Άρθρο του Ανδρέας Βορύλλα, Βουλευτή ΝΙΚΗΣ Β2 Δυτικού Τομέα Αθήνας στο “ΠΑΡΟΝ”.
Σε μια εποχή όπου η ιστορική λήθη παραμονεύει πίσω από τις ταχύτητες της καθημερινότητας, η Ημέρα Μνήμης των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος, και ειδικά η μνημόνευση των ελλήνων εβραίων μαρτύρων και ηρώων, δεν αποτελεί απλώς μια τελετουργική υπενθύμιση. Είναι μια πράξη εθνικής ευθύνης. Κάθε χρόνο, στις 27 Ιανουαρίου, η Ελλάδα στρέφει το βλέμμα της πίσω, αναγνωρίζοντας μια σκοτεινή περίοδο της ιστορίας της, που συχνά δεν έχει λάβει τη θέση που της αναλογεί στη συλλογική συνείδηση.
Οι Έλληνες Εβραίοι υπήρξαν αναπόσπαστο κομμάτι του ελληνικού έθνους επί αιώνες. Από τη ρωμαϊκή εποχή μέχρι τη σύγχρονη Ελλάδα, συνέβαλαν στον πολιτισμό, στο εμπόριο, στις επιστήμες, στις τέχνες και σε κάθε τομέα της κοινωνικής και πολιτικής ζωής. Ιδιαίτερα στον 20ό αιώνα, η παρουσία τους ήταν έντονη και δημιουργική. Ωστόσο, η ναζιστική Κατοχή έμελλε να φέρει μια από τις μεγαλύτερες τραγωδίες που γνώρισε ποτέ αυτός ο πληθυσμός: Πάνω από 80% των Ελλήνων Εβραίων εξοντώθηκε στα στρατόπεδα θανάτου, με κορυφαία τραγικά παραδείγματα τις κοινότητες της Θεσσαλονίκης, των Ιωαννίνων, της Λάρισας, της Ρόδου, της Κέρκυρας και άλλων.
Η γενοκτονία των Ελλήνων Εβραίων δεν αποτελεί μια αποκομμένη σελίδα της εβραϊκής ιστορίας, αλλά μέρος της ελληνικής ιστορικής αφήγησης. Είναι κεφάλαιο της ίδιας μας της ταυτότητας. Γι’ αυτό, το χρέος της μνήμης δεν περιορίζεται σε λόγια επετειακά, αλλά πρέπει να μεταφράζεται σε εκπαιδευτικές και πολιτικές πρωτοβουλίες που κρατούν ζωντανή την ιστορική αλήθεια.
Ωστόσο, μέσα στο σκοτάδι εκείνων των χρόνων υπήρξαν φλόγες αντίστασης και ελπίδας. Έλληνες Χριστιανοί, απλοί πολίτες, κληρικοί, δημόσιοι υπάλληλοι, ακόμη και μέλη της χωροφυλακής έθεσαν τη ζωή τους σε κίνδυνο για να σώσουν τους εβραίους συμπολίτες τους. Παραχάραξαν έγγραφα, παρείχαν πλαστές ταυτότητες, έκρυψαν οικογένειες, λειτούργησαν ως ανθρώπινες ασπίδες ενάντια στην απανθρωπιά. Πολλοί από αυτούς έχουν τιμηθεί με τον τίτλο των «Δικαίων των Εθνών» από το Γιαντ Βασέμ, και η μνήμη τους πρέπει να μείνει ανεξίτηλη.
