Του Κώστα Παππά
Σε μια κίνηση με σαφές γεωπολιτικό αποτύπωμα, η κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προωθεί νομοσχέδιο που θα επιτρέπει στην Τουρκία να ανακηρύσσει μονομερώς Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) έως και 200 ναυτικά μίλια από τις ακτές της. Σύμφωνα με το Bloomberg, η πρωτοβουλία του κυβερνώντος κόμματος AKP στοχεύει να ενισχύσει τις τουρκικές διεκδικήσεις σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, στέλνοντας παράλληλα μήνυμα προς Ελλάδα και Κύπρο ότι η Άγκυρα δεν προτίθεται να μείνει εκτός του ενεργειακού και γεωπολιτικού παιχνιδιού στην περιοχή.
Το υπό διαμόρφωση θεσμικό πλαίσιο θα δίνει στον Τούρκο πρόεδρο τη δυνατότητα να προχωρά σε διεκδικήσεις που αφορούν αλιεία, έρευνες υδρογονανθράκων, γεωτρήσεις αλλά και δημιουργία θαλάσσιων πάρκων σε περιοχές που η Αθήνα και η Λευκωσία θεωρούν ότι ανήκουν στη δική τους δικαιοδοσία. Οι περιοχές που εμφανίζονται στους σχετικούς χάρτες περιλαμβάνουν τμήματα που επικαλύπτουν την ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ, αλλά και το αμφιλεγόμενο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.
Η εξέλιξη αυτή επαναφέρει στο προσκήνιο τη βαθιά διαφωνία ανάμεσα στην Τουρκία και την Ελλάδα για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) δίνει στα παράκτια κράτη το δικαίωμα ανακήρυξης ΑΟΖ έως 200 ναυτικά μίλια, ωστόσο η Τουρκία δεν έχει επικυρώσει τη σύμβαση. Η Άγκυρα απορρίπτει τη θέση της Ελλάδας ότι τα νησιά διαθέτουν πλήρη δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες, υποστηρίζοντας ότι η υφαλοκρηπίδα πρέπει να υπολογίζεται με βάση τις ηπειρωτικές ακτές.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη ένταση στην περίπτωση της Κύπρου. Η Τουρκία θεωρεί ότι τα νησιωτικά κράτη δικαιούνται μόνο χωρικά ύδατα έως 12 ναυτικά μίλια, ενώ παράλληλα το ψευδοκράτος στα κατεχόμενα προβάλλει αξιώσεις επί ενεργειακών πόρων στην κυπριακή ΑΟΖ. Η θέση αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις διεθνείς συνθήκες και τις θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Διπλωματικοί κύκλοι εκτιμούν ότι η νέα τουρκική πρωτοβουλία εντάσσεται στη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας», μέσω της οποίας η Άγκυρα επιδιώκει να διευρύνει την επιρροή της στις γύρω θάλασσες και να διασφαλίσει ρόλο στις ενεργειακές εξελίξεις της Ανατολικής Μεσογείου, όπου υπάρχουν σημαντικά κοιτάσματα φυσικού αερίου.
Την ίδια ώρα, οι Ηνωμένες Πολιτείες καλούν Ελλάδα και Τουρκία να συνεχίσουν τον διάλογο για την αποφυγή νέας κρίσης στην περιοχή. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, από την πλευρά της, έχει στο παρελθόν απειλήσει την Άγκυρα με κυρώσεις για γεωτρήσεις σε αμφισβητούμενα ύδατα, ύστερα από πιέσεις της Αθήνας και της Λευκωσίας.
Αναλυτές σημειώνουν ότι, αν και το νομοσχέδιο δεν συνεπάγεται άμεσα νέα ένταση, δημιουργεί ένα ακόμη πεδίο αντιπαράθεσης σε μια ήδη εύφλεκτη περιοχή, όπου τα ζητήματα ενέργειας, κυριαρχίας και γεωπολιτικής παραμένουν ανοιχτά.
