Του Βασίλη Σπυρόπουλου
Το διπλωματικό αδιέξοδο και η πρωτοφανής στρατιωτική συγκέντρωση των Ηνωμένων Πολιτειών από το 2003 στη Μέση Ανατολή δεν προέκυψαν εν κενώ. Όπως σημειώνει το Reuters, η κλιμάκωση συνδέεται άμεσα με τις επιλογές της Τεχεράνης: ένα καθεστώς που επιμένει σε πυρηνικές φιλοδοξίες, επενδύει σε παραστρατιωτικά δίκτυα και υπολογίζει ότι μπορεί να εκβιάζει τη διεθνή κοινότητα χωρίς κόστος.
Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται να απαντά με επίδειξη ισχύος — πάνω από 100 αεροσκάφη ανεφοδιασμού, δύο αεροπλανοφόρα, πλήρη ανάπτυξη δυνάμεων έως τα μέσα Μαρτίου — στέλνοντας μήνυμα ότι η ανοχή εξαντλείται.
Μετά τις συνομιλίες στη Γενεύη, ο Ιρανός ΥΠΕΞ Αμπάς Αραγτσί μίλησε για «κατευθυντήριες αρχές», όμως η πραγματικότητα παραμένει αμετάβλητη: το καθεστώς δεν εγκαταλείπει τον εμπλουτισμό ουρανίου, ούτε αποδέχεται ουσιαστικό έλεγχο. Η συνάντηση του Μάρκο Ρούμπιο με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου υπογραμμίζει ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο τις ΗΠΑ, αλλά την περιφερειακή ασφάλεια συνολικά.
Σύμφωνα με το BBC, τα σενάρια εκτείνονται από περιορισμένα πλήγματα έως γενικευμένη σύρραξη. Όμως σε όλα υπάρχει κοινός παρονομαστής: η στρατηγική της Τεχεράνης να λειτουργεί μέσω απειλής και ασύμμετρης πίεσης. Η πιθανότητα ιρανικής αντεπίθεσης σε ΗΠΑ, Ισραήλ ή Άραβες συμμάχους — ακόμη και η παρενόχληση της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ — αποτελεί διαχρονικό εργαλείο εκβιασμού. Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι το καθεστώς δεν διστάζει να εργαλειοποιήσει την ενεργειακή ασφάλεια του πλανήτη για πολιτική επιβίωση.
Το πλέον ανησυχητικό σενάριο δεν είναι μόνο μια στρατιωτική σύγκρουση, αλλά η πιθανότητα εσωτερικής κατάρρευσης ενός αυταρχικού συστήματος που κρατά την εξουσία μέσω καταστολής. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να οδηγήσει είτε σε στρατιωτική διακυβέρνηση είτε σε χάος, με εικόνες αποσταθεροποίησης αντίστοιχες με εκείνες στη Συρία ή στη Λιβύη. Η διαφορά είναι ότι το Ιράν διαθέτει κρίσιμες ενεργειακές υποδομές και σύνθετη εθνοτική σύνθεση, γεγονός που θα μετέτρεπε την κρίση σε περιφερειακό σεισμό.
Την ίδια στιγμή, στο εσωτερικό της χώρας, οι διαδηλώσεις σε πολλά πανεπιστήμια δείχνουν ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια παραμένει έντονη. Τα συνθήματα κατά του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ καταδεικνύουν ένα βαθύ ρήγμα μεταξύ κοινωνίας και εξουσίας. Ένα καθεστώς που απαντά με καταστολή αντί μεταρρύθμισης ενισχύει την απομόνωσή του.
Γεωστρατηγικά, το πιο πιθανό σενάριο είναι μια ελεγχόμενη κλιμάκωση με παράλληλες διαπραγματεύσεις. Όμως η βασική μεταβλητή παραμένει η ίδια: η επιλογή της ιρανικής ηγεσίας να επενδύει στην ένταση αντί στη σταθερότητα. Όσο η Τεχεράνη αντιμετωπίζει τη σύγκρουση ως εργαλείο επιβίωσης, ο κίνδυνος ενός ευρύτερου πολέμου — είτε από πρόθεση είτε από λάθος υπολογισμό — θα παραμένει υπαρκτός, με συνέπειες που θα ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορα του Ιράν.
