Δημιουργία-Οργάνωση-Δράση- Απεγκλωβισμός, Λευκωσία: Ρίζες, 2024
(Βιβλιοκρισία)
Ιωάννης Χρ. Ιακωβίδης- Διδάκτωρ Κοινωνιολογίας του Παντείου
Πανεπιστημίου, φιλόλογος, ιστορικός , πολιτικός επιστήμων, ειδικός επιστημονικός συνεργάτης στα ΕΠΙΚΑΙΡΑ και συγγραφέας
Το ανωτέρω βιβλίο του δρος Άγγελου Μ. Χρυσοστόμου , διευθυντή του Ευρυβιάδειου Γυμνασίου Λάρνακας και συγγραφέα, είναι εκτάσεως 302 σελίδων και αφορμή για τη συγγραφή του αποτέλεσε η γνωριμία του το 2008-στο πλαίσιο της εκπόνησης της διδακτορικής του διατριβής για τη σύσταση του Κυπριακού Στρατού – με τον Γεώργιο Ολύμπιο, που διετέλεσε ανθυπολοχαγός και είχε πρωταγωνιστήσει στις διακοινοτικές συγκρούσεις των ημερών των Χριστουγέννων του 1963. (Άγγελος Μ. Χρυσοστόμου, Το χρονικό της «διμοιρίας» Ομορφίτας(1961-1963). Δημιουργία-Οργάνωση-Δράση- Απεγκλωβισμός, Λευκωσία: Ρίζες, 2024, σελ.13)
Παρουσιάζονται η ιστορία, η δράση και ο απεγκλωβισμός της διμοιρίας Ομορφίτας τον Δεκέμβριο του 1963 , ως μικροϊστορία της περιόδου 1963-1964 . Ο Υπουργός Εσωτερικών και «αρχηγός» της Εθνικής Οργανώσεως Κύπρου ( Ε.Ο.Κ.) , Πολύκαρπος Γιωρκάτζης, είχε καλέσει τον Γεώργιο Ολύμπιο να μεριμνήσει ώστε να προστατευθούν οι Ελληνοκύπριοι κάτοικοι της Ομορφίτας λίγους μήνες πριν από την εκδήλωση των τραγικών γεγονότων του Δεκεμβρίου του 1963.
Η Ομορφίτα μέχρι τις 24 Δεκεμβρίου 1963 ελεγχόταν από τους Τουρκοκυπρίους που βρίσκονταν σε πλεονεκτική θέση. Ελληνοκυπριακές ένοπλες δυνάμεις της Ε.Ο.Κ. , άλλες ομάδες , αστυνομικοί και διμοιρία του Κυπριακού Στρατού αντεπιτέθηκαν στις 24 και 25 Δεκεμβρίου και νίκησαν. Η νίκη επιτεύχθηκε με την «αντεπίθεση» , άλλων «ομάδων», αστυνομικών, αλλά και διμοιρίας του Κυπριακού Στρατού, στις 24 και 25 Δεκεμβρίου 1963.
Εν τέλει, οι Ελληνοκύπριοι κάτοικοι της περιοχής και η «διμοιρία» απεγκλωβίστηκαν. Είχαν σημειωθεί έκτροπα εκ μέρους και των δύο κοινοτήτων ενώ δεκάδες Τουρκοκύπριοι αιχμαλωτίστηκαν. Ωστόσο-κατά παράδοξο τρόπο – δεν αξιοποιήθηκε πολιτικά και διπλωματικά το εδαφικό στρατιωτικό «επίτευγμα» των Ελληνοκυπρίων. (Χρυσοστόμου , ό. π., οπισθόφυλλο του βιβλίου)
Τι περιλαμβάνει το βιβλίο
Στο έργο περιλαμβάνονται Συντομογραφίες (Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.9.) , ο Πρόλογος του Γεωργίου Α. Καζαμία, καθηγητή Ιστορίας του Πανεπιστημίου Κύπρου (Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 11-12) , ο Πρόλογος του συγγραφέα(Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.13-18),η Εισαγωγή(Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.19-33) και τα κεφάλαια: 1 . « Τα γεγονότα του 1958 και η οργάνωση της “διμοιρίας” στην Ομορφίτα»( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.35-66 ) , 2.« Η έγκλειστη “διμοιρία”. Οι ημέρες πριν τα Χριστούγεννα του 1963»( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 67-120), 3. « Η προσπάθεια απεγκλωβισμού»( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 121-162) , 4. η « Πράσινη Γραμμή στην Ομορφίτα»( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.163-207) και 5. τα « Συμπεράσματα» (Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 209-223)
