Δρ. Κωνσταντίνος Τσέτσος-Επικεφαλής στρατηγικής πρόβλεψης στο ινστιτούτο Metis του Πανεπιστημίου του Γερμανικού Στρατού
Είναι το ερώτημα που η Δύση αποφεύγει να θέσει εδώ και τέσσερα χρόνια: Τι θα συμβεί αν η Ρωσία κερδίσει πραγματικά; Ο Κάρλο Μασάλα, ένας από τους πιο διακεκριμένους επιστήμονες στον τομέα της ασφάλειας στη Γερμανία, δεν απαντά στο ερώτημα με προβλέψεις, αλλά με ένα πείραμα σκέψης που διαβάζεται τρομακτικά σαν πραγματικότητα. Ο Μασάλα, καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο της Ομοσπονδιακής Άμυνας του Μονάχου, σκιαγραφεί στο «Αν κερδίσει η Ρωσία. Ein Szenario» δεν δημιουργεί ένα θρίλερ. Σχεδιάζει ένα πολιτικοστρατηγικό σενάριο, το οποίο ο ίδιος θεωρεί αρκετά ρεαλιστικό ώστε να γράψει 116 σελίδες γι’ αυτό. Είναι ένα σενάριο που, από την κυκλοφορία του βιβλίου, γίνεται καθημερινά πιο πιθανό από την πραγματικότητα.
Μια νίκη που δεν είναι το τέλος
Το σενάριο ξεκινά με μια προϋπόθεση που ο Masala θεωρεί πραγματικά επικίνδυνη: η Ρωσία δεν κερδίζει τον πόλεμο κατά της Ουκρανίας με την έννοια της πλήρους κατάκτησης, αλλά διατηρώντας το ήδη κατεχόμενο έδαφος και επιβάλλοντας μια εκεχειρία που παγιώνει το status quo. Για την Ουκρανία αυτό σημαίνει de facto παράδοση. Για τη Δύση σημαίνει κυρίως ένα πράγμα: το μήνυμα ότι η επιθετικότητα αποδίδει.
«Όσο περισσότερο προχωρά η Ρωσία στην Ουκρανία, τόσο πιο πιθανή γίνεται μια ευρωπαϊκή πυρκαγιά που θα καταλάβει και τη Γερμανία.» Carlo Masala
Αυτό που ακολουθεί είναι το πραγματικά επικίνδυνο: η φαινομενική ειρήνη. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν αποσύρεται από το αξίωμα του Προέδρου, ένας νεότερος διάδοχος αναλαμβάνει, γοητευτικός, ντυμένος με δυτικό στυλ, διπλωματικά ευέλικτος. Κηρύττει αποψύξη. Μιλάει για συνεργασία. Και ταυτόχρονα εξοπλίζεται με μια συστηματικότητα που δεν γνωρίζει παύση. Η Ευρώπη, εξαντλημένη από τον πόλεμο στην Ουκρανία, υπό την εσωτερική πολιτική πίεση των δεξιών και αριστερών λαϊκιστών, πατά φρένο στον δικό της εξοπλισμό. Οι ΗΠΑ μειώνουν τη στρατιωτική τους εμπλοκή στην ήπειρο. Η φαινομενική ειρήνη μετατρέπεται σε στρατηγική ανάπαυλα για τη Ρωσία.
Νάρβα, Μάρτιος 2028
Τότε η Ρωσία χτυπά. Η μικρή εσθονική πόλη Νάρβα και το νησί Χιουμά της Βαλτικής δέχονται επίθεση, μια περιορισμένη, χειρουργική εισβολή. Όχι αστραπιαίος πόλεμος, όχι μεγάλη επίθεση στη Δυτική Ευρώπη. Μόνο μια δοκιμή. Θα ενεργοποιήσει το ΝΑΤΟ το Άρθρο 5; Θα τηρήσει τη συλλογική υπόσχεση αλληλοϋποστήριξης, όταν πραγματικά θα χρειαστεί;
Ο Μασάλα περιγράφει τι συμβαίνει τις ώρες που ακολουθούν, με τη νηφάλια ακρίβεια ενός στρατιωτικού επιστήμονα. Πρέσβεις συμβουλεύονται πρέσβεις. Υπουργοί τηλεφωνούν σε υπουργούς. Στο Συμβούλιο του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες κάθονται εκπρόσωποι χωρών που έχουν διαφορετικά συμφέροντα, διαφορετικούς υπολογισμούς κινδύνου και διαφορετικούς φόβους. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, πιεζόμενος από μια εσωτερική κοινή γνώμη που δεν θέλει άλλο πόλεμο, δείχνει επιφυλακτικότητα. Δεν θέλει να ρισκάρει τον Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο για μια πόλη της Εσθονίας. Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι είναι διχασμένοι. Μερικοί θέλουν να πολεμήσουν, οι περισσότεροι όχι. Και τα στρατιωτικά μέσα για να δράσουν μόνοι τους λείπουν ούτως ή άλλως. Το Συμβούλιο του ΝΑΤΟ δεν λαμβάνει καμία απόφαση. Το Άρθρο 5 δεν ενεργοποιείται. Η Ρωσία κερδίζει, όχι μόνο λόγω της στρατιωτικής υπεροχής της, αλλά και λόγω της πολιτικής παράλυσης της Δύσης. Η πόρτα για κάθε περαιτέρω εκβιασμό της Ευρώπης παραμένει ανοιχτή.
