήτησης Bitcoin, οπότε αυξάνει η τιμή
του. Αλλά και η τιμής της μετοχής της εταιρείας συχνά ανέβαινε ακόμα περισσότερο από
όσο ανέβαινε το Bitcoin. Τέτοιες εταιρείες ονομάζονται «θησαυροφυλακία
κρυπτονομισμάτων» (crypto treasury companies).
Η Strategy έγινε ένα θησαυροφυλάκιο Bitcoin από μία μικρή εταιρεία λογισμικού. Κατέχει
περίπου 650.000 Bitcoin, αξίας γύρω στα $58 δισεκατομμύρια, για τα οποία πλήρωσε
περίπου $48 δισ. Με άλλα λόγια, έχει ένα μη πραγματοποιημένο κέρδος άνω των $10 δις και
ελέγχει περίπου το 3% όλων των Bitcoin που θα υπάρξουν ποτέ.
Το 2024 και 2025, οι επενδυτές ήταν πρόθυμοι να πληρώνουν περίπου δύο δολάρια για κάθε ένα δολάριο Bitcoin στο ισολογισμό της Strategy, δημιουργώντας δωρεάν μόχλευση και
χωρίς η μόχλευση να πρέπει να εκκαθαριστεί, πράγμα το οποίο θα έπρεπε να γίνει σε
περίπτωση αγοράς κατευθείαν bitcoin και μείωση της τιμής του. Απλά ο επενδυτής κρατά
την θέση και περιμένει την ανάκαμψη. Οπότε αφού π.χ. η μετοχή διαπραγματευόταν στα
200$ αλλά αντιπροσώπευε μόνο 100$ σε Bitcoin, η εταιρεία μπορούσε να εκδώσει νέες
μετοχές υπέρ το άρτιο στα 200$, να διαθέσει τα κεφάλαια να αγοράσει σε Bitcoin με
αποτέλεσμα τα «Bitcoin ανά μετοχή» των υπαρχόντων μετόχων να ανεβαίνουν. Η μαγεία
ήταν ότι όσο περισσότερες μετοχές έκδιδε η Strategy για να αγοράσει Bitcoin, τόσο πιο
πλούσιοι γίνονταν οι υπάρχοντες μέτοχοι. Αν η προσέλκυση νέων οπαδών αύξανε σε
κάποιον άμεσα την καθαρή του αξία, θα δούλευε πολύ περισσότερο για να προσελκύσει
νέους επενδυτές στα κρυπτονομίσματα.
Η τιμή της Strategy, έχει μειωθεί περίπου 40% από την αρχή έως το τέλος του 2025. Οι
ιδιώτες επενδυτές συνέρρευσαν σε μοχλευμένα single-stock ETF συνδεδεμένα με τη
Strategy, όπως τα MSTX και MSTU, που έχουν απώλειες περίπου 85% εντός του 2025. Η
μετοχή της αντίστοιχης ιαπωνικής Metaplanet μειώθηκε κατά 80%, της βρετανικής Smarter Web Company κατά 45%. Πολλές από τις πάνω 100 παρόμοιες εταιρείες θησαυροφυλακίου
άρχισαν να πωλούν κρύπτο για να χρηματοδοτήσουν επαναγορές μετοχών ή για να
εξυπηρετήσουν χρέος.
Το θέμα είναι ότι η Strategy έχει εκδώσει προνομιούχες μετοχές όπως «Strife» (κουπόνι
10%), «Strike» (8%) και «Stretch» (μεταβλητό επιτόκιο κοντά στο 10,75%). Χωρίς να έχει
σχεδόν κανέναν άλλο πόρο εσόδων. Τέλος του 2025 όφειλε 800$ εκατομμύρια δολάρια το
χρόνο σε μερίσματα και πληρωμές τόκων για το χρέος.
Τέλος του 2025 εξέδωσε 1,4$ δις νέες μετοχές, όχι για να αγοράσει bitcoin αλλά για να
δημιουργήσει ένα αποθεματικό δολαρίων για να καλύψει τα μερίσματα προνομιούχων
μετοχών για 600 μέρες.Όταν μια εταιρία αρχίζει να αντλεί κεφάλαια από νέους επενδυτές για να πληρώσει παλιούς επενδυτές έχει φθάσει στο σημείο ενός γνωστού σχήματος «πυραμίδας» λίγο πριν την κατάρρευση.
Χωρίς νέο καταλύτη που θα μπορούσε να αυξήσει τη ζήτηση κρύπτο με ένα επόμενο κύμα
αγοραστών, τα κρύπτο μένουν ως ένα καθαρά κερδοσκοπικό περιουσιακό στοιχείο. Και
όταν έχει αγοράσει και ο τελευταίος πιθανός επενδυτής, τελειώνουν τα «καύσιμα» της
ανόδου των τιμών, οπότε έρχονται οι τεράστιες πτώσεις των τιμών, καθώς η μόχλευση
λειτουργεί αρνητικά. Η έλξη του Bitcoin και των άλλων κρυπτονομισμάτων βασίζεται σε
μια πλήρη απώλεια εμπιστοσύνης της ικανότητας του κράτους και των θεσμών να
προστατεύσουν τους ανυποψίαστους επενδυτές.
Το Bitcoin δεν μπορεί να χειραγωγηθεί από κυβερνήσεις. Αλλά μπορεί και χειραγωγείται
από ανθρώπους με αρκετό κεφάλαιο για να μετακινήσουν τη βελόνα. Αυτό δεν είναι
αποκέντρωση. Είναι μια νέα ολιγαρχία με καλύτερη τεχνολογία. Είναι ένας μύθος ψηφιακής
ελευθερίας και ένας καθρέφτης που αντανακλά κάθε ελάττωμα της ανθρώπινης απληστίας.
Είναι η ίδια παλιά ιστορία όπου η ελευθερία που προωθείται ως ευκαιρία, η κερδοσκοπία
που πωλείται ως επανάσταση. Γιατί στην απουσία ρύθμισης, η παρανομία πάντα
καμουφλάρεται ως ελευθερία. Η ελευθερία χωρίς δομή ελέγχου καταλήγει σε χάος. Και το
χάος τελικά απαιτεί νέους κυβερνήτες. Το Bitcoin δεν χρειάζεται κυβερνήσεις για να
επιβιώσει. Αλλά οι κοινωνίες εξακολουθούν να χρειάζονται νόμους για να λειτουργήσουν.
Χωρίς αυτούς, η χρηματοοικονομική εξουσία απλώς μεταναστεύει από τα κοινοβούλια στα
πρωτόκολλα των υπολογιστών, από τους τραπεζίτες στις «φάλαινες», από τη ρύθμιση σε
γραμμές κώδικα λογισμικού υπολογιστών. Το blockchain καταγράφει την αλήθεια, όχι τη
δικαιοσύνη. Είναι τέλειο στην διαφάνεια αλλά μηδενικό στη λογοδοσία.