Ξεχωριστή θέση στην εθνική συλλογική μνήμη κατέχει και ο συνταγματάρχης Μαρδοχαίος Φρυζής. Ένας έλληνας εβραίος αξιωματικός που έπεσε μαχόμενος στις 5 Δεκεμβρίου 1940, στην περιοχή Πέρασμα Τρεμπεσίνας στην Πίνδο, κατά τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο. Ο Φρυζής, διοικητής του 50ού Συντάγματος Πεζικού, βρισκόταν επικεφαλής αποσπάσματος που επιχειρούσε σε εξαιρετικά δύσβατο έδαφος, σε μια κρίσιμη αποστολή αναχαίτισης της ιταλικής επίθεσης. Παρέμεινε ακάλυπτος έφιππος, εμψυχώνοντας τους στρατιώτες του κάτω από καταιγιστικά πυρά, αρνούμενος να καλυφθεί. Δέχτηκε θανατηφόρο πλήγμα από ιταλική αεροπορική επιδρομή. Η θυσία του δεν είναι απλώς μια πράξη ανδρείας αλλά και σύμβολο της ενότητας όλων των Ελλήνων, ανεξαρτήτως θρησκείας, όταν η πατρίδα καλεί. Ο Φρυζής ήταν από τους πρώτους ανώτατους αξιωματικούς που σκοτώθηκαν στο μέτωπο, ενσαρκώνοντας το ιδεώδες της εθνικής ομοψυχίας.
Αλλά η μνήμη δεν είναι παθητική πράξη. Δεν είναι απλή αναπόληση. Είναι πολιτική στάση. Είναι εκπαιδευτικό καθήκον. Είναι καθημερινός αγώνας ενάντια στον αντισημιτισμό, στον ρατσισμό, στη μισαλλοδοξία. Αυτές οι απειλές δεν ανήκουν στο παρελθόν. Ζουν και μεταλλάσσονται στον σημερινό κόσμο, στις κοινωνικές προκαταλήψεις, στο διαδίκτυο, ακόμη και στον δημόσιο λόγο. Γι’ αυτό και η μάχη κατά της λήθης είναι μάχη κατά της επανάληψης.
Η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έχει κάνει σημαντικά βήματα προς αυτήν την κατεύθυνση. Η ανέγερση του Μουσείου Ολοκαυτώματος στη Θεσσαλονίκη αποτελεί ένα έργο ύψιστης σημασίας όχι μόνο για την εβραϊκή κοινότητα αλλά και για ολόκληρη τη χώρα. Μαζί με την ενίσχυση της διδασκαλίας του Ολοκαυτώματος στα σχολεία, συνθέτουν ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο η μνήμη μετατρέπεται σε γνώση, προβληματισμό, αυτογνωσία.
Πέρα, όμως, από το παρελθόν, σημαντική είναι και η ενίσχυση των σχέσεων Ελλάδας και Ισραήλ στο παρόν και στο μέλλον. Οι δύο χώρες, ενωμένες από κοινούς ιστορικούς δεσμούς και κοινές γεωπολιτικές προκλήσεις, αναπτύσσουν μια στρατηγική συνεργασία σε τομείς όπως η ενέργεια, η άμυνα, η τεχνολογία και η καινοτομία. Σε μια περιοχή ασταθή, αυτή η συνεργασία αποτελεί πυλώνα σταθερότητας και προόδου.
Η μνήμη των Ελλήνων Εβραίων του Ολοκαυτώματος δεν είναι υπόθεση μόνο της εβραϊκής κοινότητας. Είναι υπόθεση όλων των Ελλήνων. Είναι ένας καθρέφτης που μας δείχνει τι μπορεί να συμβεί όταν η κοινωνία κλείνει τα μάτια μπροστά στο κακό. Και, συγχρόνως, είναι φλόγα που μας δείχνει τι μπορεί να συμβεί όταν κάποιοι άνθρωποι στέκονται όρθιοι, υπερασπιζόμενοι την ηθική, την αλληλεγγύη και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Ας είναι αιωνία η μνήμη των θυμάτων.
Ας είναι αιώνια η ευγνωμοσύνη μας σε εκείνους που όρθωσαν το ανάστημά τους στο κακό.
Ας είναι ζωντανή η δέσμευσή μας πως ποτέ ξανά δεν θα αφήσουμε τη σιωπή να γίνει συνενοχή.
