Πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία για επενδύσεις που ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια και μειώνουν την εξάρτηση από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα αποφάσισε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ως απάντηση στην ενεργειακή κρίση που έχει πυροδοτήσει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.
Η απόφαση παρουσιάστηκε στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και προβλέπει περιορισμένη επέκταση της υφιστάμενης Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής, η οποία σήμερα αφορά κυρίως τις αμυντικές δαπάνες.
Στη συνέντευξη Τύπου, που είναι σε εξέλιξη, ο Βάλντις Ντομπρόβσικις εξήγησε πως η ευελιξία αφορά δαπάνες, που συνδέονται με την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, όπως είναι οι επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την ηλεκτροκίνηση.
Κατά την παρουσίαση των συστάσεων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογράμμισε ότι παρακολουθεί στενά τις οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της ενεργειακής κρίσης που ακολούθησε τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.
Όπως επισημάνθηκε, η προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων παραμένει προτεραιότητα, όπως και η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας σε ένα περιβάλλον αυξημένων ενεργειακών πιέσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι απαιτούνται σημαντικές επενδύσεις για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης.
Η Κομισιόν προτείνει, κατόπιν αιτήματος των κρατών-μελών, να δοθεί η δυνατότητα επέκτασης του πεδίου εφαρμογής της υφιστάμενης Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής (National Escape Clause), η οποία θεσπίστηκε για να διευκολύνει την αύξηση των αμυντικών δαπανών.
Η επέκταση θα επιτρέπει να συνυπολογίζονται και δαπάνες που σχετίζονται με την ενίσχυση της ενεργειακής ανθεκτικότητας, υπό την προϋπόθεση ότι αυτές έχουν προσωρινό και περιορισμένο χαρακτήρα.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, τα μέτρα που θα μπορούν να ενταχθούν στο συγκεκριμένο πλαίσιο είναι εκείνα που έχουν ληφθεί από τον Φεβρουάριο του 2026 και μετά και συμβάλλουν στη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η πρόταση δεν μεταβάλλει το συνολικό πλαίσιο δημοσιονομικής πειθαρχίας που ισχύει σήμερα. Η ευελιξία θα παραμείνει εντός του ανώτατου ορίου του 1,5% του ΑΕΠ που προβλέπεται ήδη για τις πρόσθετες αμυντικές δαπάνες στο πλαίσιο της Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής.
Για τις ενεργειακές επενδύσεις προβλέπεται ειδικό ετήσιο ανώτατο όριο 0,3% του ΑΕΠ για την περίοδο 2026-2028, καθώς και σωρευτικό ανώτατο όριο 0,6% του ΑΕΠ για το σύνολο της τριετίας.
Οι Βρυξέλλες τονίζουν ότι η προσέγγιση αυτή επιτρέπει την πραγματοποίηση κρίσιμων επενδύσεων χωρίς να υπονομεύεται η δημοσιονομική βιωσιμότητα, καθώς όλες οι υφιστάμενες δικλίδες ασφαλείας παραμένουν σε ισχύ.
Η Επιτροπή επιδιώκει επίσης να διασφαλίσει ίσους όρους για όλα τα κράτη-μέλη. Για τον λόγο αυτό προβλέπεται ότι ακόμη και χώρες που έχουν ήδη αξιοποιήσει πλήρως το περιθώριο ευελιξίας που παρέχει η ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες θα μπορούν να λάβουν επιπλέον, προσωρινή και περιορισμένη ευελιξία για έργα ενεργειακής ανθεκτικότητας.
Στις περιπτώσεις αυτές, ωστόσο, η Κομισιόν θα εξετάζει εκ νέου κατά πόσον οι αποκλίσεις από τους δημοσιονομικούς στόχους παραμένουν συμβατές με τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών.