Παρατίθενται ακόμη πλήθος πηγών και βιβλιογραφία (Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.225-243) για κάθε ενδιαφερόμενο, ερευνητή και αναγνώστη: «αδημοσίευτες πηγές» στην Κύπρο (Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.225- 229) , στη Βρετανία (Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.229)και 58 συνεντεύξεις κατά το διάστημα 2007-2024( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.229- 231), «δημοσιευμένες πηγές»(Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 232), «Τύπος»( «εφημερίδες» -«περιοδικά»(Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.233-234) και «βιβλία- απομνημονεύματα-μελέτες»( «ελληνόγλωσσα»)( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.235-239) και «ξενόγλωσσα»(Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 239-240), «άρθρα»(σελ.241-242) και «διαδικτυακές πηγές».( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 243)
Ακολουθούν τα παραρτήματα(Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.245-295): 1. η «Μαρτυρία Γεώργιου Ολύμπιου, Οκτώβριος 2022»( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.245-250) , 2. Πίνακες για την οργάνωση της διμοιρίας, την επάνδρωση των φυλακίων , τον οπλισμό και τα πυρομαχικά της(Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 251-255) και 3. «φωτογραφίες, εικόνες και έγγραφα»( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.256-295). Το βιβλίο ολοκληρώνεται με το Ευρετήριο.( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 297-302)
Η κατάσταση στην Ομορφίτα κατά το διάστημα 1946-1960
Βάσει της απογραφής του 1946, όλοι οι κάτοικοι της Ομορφίτας ανέρχονταν σε 2.252 , εκ των οποίων οι Έλληνες ήταν 1.226, οι Τούρκοι 995 και άλλοι 21. Κατά την αντίστοιχη του 1956, οι Έλληνες, σε σύνολο 2.293 κατοίκων οι Έλληνες ήταν1.025, οι Τούρκοι 1.881, οι Αρμένιοι 7 , οι Μαρωνίτες 4, οι Βρετανοί 10 κ.λπ. Στην απογραφή του 1960 , διαπιστώνεται ότι υπήρξε διαφοροποίηση των αριθμητικών δεδομένων υπέρ των Τουρκοκυπρίων. (Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.46) Από τους συνολικά 6.350 κατοίκους είχαν καταγραφεί 1.133 Έλληνες, 5.126 Τούρκοι, 23 Αρμένιοι, 10 Βρετανοί, 50 Αθίγγανοι και 8 άλλοι. Τα επεισόδια που σημειώθηκαν κατά τον Ιούνιο- Ιούλιο του 1958 συντελούσαν στην πραγματοποίηση των εισηγήσεων του Νιχάτ Ερίμ και στο να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για «σύγκρουση και διαχωρισμό των δύο κοινοτήτων . Η Τ.Μ.Τ. με προκήρυξή της παρακινούσε τους Τουρκοκυπρίους σε διαρκή αγώνα έχοντας ως σύνθημα το «Διχοτόμηση ή Θάνατος». Έτσι μεταφέρθηκαν συνολικά 136 Τουρκοκύπριοι από το χωριό Ακουρσός της Πάφου στη Σκυλλούρα, εκατό χιλιόμετρα μακριά από τις πατρικές τους οικίες.( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.46-47)
Ο πληθυσμιακός και «στρατιωτικός» έλεγχος της Ομορφίτας εκ μέρους των Τουρκοκυπρίων τους παρείχε τη δυνατότητα της αποκοπής στα δύο αφενός των ελληνοκυπριακών περιοχών του Τράχωνα και της Νεαπόλεως και αφετέρου της Παλουριώτισσας και του Καϊμακλίου. Η Ομορφίτα σε συνδυασμό με το Κιόνελλι και την τουρκοκυπριακή -εντός των τειχών- Λευκωσία εξασφάλιζε στους Τουρκοκυπρίους «τον πλήρη γεωγραφικό έλεγχο της διάβασης Λευκωσίας – Κερύνειας». (Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.50 )