Το πραγματικό μήνυμα: δεν είναι μυθιστόρημα
Το σενάριο του Μασάλα γράφτηκε ως προειδοποίηση, όχι ως ψυχαγωγία. Το κρίσιμο σημείο δεν είναι ότι η Ρωσία επιτίθεται, αυτό είναι η αναμενόμενη συνέπεια μιας πολιτικής που εδώ και χρόνια στοχεύει στην αναθεώρηση της ευρωπαϊκής τάξης. Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η Δύση αποτυγχάνει. Όχι λόγω έλλειψης όπλων. Όχι λόγω έλλειψης πληροφοριών από τις μυστικές υπηρεσίες. Αλλά λόγω έλλειψης πολιτικής βούλησης, λόγω εσωτερικών διαμάχων και λόγω μιας κοινής γνώμης που έχει συστηματικά προγραμματιστεί για παθητικότητα μέσω λαϊκιστικών αφηγήσεων εξάντλησης. Αυτή είναι η πραγματική διαπίστωση που παρέχει το βιβλίο και αφορά περισσότερο από μία μόνο κυβέρνηση. Αφορά μια δεκαετία δυτικής πολιτικής ασφάλειας, η οποία βασίστηκε στην υπόθεση ότι το status quo είναι σταθερό, ότι η αποτροπή είναι φθηνή και ότι, σε περίπτωση αμφιβολίας, η Αμερική θα παρέμβει.
«Οι ελπίδες ότι η Ρωσία θα είναι στο μέλλον πολύ αδύναμη για να επιτεθεί σε άλλα κράτη είναι ουτοπίες.» Carlo Masala
Τι σημαίνει αυτό για το ΝΑΤΟ
Το σενάριο αποκαλύπτει μια δομική αδυναμία που συζητείται εδώ και χρόνια στο πλαίσιο της συμμαχίας του ΝΑΤΟ, αλλά δεν έχει επιλυθεί ποτέ. Η δέσμευση για συλλογική άμυνα λειτουργεί μόνο αν και τα 32 κράτη μέλη είναι έτοιμα να την εκπληρώσουν τη στιγμή της απόφασης. Η ομοφωνία είναι η αρχή και ταυτόχρονα η αχίλλειος πτέρνα. Αρκεί ένας μόνο διστακτικός σύμμαχος για να παραλύσει τη Συμμαχία τη κρίσιμη στιγμή. Το σενάριο του Masala καθιστά σαφές ότι η Ρωσία όχι μόνο γνωρίζει αυτή την αρχή, αλλά την αντιμετωπίζει ως στρατηγικό στόχο επίθεσης. Οι παραπλανητικές κινήσεις στην Αφρική και την Ασία, οι στοχευμένες εκστρατείες παραπληροφόρησης, οι πυρηνικές απειλές που κάνουν κάθε βήμα κλιμάκωσης να φαίνεται ψυχολογικά αδύνατο, δεν είναι χάος, είναι υπολογισμός. Το ΝΑΤΟ βρίσκεται έτσι μπροστά σε ένα ερώτημα που δεν μπορεί να απαντήσει μόνο με δαπάνες για εξοπλισμό. Πώς διασφαλίζει ότι η πολιτική βούληση θα υπάρχει πράγματι σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης;
Η απάντηση δεν μπορεί να βρίσκεται μόνο στην στρατιωτική τεχνολογία. Βρίσκεται στην αξιοπιστία, στη συνεπή προώθηση στρατευμάτων στην ανατολική πτέρυγα, σε κοινές δομές διοίκησης που επιταχύνουν τις αποφάσεις και σε μια δημόσια πολιτική επικοινωνία που καθιστά σαφές στον πληθυσμό τι διακυβεύεται. Οι χώρες της Βαλτικής, οι σκανδιναβικές χώρες και η Πολωνία έχουν ακολουθήσει αυτόν τον δρόμο. Πολλές χώρες της Δυτικής Ευρώπης δεν το έχουν κάνει ακόμα.
