Του Κώστα Παππά
Οι εκθέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν γράφονται ποτέ με κραυγές. Γράφονται με προσεκτικές διατυπώσεις, θεσμική γλώσσα και διπλωματικές ισορροπίες. Όμως, όταν διαβαστούν πίσω από τις λέξεις, αποκαλύπτουν μια εικόνα πολύ πιο σκληρή από αυτή που επιχειρεί να προβληθεί δημόσια. Η τελευταία Έκθεση για το Κράτος Δικαίου στην Ελλάδα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Παρά τις αναφορές στις μεταρρυθμίσεις, στα ψηφιακά εργαλεία και στα νέα θεσμικά μέτρα, το πραγματικό μήνυμα της Κομισιόν είναι σαφές: η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει βαθιά προβλήματα στη λειτουργία του κράτους δικαίου.
Το πιο ηχηρό καμπανάκι αφορά τη διαφθορά υψηλού επιπέδου. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι δημιουργούνται μηχανισμοί πρόληψης, όμως επισημαίνει πως οι διώξεις και οι τελεσίδικες καταδίκες παραμένουν ελάχιστες. Η ύπαρξη εκατοντάδων εκκρεμών υποθέσεων, σε συνδυασμό με τις παρατηρήσεις της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για καθυστερήσεις, υποστελέχωση και το καθεστώς ασυλίας υπουργών, δημιουργεί την εικόνα ενός συστήματος που δυσκολεύεται να αγγίξει την κορυφή της εξουσίας.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στη δικαιοσύνη. Οι ίδιοι οι πολίτες εμφανίζονται να έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στους θεσμούς. Σχεδόν όλοι θεωρούν ότι η διαφθορά είναι διαδεδομένη, ενώ η μεγάλη πλειονότητα των επιχειρήσεων εκτιμά ότι αποτελεί καθημερινή πραγματικότητα και ότι οι υπεύθυνοι σπάνια λογοδοτούν. Πρόκειται για ποσοστά που ξεπερνούν κατά πολύ τους ευρωπαϊκούς μέσους όρους και συνθέτουν μια ιδιαίτερα αρνητική εικόνα για τη χώρα.
Την ίδια στιγμή, η ελληνική Δικαιοσύνη εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις πιο αργές της Ευρώπης. Οι καθυστερήσεις στην απονομή της δικαιοσύνης εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρό εμπόδιο για πολίτες και επιχειρήσεις, ενώ η εμπιστοσύνη στην ανεξαρτησία των δικαστών παραμένει χαμηλή, ειδικά στον επιχειρηματικό κόσμο.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν και οι παρατηρήσεις για τη διαφάνεια στη δημόσια ζωή. Η εφαρμογή των κανόνων για το lobbying χαρακτηρίζεται περιορισμένη, με ελάχιστους εγγεγραμμένους εκπροσώπους συμφερόντων και ουσιαστικά ανύπαρκτους ελέγχους. Παράλληλα, η Επιτροπή διατηρεί σοβαρές επιφυλάξεις για την ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης, επισημαίνοντας τη συγκέντρωση της ιδιοκτησίας, την εξάρτηση μέρους του Τύπου από την κρατική διαφήμιση και τις συνεχιζόμενες πιέσεις που αντιμετωπίζουν δημοσιογράφοι.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οι αναφορές στο καθεστώς ασυλίας των υπουργών, το οποίο η ίδια η Επιτροπή θεωρεί ότι χρήζει μεταρρύθμισης, αλλά και οι επιφυλάξεις για την αποτελεσματικότητα των ερευνών σε περιστατικά αστυνομικής βίας. Οι παρατηρήσεις αυτές, σε συνδυασμό με τις δυσλειτουργίες ανεξάρτητων αρχών λόγω υποστελέχωσης, συνθέτουν μια εικόνα θεσμικής κόπωσης που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί.
Η Έκθεση της Κομισιόν δεν αποτελεί πολιτική καταγγελία ούτε κομματική αντιπαράθεση. Αποτελεί, όμως, έναν καθρέφτη των ευρωπαϊκών ανησυχιών για την ποιότητα της δημοκρατίας και των θεσμών στην Ελλάδα. Και ο καθρέφτης αυτός μόνο κολακευτικός δεν είναι. Πίσω από τις προσεκτικές διατυπώσεις των Βρυξελλών κρύβεται ένα αυστηρό μήνυμα: οι μεταρρυθμίσεις δεν αρκούν όταν δεν συνοδεύονται από ουσιαστική λογοδοσία, αποτελεσματική δικαιοσύνη και πραγματική ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών στους θεσμούς. Αυτό είναι το πραγματικό συμπέρασμα της φετινής έκθεσης και ταυτόχρονα η μεγαλύτερη πρόκληση που καλείται να αντιμετωπίσει η χώρα.