Η οργάνωση της «διμοιρίας» της Ομορφίτας
Η «διμοιρία» της Ομορφίτας οργανώθηκε σε τρεις φάσεις : στην πρώτη από τον Ιούνιο του 1961 μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1963, με επικεφαλής τον «διμοιρίτη» εκπαιδευτικό Γεώργιο Χατζησάββα, ο οποίος την οργάνωσε και την εκπαίδευσε σε ικανοποιητικό βαθμό. Η δεύτερη τοποθετείται από τον Σεπτέμβριο του 1963 έως τον Δεκέμβριο του ιδίου έτους , με «διμοιρίτη» τον Γεώργιο Ολύμπιο, ανθυπολοχαγό του Κυπριακού Στρατού , που αναδιοργάνωσε τη «διμοιρία» και στράφηκε κατά των Τουρκοκυπρίων τον Δεκέμβριο του 1963. Η τρίτη αφορά στο διάστημα Ιανουαρίου- Ιουλίου 1964, όταν η «διμοιρία» υπό την καθοδήγηση του « διμοιρίτη» Κώστα Παπακώστα, ανθυπολοχαγού του Κυπριακού Στρατού , κατόρθωσε να διαφυλάξει την Πράσινη Γραμμή που τότε δημιουργήθηκε και «προωθήθηκε σε νέες θέσεις άμυνας», μέχρι να την αντικαταστήσει η Εθνική Φρουρά, συσταθείσα το 1964. Κατά τον Δεκέμβριο του 1963 , στο διάστημα που αποτελεί και το αντικείμενο αυτού του πονήματος, η διμοιρία με τη συνεργασία και άλλων ένοπλων «ομάδων» εξοβέλισε τους Τουρκοκυπρίους από την Ομορφίτα( στις 25 Δεκεμβρίου 1963) και οι Έλληνες Κύπριοι επέβαλαν τη θέλησή τους. Το πιο μεγάλο μέρος της περιοχής περιλήφθηκε στην Πράσινη Γραμμή. Λίγοι ήταν οι Ελληνοκύπριοι που τόλμησαν να εγκατασταθούν εκ νέου στις οικίες όπου είχαν τη διαμονή τους προ του 1963 και ακόμη πιο λίγοι οι Τουρκοκύπριοι. (Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.50-51 )
Η δράση της διμοιρίας της Ομορφίτας(25 -26 Δεκεμβρίου 1963)
Τα ξημερώματα της 24 Δεκεμβρίου 1963 βρήκαν την Ομορφίτα να ελέγχεται ακόμη από τους Τουρκοκύπριους, οι οποίοι μπορούσαν να αντισταθούν σθεναρώς και αποτελεσματικά μέσω του Αστυνομικού Σταθμού, του συλλόγου Üsküdar ( Σκουτάρ)και άλλων πολυβολείων/φυλακίων. Αντιθέτως, η « διμοιρία» και πλήθος Ελληνοκυπρίων παρέμεναν εγκλωβισμένοι» . (Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.95) Οι Ελληνοκύπριοι προσπάθησαν να παρεμποδίσουν τη «θυλακοποίησή » τους την οποία επεδίωκαν οι Τουρκοκύπριοι ανάμεσα στην εντός των τειχών βόρεια Λευκωσία, την Ομορφίτα και τις Χαμίτ Μάντρες, γεγονός θα οδηγούσε σε εγκλωβισμό των ελληνοκυπριακών προαστίων Νεαπόλεως και Τράχωνα. (Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.99) Σε επιχειρήσεις στον τουρκικό τομέα έλαβαν μέρος « διοικητές Λόχων» του « Τάγματος Εφεδρείας Υπαρχηγείου» της Ε.Ο.Κ, του λοχαγού του Κυπριακού Στρατού, Τάσου Μάρκου και είχαν την ευθύνη της άμυνας στη Λευκωσία, φέρ΄ ειπείν, « οι ανθυπολοχαγοί του Κυπριακού Στρατού, Σάββας Σιέλλης, διοικητής του “8ου Λόχου” και Γεώργιος Μαυρουδής, “διοικητής ” της “3 ης διμοιρίας ”του “7ου λόχου”» σε επιχειρήσεις εντός του τουρκικού τομέα. Ο Τάκης Τσαγγάρης, ανθυπολοχαγός του Κυπριακού Στρατού και οι άνδρες του έλαβαν μέρος σε διεξαχθείσες μάχες στην περιοχή Τσιαγλαγιάν. Ο ανθυπολοχαγός του Κυπριακού Στρατού, Χρήστος Μασωνίδης, με τον «5ο λόχο» του ενίσχυσε τις ελληνοκυπριακές δυνάμεις στην περιοχή Γυμνασίου Παλλουριώτισσας και Χάντακα. (Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.100)
