Με τη σχέση ανάμεσα σε ΗΠΑ και ευρωπαίους συμμάχους στο ΝΑΤΟ να δοκιμάζεται εδώ και μήνες, με τα «αγκάθια» των εμπορικών δασμών, τη Γροιλανδία και πλέον με τα Στενά του Ορμούζ και τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, κανείς δεν μπορεί να προεξοφλήσει ότι η βορειοατλαντική Ένωση θα συνεχίσει ενωμένη.
Λίγο – πολύ αυτό περιέγραψε και ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ, ο οποίος παραχώρησε αποκλειστική συνέντευξη στους Financial Times, αμφισβητώντας για πρώτη φορά ανοικτά το κατά πόσον οι ΗΠΑ θα είναι «πιστές» στη δέσμευσή τους στο ΝΑΤΟ για να υπερασπιστούν την Ευρώπη σε περίπτωση ρωσικής επίθεσης και προέτρεψε την ΕΕ να γίνει μια «πραγματική συμμαχία» στην προστασία της ηπείρου.
Ο Ντόναλντ Τουσκ μεταξύ άλλων δήλωσε ότι «το μεγαλύτερο και πιο σημαντικό ερώτημα της Ευρώπης είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να είναι τόσο πιστές όσο περιγράφονται στις συνθήκες μας [στο ΝΑΤΟ]», καθώς προειδοποίησε ότι η Ρωσία θα μπορούσε να επιτεθεί σε ένα μέλος της συμμαχίας σε «μήνες».
Η ασυνήθιστη παρέμβαση του Πολωνού ηγέτη αντικατοπτρίζει την αυξανόμενη αβεβαιότητα στην Ευρώπη μετά τις απειλές του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και την κυμαινόμενη δέσμευση για την άμυνα της ηπείρου.
«Για ολόκληρη την ανατολική πλευρά, τους γείτονές μου… το ερώτημα είναι αν το ΝΑΤΟ εξακολουθεί να είναι ένας οργανισμός έτοιμος, πολιτικά αλλά και υλικοτεχνικά, να αντιδράσει, για παράδειγμα εναντίον της Ρωσίας εάν επιχειρήσει να επιτεθεί», είπε.
Ο Τουσκ σημείωσε ότι ορισμένα μέλη της αμυντικής συμμαχίας υπό την ηγεσία των ΗΠΑ «προσποιήθηκαν ότι δεν συνέβη τίποτα» όταν περίπου 20 ρωσικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη παραβίασαν τον εναέριο χώρο της Πολωνίας πέρυσι. Ο Τουσκ τόνισε ότι τα λόγια του δεν πρέπει να εκληφθούν «ως σκεπτικισμός απέναντι στο Άρθρο 5 [η δέσμευση αμοιβαίας άμυνας του ΝΑΤΟ], είτε είναι έγκυρο είτε όχι, αλλά μάλλον ως τα όνειρά μου ότι οι εγγυήσεις στα χαρτιά θα μετατραπούν σε κάτι πολύ πρακτικό».
Και συνέχισε: «Αυτό είναι κάτι πραγματικά σοβαρό. Μιλάω για βραχυπρόθεσμες προοπτικές, μάλλον για μήνες παρά για χρόνια», δήλωσε ο Τουσκ αναφερόμενος σε μια πιθανή ρωσική επίθεση.
«Για εμάς, είναι πραγματικά σημαντικό να γνωρίζουμε ότι όλοι θα αντιμετωπίσουν τις υποχρεώσεις του ΝΑΤΟ τόσο σοβαρά όσο η Πολωνία», είπε.
Η Πολωνία είναι η χώρα που δαπανά τα περισσότερα χρήματα στο ΝΑΤΟ με βάση το ΑΕΠ, έχοντας ήδη επιτύχει τον στόχο του 5% της συμμαχίας, και είναι μία από τις πιο ένθερμα φιλοΝΑΤΟικές και διατλαντικές χώρες της Ευρώπης.
Ο Τουσκ είπε ότι δεν ανησυχεί σχετικά με τους δεσμούς ΗΠΑ – Πολωνίας: «Η Ουάσινγκτον αντιμετωπίζει την Πολωνία ως τον καλύτερο και στενότερο σύμμαχο στην Ευρώπη. Αλλά για μένα, το πραγματικό πρόβλημα είναι τι θα γίνει στην πράξη αν συμβεί κάτι. Θέλω να πιστεύω ότι [το Άρθρο 5] εξακολουθεί να ισχύει, αλλά μερικές φορές, φυσικά, έχω κάποια προβλήματα», πρόσθεσε. «Δεν θέλω να είμαι τόσο απαισιόδοξος… αλλά αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα είναι και ένα πρακτικό πλαίσιο».
