Είναι το πιο πολυσύχναστο Στενό στον κόσμο. Με πλάτος μόλις 2,8 χιλιομέτρων και ένα «παράξενο» όνομα για εμάς τους Ελληνες, το Στενό Μάλακκα (αλλιώς τονίζεται),ανάμεσα στην Μαλαισία και την Ινδονησία, έχει πρωταρχική σημασία για την παγκόσμια οικονομία, καθώς συνδέει τον Ινδικό Ωκεανό με τη Νότια Σινική Θάλασσα.
Περισσότερα από 100.000 πλοία πέρασαν από την πλωτή οδό το 2025, μεταφέροντας το 25% έως 40% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου. Αυτό και μόνο καθιστά το Στενό Μάλακκα ακόμη πιο σημαντικό από το Στενό του Ορμούζ, καθώς έχει πρωταρχική σημασία για την παγκόσμια οικονομία. Σε περίπτωση που το Στενό Μάλακκα αποκλειστεί, οι συνέπειες θα είναι παγκόσμιες. Όπως εύστοχα δήλωσε η υπουργός Εξωτερικών της Σιγκαπούρης, Βίβιαν Μπαλακρίσναν στο αμερικανικό κανάλι CNBC, «αν ξεσπάσει πόλεμος στον Ειρηνικό μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών, αυτό που βλέπουμε στο Στενό του Ορμούζ θα είναι …παιδική χαρά».
Το στενό μήκους 900 χιλιομέτρων που συνδέει τη χερσόνησο της Μαλαισίας με την Σουμάτρα της Ινδονησίας είναι η συντομότερη θαλάσσια διαδρομή μεταξύ της Ανατολικής Ασίας, της Μέσης Ανατολής και της Ευρώπης.
Σύμφωνα με την Αμερικανική Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας (EIA), 23,2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως μεταφέρθηκαν μέσω του Στενού Μάλακκα το πρώτο εξάμηνο του 2025. Αυτό αντιπροσωπεύει περίπου το 29% των συνολικών θαλάσσιων μεταφορών πετρελαίου. Συγκριτικά, μέσω του Ορμούζ μεταφέρονταν πριν τον πόλεμο στον Κόλπο περίπου 20,9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως – περίπου το 20% των συνολικών μεταφορών του μαύρου χρυσού, διά της θαλάσσης.
Με βάση τον όγκο μεταφοράς πετρελαίου, το Στενό αυτό είναι το μεγαλύτερο σημείο συμφόρησης στον κόσμο. Περίπου το 70% των συνολικών ετήσιων μεταφορών πετρελαίου είναι αργό πετρέλαιο, ενώ το υπόλοιπο 30% αποτελείται από προϊόντα πετρελαίου.
Μήλον της έριδας
Με τον ανταγωνισμό ΗΠΑ-Κίνας να αυξάνεται ολοένα και περισσότερο, το Στενό Μάλακκα θα μπορούσε γρήγορα να γίνει μήλο της έριδος μεταξύ των υπερδυνάμεων. «Αυτό θα έπληττε την παγκόσμια οικονομία , πρωτίστως το παγκόσμιο θαλάσσιο εμπόριο. Και ο κόσμος θα είχε ένα πραγματικά μεγάλο πρόβλημα», λένε οι ειδικοί
Το Πεκίνο ειδικότερα, βασίζεται σε μεγάλο βαθμό από το Στενό. Σχεδόν το 80% των εισαγωγών πετρελαίου για την Κίνα μεταφέρεται με δεξαμενόπλοια από το Στενό Μάλακκα.
Λόγω της εξάρτηση του Πεκίνου από το Στενό, στις αρχές του 21ου αιώνα ο πρώην πρόεδρος της Κίνα, Χου Τζιντάο είχε επινοήσει το «Δίλημμα Μάλακκα».
«Σε περίπτωση σύγκρουσης, το Στενό θα μπορούσε να γίνει στρατηγικό αδύναμο σημείο για την Κίνα», εξηγεί η ειδικός σε θέματα ασφαλείας Νταρσάνα Μπαρούα από το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (IISS). «Σε περίπτωση σύγκρουσης, οι ΗΠΑ θα προσπαθήσουν να εμποδίσουν την πρόσβαση της Κίνας στις ζωτικές ναυτιλιακές οδούς που συνδέουν τη χώρα με τον υπόλοιπο κόσμο, είτε πρόκειται για την Αφρική, την Ευρώπη, τον Κόλπο ή τη Νότια Ασία».