Ο Γεώργιος Ολύμπιος είχε την πρώτη του τηλεφωνική επικοινωνία με τον Τάσσο Παπαδόπουλο, Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, στις 06.00 π.μ. ,ανήμερα των Χριστουγέννων, ο οποίος συνέστησε στον « διμοιρίτη» η χρήση των πυρομαχικών να γίνει με φειδώ, διότι «υπήρχε έλλειψή» τους. ( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.122) Ο Πολύκαρπος Γιωρκάτζης, στις 09.00 π.μ. είχε τηλεφωνήσει στον Γ. Ολύμπιο , τού ανακοίνωσε ότι επέκειτο η επίθεση και ζήτησε να τον υποστηρίξει η «διμοιρία» της Ομορφίτας. ( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.123) Οι άνδρες της «διμοιρίας» με τη δράση τους πέτυχαν να αποσοβήσουν επιθετική ενέργεια των Τουρκοκυπρίων και ανυπομονούσαν για την έναρξη της επιχείρησης απεγκλωβισμού τους . (Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.125) Εν τέλει, η «ομάδα» του Κορνήλιου Κυριακίδη κατόρθωσε να καταλάβει τον Αστυνομικό Σταθμό Ομορφίτας και η νότιά της περιοχή απελευθερώθηκε , μεταξύ 14.00 και 14.30, την ημέρα των Χριστουγέννων. Το γεγονός αυτό θα έκρινε σε σημαντικό βαθμό και την έκβαση της μάχης.( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.135) Η « διμοιρία» Κορν. Κυριακίδη, στις 26 Δεκεμβρίου 1963, διατάχθηκε « να αναχωρήσει από την Ομορφίτα και να μεταβεί σε άλλη περιοχή». Αφού επετεύχθη η συνένωση της Ομορφίτας και του REGIS, χωρίς ουδεμία απώλεια, η «ομάδα» του Κορν. Κυριακίδη αναχώρησε. «Μέχρι να φτάσουν στο οίκημα του ΑΠΟΕΛ είχαν περάσει πάνω από δύο ώρες και αυτό γιατί εκατοντάδες κόσμου βρίσκονταν στον δρόμο και τους επευφημούσαν». ( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.137)
Δύο ομάδες επιτέθηκαν κατά του συλλόγου Üsküdar και τον κατέλαβαν, με αποτέλεσμα η ελληνική πλευρά να εξασφαλίσει «πλεονεκτική θέση πυρός» βορείως της Ομορφίτας. Ο Ανθυπολοχαγός Πέτρος Χατζηαντωνίου εξήρε τη σημασία της καταλήψεως του Σκουτάρ , καθώς απελευθερωνόταν το Μπάι Πας ( παρακαμπτήρια οδός) Ομορφίτας- Νεαπόλεως και Τράχωνα. ( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ.159-160)
Η διμοιρία του Κυπριακού Στρατού έφερε επιτυχώς εις πέρας την αποστολή της. Επρόκειτο για την πρώτη και τελευταία επιχείρηση εκ μέρους του υποστελεχωμένου, από τον Οκτώβριο του 1961, Κυπριακού Στρατού , διότι είχε ασκήσει το δικαίωμα αρνησικυρίας (veto) ο Fazil Küçük, Αντιπρόεδρος της νεοσύστατης Κυπριακής Δημοκρατίας. Η διμοιρία περιέσωσε και πέραν των 200 γυναικοπαίδων τουρκικής καταγωγής τα οποία εγκατέλειψαν άνανδρα οι Τούρκοι στασιαστές. ( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 161) Ενήργησε «συγκροτημένα και με απόλυτη πειθαρχία» συνεργασθείσα με το σύνολο των ελληνοκυπριακών δυνάμεων στην περιοχή του REGIS και υπό τις διαταγές του Μεν. Παντελίδη, Αρχηγού του Κυπριακού Στρατού. ( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 162)
Ο ρόλος των Βρετανών και η «Πράσινη Γραμμή»
