Του Καθηγητή Δρ. Ευσταθίου Δημ. Αρβανίτη
Η δημόσια συζήτηση που ακολούθησε τη φετινή ελληνική συμμετοχή στη Eurovision αποκαλύπτει, δυστυχώς, ένα πολύ βαθύτερο πρόβλημα από το ίδιο το τραγούδι ή την καλλιτεχνική του ταυτότητα.
Δεν είναι η πρώτη φορά που ένα μουσικό αποτέλεσμα διχάζει.
Η ιστορία της τέχνης είναι γεμάτη από έργα που αγαπήθηκαν, απορρίφθηκαν, αμφισβητήθηκαν ή παρεξηγήθηκαν. Αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό. Η αισθητική κρίση δεν είναι ούτε μονοδιάστατη ούτε υποχρεωτικά ομόφωνη.
Εκείνο όμως που προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση είναι η γνώριμη πλέον στάση πολλών ανθρώπων του χώρου: η εκκωφαντική σιωπή όσο το κλίμα παρέμενε ευνοϊκό και η ξαφνική «επαναστατική» διάθεση μόλις το δημόσιο ρεύμα άρχισε να μεταβάλλεται.
Μέχρι χθες, όσοι σήμερα μιλούν για «έλλειψη μουσικής», «ανυπαρξία στίχου», «αισθητική παρακμή» ή «υποβάθμιση του ελληνικού τραγουδιού», παρέμεναν σιωπηλοί.
Και δεν παρέμεναν σιωπηλοί επειδή δεν είχαν άποψη. Παρέμεναν σιωπηλοί επειδή φοβούνταν το κόστος της άποψης.
Διότι στην εποχή της δημόσιας εικόνας, της διαδικτυακής αποδοχής και της μαζικής ευκολίας, πολλοί προτιμούν να τοποθετούνται μόνο όταν η κοινωνική ασφάλεια το επιτρέπει. Όταν δηλαδή η θέση τους δεν ενέχει ρίσκο.
Αυτό όμως δεν είναι αισθητική ευθύνη.
Είναι μεταγενέστερη προσαρμογή.
Η τέχνη — και ιδιαίτερα η μουσική — δεν έχει ανάγκη από «κριτικούς αποτελέσματος». Δεν έχει ανάγκη από ανθρώπους που μιλούν μόνο όταν γνωρίζουν ήδη προς τα πού γέρνει η κοινή γνώμη.
Χρειάζεται προσωπικότητες με παιδεία, συνέπεια και θάρρος.
Ανθρώπους που μπορούν να διατυπώσουν τεκμηριωμένη θέση πριν από την επιτυχία ή την αποτυχία, χωρίς φόβο κοινωνικού κόστους και χωρίς την ανάγκη δημόσιας επιβεβαίωσης.
Η μουσική παιδεία δεν μπορεί να λειτουργεί με όρους τηλεοπτικού στοιχήματος.
Ούτε η αισθητική μπορεί να μετατρέπεται σε αντικείμενο ευκαιριακής κατακραυγής.
Και βεβαίως, η οποιαδήποτε κριτική δεν πρέπει ποτέ να μετατρέπεται σε προσωπική στοχοποίηση καλλιτεχνών. Οι δημιουργοί εκτίθενται μέσα από το έργο τους και κρίνονται γι’ αυτό. Όμως η ευθύνη των ανθρώπων του πολιτισμού είναι πολύ μεγαλύτερη: να υπερασπίζονται τη σοβαρότητα της τέχνης με συνέπεια και όχι ανάλογα με το εκάστοτε χειροκρότημα.
Γιατί τελικά, το πρόβλημα δεν είναι μόνο τι ακούγεται.
Το πρόβλημα είναι ποιοι σιωπούν όταν πρέπει να μιλήσουν — και ποιοι μιλούν μόνο όταν είναι πλέον ασφαλές.
