Του Κώστα Παππά
Οι δημοσκοπήσεις αποτελούν αναμφίβολα ένα χρήσιμο εργαλείο καταγραφής τάσεων και διαθέσεων στην κοινή γνώμη. Ωστόσο, όσο κι αν συχνά παρουσιάζονται ως προαναγγελία εκλογικών αποτελεσμάτων, δεν είναι και δεν μπορούν να είναι υποκατάστατο της κάλπης. Καταγράφουν μια στιγμή, μια φωτογραφία του παρόντος, όχι το μέλλον. Πολύ περισσότερο, δεν διαθέτουν προβλεπτικό χαρακτήρα σε μια κοινωνία που μεταβάλλεται ραγδαία και συχνά απρόβλεπτα.
Η ρητορική του Μεγάρου Μαξίμου, σύμφωνα με την οποία η Νέα Δημοκρατία θα είναι «σίγουρα» και πάλι πρώτο κόμμα, βασίζεται σε αυτή τη στρεβλή ανάγνωση των δημοσκοπήσεων. Μια ανάγνωση που είτε αγνοεί είτε ηθελημένα παρακάμπτει το γεγονός ότι ο πολιτικός χάρτης αναδιατάσσεται. Η κυβέρνηση, προς το τέλος της δεύτερης τετραετίας της, εμφανίζει σαφή σημάδια κόπωσης, την ώρα που μεγάλα τμήματα της κοινωνίας βλέπουν σταθερά την καθημερινότητά τους να επιδεινώνεται.
Η ακρίβεια, οι χαμηλές αποδοχές και η αδυναμία κάλυψης βασικών αναγκών δεν αποτελούν θεωρητικές έννοιες, αλλά βιωμένες εμπειρίες. Αυτά τα ποιοτικά χαρακτηριστικά καταγράφονται πλέον σε όλες τις έρευνες κοινής γνώμης μέσα από τον λεγόμενο «άγνωστο Χ» των επόμενων εκλογών: τους αναποφάσιστους, τους αποστασιοποιημένους, εκείνους που δηλώνουν ότι «κανένα κόμμα δεν τους εκφράζει».
Ταυτόχρονα, όσοι θεωρούν δεδομένη την πρωτιά λόγω έλλειψης ενός ισχυρού αντιπολιτευτικού πόλου, διαπράττουν ένα ενδεχομένως μοιραίο λάθος. Εμπίπτουν στην κατηγορία του πολιτικού εφησυχασμού και ενός ιδιότυπου ναρκισσισμού εξουσίας, την ώρα που η κοινωνία μοιάζει να βρίσκεται σε αδιέξοδο. Και τα κοινωνικά αδιέξοδα δεν μένουν ποτέ χωρίς έκφραση.
Αυτό το αδιέξοδο μπορεί να εκδηλωθεί με πολλούς τρόπους: ως ψήφος διαμαρτυρίας, ως στροφή σε εναλλακτικές ή αντισυστημικές επιλογές, ως μαζική αποχή από τις κάλπες ή ως ευθεία αποδοκιμασία μιας συγκεκριμένης πολιτικής. Σε κάθε περίπτωση, η βεβαιότητα για το αποτέλεσμα, μάλιστα περίπου έναν χρόνο πριν από τις προγραμματισμένες εκλογές, αγνοεί μια βασική πολιτική αλήθεια: η κοινωνία δεν είναι στατικό μέγεθος.
Οι ανάγκες αλλάζουν, οι αντοχές εξαντλούνται και οι πολιτικές επιλογές επαναξιολογούνται, ιδιαίτερα όταν , όπως τα τελευταία τρία χρόνια, πολλές από αυτές τις ανάγκες παραμένουν χωρίς ουσιαστική απάντηση. Οι δημοσκοπήσεις, λοιπόν, καταγράφουν απλώς την εικόνα μιας στιγμής, χωρίς να γνωρίζουμε με βεβαιότητα πόσο αντιπροσωπευτική είναι αυτή για το σύνολο ενός εκλογικού σώματος που μεταβάλλεται με ταχύτητα και ένταση.
Η κάλπη, και μόνο η κάλπη, θα δώσει τις τελικές απαντήσεις. Όλα τα άλλα είναι απλώς ενδείξεις, όχι βεβαιότητες.