Ο Τουσκ χρησιμοποίησε το παράδειγμα όταν περίπου 20 ρωσικά drones παραβίασαν τον πολωνικό εναέριο χώρο πέρυσι, και ορισμένοι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ δίστασαν να το δουν ως επίθεση. Η συμμαχία τελικά απογείωσε μαχητικά αεροσκάφη που κατέρριψαν μερικά από τα drones, σε αυτήν που ήταν η πρώτη άμεση αντιπαράθεση μεταξύ ΝΑΤΟ και ρωσικών δυνάμεων από το 2022.
«Είχα κάποια προβλήματα κατά τη διάρκεια εκείνης της νύχτας του Σεπτεμβρίου, όταν είχαμε αυτή την αρκετά μαζική πρόκληση με μη επανδρωμένα αεροσκάφη από τους Ρώσους», θυμήθηκε ο Τουσκ. «Δεν ήταν εύκολο για μένα να πείσω τους εταίρους μας στο ΝΑΤΟ ότι δεν ήταν ένα τυχαίο περιστατικό, ήταν μια καλά σχεδιασμένη και προετοιμασμένη πρόκληση εναντίον της Πολωνίας».
«Για ορισμένους από τους συναδέλφους μας, ήταν πολύ πιο εύκολο να προσποιηθούν ότι δεν συνέβη τίποτα», είπε. «Γι’ αυτό θέλω να είμαι, ξέρετε, βέβαιος ότι αν συμβεί κάτι, ότι… η Ρωσία γνωρίζει ότι η αντίδραση θα είναι σκληρή και κατηγορηματική».
Η προειδοποίηση του Τουσκ έρχεται καθώς λαμβάνει χώρα στην Κύπρο σύνοδος κορυφής της ΕΕ, η οποία περιλαμβάνει συζητήσεις σχετικά με τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας του μπλοκ, το άρθρο 42.7 της συνθήκης ΕΕ, σε απάντηση στις απειλές του Τραμπ για αποχώρηση από το ΝΑΤΟ και την ασαφή γλώσσα σχετικά με την τήρηση του άρθρου 5.
Η ΕΕ έχει επιδιώξει να αναλάβει μεγαλύτερο ρόλο στην άμυνα σε απάντηση στην εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδότησης των αγορών όπλων, του συντονισμού της παραγωγής όπλων και της συγκέντρωσης των κρατών μελών γύρω από κοινές αμυντικές υποδομές, όπως οι δυνατότητες κατά των μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε ότι αυτή την άνοιξη το μπλοκ θα πρέπει να θέσει σε λειτουργία το Άρθρο 42.7. Ωστόσο, πολλές χώρες παραμένουν επιφυλακτικές απέναντι σε βήματα που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως υπονόμευση του ΝΑΤΟ ή αμφισβήτηση της δέσμευσης των ΗΠΑ να υπερασπιστούν την Ευρώπη – το θεμέλιο της ασφάλειας της ηπείρου από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η αποχώρηση του Ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν, συμμάχου του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν, ανοίγει την πόρτα για συζητήσεις σχετικά με το Άρθρο 42.7 και έναν ευρύτερο ρόλο της ΕΕ στην υπεράσπιση της ηπείρου.
Ο Τουσκ δήλωσε ότι όσο ο Όρμπαν ήταν στην εξουσία, δεν υπήρχε «άμεση σύνδεση με τη Βουδαπέστη» σε θέματα άμυνας. Η εκλογή του φιλοευρωπαϊκού συντηρητικού Πέτερ Μαγιάρ θα καθιστούσε την Ουγγαρία «σίγουρα πολύ καλύτερο συνεργάτη όσον αφορά την άμυνα και την προσέγγισή της απέναντι στη Ρωσία», δήλωσε ο Τουσκ.
Ο Πολωνός ηγέτης δήλωσε ότι οι συζητήσεις για το Άρθρο 42.7 αφορούσαν τον καθορισμό πρακτικών τρόπων με τους οποίους οι χώρες θα αλληλοϋποστηρίζονταν σε περίπτωση επίθεσης.
«Αυτό που χρειάζεστε αν θέλετε να έχετε, όχι μόνο στα χαρτιά, μια πραγματική συμμαχία, είναι πραγματικά εργαλεία και πραγματική ισχύ όσον αφορά τα αμυντικά μέσα και την κινητικότητα των στρατών από χώρα σε χώρα κ.λπ. Είναι ένα πολύ πρακτικό πρόβλημα για σήμερα», είπε.
«Γι’ αυτό η εμμονή μου τώρα και η αποστολή μου είναι η επανένταξη της Ευρώπης», πρόσθεσε ο Τουσκ. «Σημαίνει κοινή άμυνα… μια κοινή προσπάθεια για την προστασία των ανατολικών μας συνόρων».
«Παραδόξως, αν έχετε κάποιες θετικές πτυχές του ουκρανικού πολέμου, αυτή είναι μία από αυτές: ”Η Ευρώπη συνειδητοποιεί όλο και περισσότερο ότι θα είμαστε μαζί σε στρατιωτικές πτυχές [και] στην άμυνα”», είπε.