Στα μέσα Απριλίου και με τον πόλεμο στο Ιράν να συνεχίζεται, η Ινδονησία και οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν μάλιστα σχέδια για την επέκταση της αμυντικής τους συνεργασίας. Συζήτησαν επίσης την πιθανότητα να επιτραπούν οι αμερικανικές στρατιωτικές πτήσεις πάνω από τον ινδονησιακό εναέριο χώρο. Αυτό θα επέτρεπε στις ΗΠΑ να παρακολουθούν και να ελέγχουν το Στενό Μάλακκα.
Σιγοβράζει η σύγκρουση
Η αντιπαλότητα μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ για την επιρροή στην περιοχή σιγοβράζει εδώ και πολύ καιρό. Υπάρχουν συνεχιζόμενες εντάσεις σχετικά με την Ταϊβάν και τις αντικρουόμενες εδαφικές διεκδικήσεις στη Νότια Σινική Θάλασσα. Σε περίπτωση που κλιμακωθεί μία από αυτές τις συγκρούσεις, ο έλεγχος του Στενού Μάλακκα θα μπορούσε να γίνει κρίσιμο διαπραγματευτικό χαρτί.
«Γεωπολιτικά, το Στενό, σε μια κρίση, θα μπορούσε εύκολα να αποκλειστεί στρατιωτικά. Μια ανάλυση της Γερμανικής Εταιρείας Εμπορίου και Επενδύσεων (GTAI) αναφέρει ότι αυτό θα προκαλούσε την άμεση κατάρρευση των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού, σχεδόν για όλες τις βιομηχανίες
«Το θέμα του Στενού θα βρεθεί ψηλά στην ατζέντα» κατά την προγραμματισμένη σε λίγες ημέρες επίσκεψη του προέδρου Τραμπ στο Πεκίνο, σύμφωνα με τον πρεσβευτή της Κίνας στον ΟΗΕ, Φου Κονγκ.
Εναλλακτικές διαδρομές και διόδια
Υπάρχουν βέβαια εναλλακτικές διαδρομές. Ωστόσο, είναι πολύ μακρύτερες, πιο ακριβές και ακατάλληλες για πολλά πλοία, για παράδειγμα, επειδή τα νερά είναι πολύ ρηχά.
Η Ταϊλάνδη, που βρίσκεται βορειοανατολικά του Στενού σχεδιάζει να κατασκευάσει έναν χερσαίο διάδρομο και σιδηροδρομικό δίκτυο, για την παράκαμψη του Μάλακκα.
Η διαδρομή θα οδηγούσε απευθείας από τον Ινδικό Ωκεανό στον Ειρηνικό. Ωστόσο, το σχέδιο θεωρείται ένα γιγάντιο οικονομικό και υλικοτεχνικό εγχείρημα. «Οι χερσαίες εναλλακτικές λύσεις είναι βιώσιμες και χρήσιμες σε ορισμένες καταστάσεις και περιόδους κρίσης», λένε οι ειδικοί.
Η Ινδονησία εξετάζει μάλιστα ανοιχτά το ενδεχόμενο επιβολής διοδίων στα πλοία που περνούν από το Στενό.
Ο Ινδονήσιος υπουργός Οικονομικών Πουρμπάγια Σαντέβα ανέφερε πρόσφατα, χαριτολογώντας, ότι θα μπορούσαν να επιβληθούν «τέλη διέλευσης» στα πλοία που διέρχονται από το Στενό, παρόμοια με αυτό που κάνει το Ιράν στο Ορμούζ. «Αν το χωρίσουμε σε τρία μέρη μεταξύ Ινδονησίας, Μαλαισίας και Σιγκαπούρης, τα ποσά από τα διόδια θα μπορούσε να είναι αρκετά μεγάλα, έτσι δεν είναι;» είπε ο Ινδονήσιος υπουργός.
Ωστόσο, η ιδέα απορρίφθηκε αμέσως από τον υπουργό Εξωτερικών της Μαλαισίας, τον υπουργό Εξωτερικών της Σιγκαπούρης, αλλά και από τον ίδιο τον υπουργό Εξωτερικών της Ινδονησίας.