Στις 27 Δεκεμβρίου 1963 δημιουργήθηκε φυλάκιο εντός του Üsküdar και έτσι ενισχύθηκε ο ελληνοκυπριακός έλεγχος της Ομορφίτας. Εν τω μεταξύ Βρετανοί αυθημερόν κατέφθασαν στην Ομορφίτα ( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 192) και ο επικεφαλής αξιωματικός τους εγκατέστησε το « αρχηγείο» του στο δημοτικό σχολείο Ομορφίτας και είχε οδηγίες να μεσολαβήσει ανάμεσα στους αντιμαχόμενους Τουρκοκύπριους και Ελληνοκύπριους για την εφαρμογή της εκεχειρίας η οποία είχε επιτευχθεί στις 26 Δεκεμβρίου 1963. Η συμφωνία η οποία υπεγράφη « ( Πράσινη Γραμμή) περνούσε μέσα από την Ομορφίτα», γεγονός που δεν γνώριζαν οι Ελληνοκύπριοι μαχητές. Ο «διμοιρίτης», Γ. Ολύμπιος , αιφνιδιάστηκε από τη στάση των Βρετανών, οι οποίοι ζήτησαν να υποσταλεί η ελληνική σημαία στο δημοτικό σχολείο και να γίνει η έπαρση της σημαίας του Ηνωμένου Βασιλείου , να απομακρυνθούν οι δύο ένοπλοι άνδρες του και να μεταβούν εκεί που βρισκόταν η υπόλοιπη διμοιρία, στη γραμμή Καϊμακλί- Τράχωνας και γραμμές ( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 193) Τρένου. ( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 194) Η επιμονή των Άγγλων για τη μετακίνηση της «διμοιρίας» έξω από τα όρια της Ομορφίτας ήταν «ακατανόητη». Ο Ολύμπιος υπογράμμισε ότι δεν θα υπέστελλε την ελληνική σημαία από το δημοτικό και δεν θα εγκατέλειπε την Ομορφίτα. ( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 194) Ο Στρατηγός Μενέλαος Παντελίδης τού ανακοίνωσε ότι θα έπρεπε να φύγει από την Ομορφίτα και να μεταβεί στα Λύμπια την ίδια ημέρα … Μια νέα κατάσταση δημιουργείτο de facto με τους Άγγλους στην Ομορφίτα! Ο Γ. Ολύμπιος αποτελούσε «το αγκάθι στη χάραξη της Πράσινης Γραμμής στην Ομορφίτα». ( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 196)
Η κατάσταση στην Ομορφίτα το 1964
Η αυγή του νέου έτους 1964 έφερε τον γεωγραφικό και κοινοτικό διαχωρισμό( Ελληνοκυπρίων-Τουρκοκυπρίων). Η Πράσινη Γραμμή αυτό συνεπαγόταν , την de facto διαίρεση. Το ψήφισμα 186 του Συμβουλίου Ασφαλείας της 4 ης Μαρτίου 1964 αναγνώριζε μόνο την Κυπριακή Δημοκρατία, ως διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος, οι θύλακες όμως αποτελούσαν « ένα είδος κράτους εν κράτει». Ο ανθυπολοχαγός του Κυπριακού Στρατού, Κώστας Παπακώστας μετέβη στην Ομορφίτα , ως αντικαταστάτης του Γεωργίου Ολύμπιου και παρέμεινε εκεί έως τις 27 Ιουλίου 1964. ( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 203 ) Εμψύχωσε τον πληθυσμό και μερίμνησε για την εξασφάλιση καλύτερων όρων διαβιώσεως. Όπως σημείωσε ο Φίλιππος Βατυλιώτης , στη συνέντευξή του, στις 12 Μαϊου 2022, ήταν « ένας προικισμένος και πολύ θαρραλέος αξιωματικός. Ενέπνεε εμπιστοσύνη». Είχαν οργανωθεί συσσίτια και οι κάτοικοι της περιοχής στήριξαν τις φιλότιμες προσπάθειες του νέου αυτού αξιωματικού. Πολλές φορές επισκέφθηκε τη « διμοιρία» ο ίδιος ο Πολύκαρπος Γιωρκάτζης για να διαπιστώσει επί τόπου τα όποια προβλήματα. Ο Παπακώστας επέβαλε την «τάξη και την ασφάλεια» στην Ομορφίτα. Είχε εφοδιάσει τους άνδρες του με κράνη και στολές , αύξησε τα φυλάκια και μετονόμασε τη «διμοιρία» σε «λόχο», με έδρα τα «οικόπεδα της εκκλησίας» βορείως του REGIS. ( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 204 )
Τον Σεπτέμβριο του 1964 είχε λειτουργήσει το δημοτικό σχολείο της Ομορφίτας , αλλά οι δάσκαλοι επειδή φοβούνταν επανάληψη των προηγηθέντων τραγικών γεγονότων , δεν άφηναν τους μαθητές «να παίζουν στην πίσω αυλή που γειτνίαζε με την τουρκοκυπριακή γειτονιά της Ομορφίτας , παρά μόνο στην μπροστινή που βρισκόταν στην πλευρά του δρόμου». ( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 206)
Ο Γενικός Γραμματέας του Ο.Η.Ε. αναφέρθηκε στην Ομορφίτα στην έκθεσή του προς το Συμβούλιο Ασφαλείας της 15 ης Ιουνίου 1964. Κατέγραψε 120 τουρκοκυπριακές και 40 ελληνοκυπριακές οικίες πλήρως κατεστραμμένες, αλλά και 500 τουρκοκυπριακές και 100 ελληνοκυπριακές, οι οποίες είχαν υποστεί εκτεταμένες ζημιές. ( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 207)
Η Ομορφίτα μετά την τουρκική Εισβολή του 1974
Οι Ελληνοκύπριοι εγκατέλειψαν οριστικά την Ομορφίτα, όταν άρχισε η τουρκική εισβολή του 1974. Στις 23 Ιουλίου 1974, ο ναός του Αγίου Δημητριανού λειτούργησε για τελευταία φορά. Σήμερα , ένα ελάχιστο μέρος της Ομορφίτας παραμένει ελληνοκυπριακό, η μισή σχεδόν Ομορφίτα είναι κατεχόμενη και η άλλη περίπου μισή ανήκει στη Νεκρή Ζώνη. ( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 207)
Επίλογος
«Καταληκτικά, η ιστορία της “διμοιρίας” Ομορφίτας καταδεικνύει πέραν πάσης αμφιβολίας δύο σημαντικά πράγματα. Πρώτον, ότι σε περίοδο ένοπλης σύγκρουσης και έλλειψης συντονισμού είναι πολύ εύκολο, να ξεφύγει η κατάσταση από τον έλεγχο των προϊστάμενων αρχών. Δεύτερον, όπου το κράτος γίνεται συνεργός της παράνομης δράσης , ανεξαρτήτως των αιτίων , οι εξελίξεις που ακολουθούν είναι δυσοίωνες. Στην περίπτωση της Κύπρου μετά τον αντιαποικιακό αγώνα , καθώς οι κρατικοί θεσμοί ήταν στα σπάργανα , η διαφύλαξή τους και κατ΄ επέκταση η διατήρηση της κρατικής οντότητας της νεοσύστατης δημοκρατίας ήταν ευθύνη όλων: της πολιτικής ηγεσίας των Ελληνοκυπρίων , της πολιτικής ηγεσίας των Τουρκοκυπρίων , αλλά και των Εγγυητριών Δυνάμεων, με ό, τι αυτό συνεπαγόταν». ( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 223)
Ο Άγγελος Μ. Χρυσοστόμου καταγράφει εκείνη την ταραχώδη- για την Κύπρο -περίοδο(1958-1974), με έμφαση στα γεγονότα του τελευταίου δεκαημέρου του Δεκεμβρίου του 1963, χωρίς προκαταλήψεις και αποσιωπήσεις βάσει αρχειακού υλικού, βιβλιογραφίας και συνεντεύξεων. Το βιβλίο του, καρπός πολυετούς και επίπονης επιστημονικής προσπάθειας, απευθύνεται τόσο σε απαιτητικούς ερευνητές και μελετητές , όσο και στους απλούς αναγνώστες. Για αυτό, πρέπει να κοσμεί βιβλιοθήκες, δημόσιες και ιδιωτικές.
Πέραν των πολύ χρήσιμων Πηγών, της Βιβλιογραφίας και των Παραρτημάτων του βιβλίου( Χρυσοστόμου , ό. π., σελ. 225-295 ) για μια γρήγορη , άμεση και αδρομερή επαφή με την τραγική νεότερη κυπριακή ιστορία της περιόδου 1955-1974, μέσω του Διαδικτύου, ο γράφων την παρούσα βιβλιοκρισία προτείνει ενδεικτικά τα :
-Η ιστορική μάχη και απελευθέρωση της Ομορφίτας το Δεκέμβριο του 1963, στο https://geopolitico.gr , 28 Δεκ 2008
-«Ιστορική Αναδρομή – Υπουργείο Εξωτερικών», στο http://www.mfa.gov.cy , 06 Αυγούστου 2024
– Παναγιώτης Παπαδημήτρης, « Ο Ντενκτάς πίσω από την ΤΜΤ, στο https://www.philenews.com, 18 Ιουνίου 2023