Τι σημαίνει αυτό για την ΕΕ
Το σενάριο αυτό συμβαίνει σε μια εποχή που η ΕΕ σκέφτεται για πρώτη φορά σοβαρά τη στρατηγική αυτονομία. Το ερώτημα που θέτει σιωπηρά το βιβλίο είναι: Μπορεί η Ευρώπη να αποκτήσει στρατιωτική ικανότητα δράσης σε έναν κόσμο χωρίς αξιόπιστη αμερικανική ηγεσία;
Η ειλικρινής απάντηση είναι ακόμα: όχι. Η Ευρώπη στερείται κοινών δομών διοίκησης, διαλειτουργικού εξοπλισμού στην απαιτούμενη κλίμακα, μιας ενιαίας αμυντικής βιομηχανίας και, πάνω απ’ όλα, μιας πολιτικής συναίνεσης σχετικά με το πότε και πώς επιτρέπεται η χρήση στρατιωτικής βίας. Αυτό δεν αποτελεί αποτυχία μεμονωμένων κυβερνήσεων, αλλά είναι το αποτέλεσμα δεκαετιών κατά τις οποίες η εγγύηση ασφάλειας από τις ΗΠΑ θεωρούνταν δεδομένη. Η αποφασιστική καμπή που σηματοδοτεί το βιβλίο του Μασάλα είναι η εξής: αυτή η δεδομένη κατάσταση έχει πλέον περάσει. Μια Ευρωπαϊκή Ένωση που συνεχίζει να βασίζεται στην ασφάλεια ενός συμμάχου, ο οποίος αυτή τη στιγμή αναπροσαρμόζει ριζικά τις δικές του προτεραιότητες, δεν είναι μια κυρίαρχη κοινότητα, αλλά μια κοινότητα υπό προστασία. Αυτή η κατάσταση είναι στρατηγικά αβάσιμη.
Τι σημαίνει αυτό για τη Δύση συνολικά
Η βαθύτερη διαπίστωση του βιβλίου του Μασάλα δεν είναι στρατιωτική, αλλά κοινωνική. Η Δύση δεν χάνει επειδή διαθέτει λίγα άρματα μάχης. Χάνει επειδή έχει ξεχάσει για ποιο λόγο πρέπει να υπερασπιστεί τον εαυτό της. Τα τελευταία χρόνια, λαϊκιστικά κινήματα τόσο της αριστεράς όσο και της δεξιάς έχουν εργαστεί συστηματικά για να υπονομεύσουν το αφήγημα της δυτικής άμυνας: χαρακτηρίζοντάς την ως ιμπεριαλισμό, πολεμοκαπηλεία, έργο της ελίτ. Το αποτέλεσμα είναι μια κοινή γνώμη που, σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, δεν είναι διατεθειμένη να πληρώσει το τίμημα για τη συλλογική ασφάλεια.
Ο Μασάλα αντιτάσσει σε αυτό αυτό που θεωρεί τη μόνη αποτελεσματική αντίστρατηγική: την αποτροπή μέσω της αξιοπιστίας. Αυτό σημαίνει εξοπλισμό — υλικό και ανθρώπινο. Σημαίνει να μην δεχτούμε τις πυρηνικές απειλές του Κρεμλίνου ως απαγόρευση δράσης. Και σημαίνει πάνω απ’ όλα να εξηγήσουμε στον δικό μας πληθυσμό, με σαφήνεια και χωρίς ωραιοποιήσεις, τι διακυβεύεται: όχι αφηρημένες αξίες, αλλά ο συγκεκριμένος τρόπος ζωής που η Ευρώπη έχει χτίσει τα τελευταία εβδομήντα χρόνια. Το βιβλίο εκδόθηκε σε μια εποχή που η νέα αμερικανική κυβέρνηση μόλις είχε αναλάβει τα καθήκοντά της. Από τότε, τα σημάδια έχουν ενταθεί. Οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον ένας αξιόπιστος εταίρος με την παραδοσιακή έννοια. Η Ευρώπη πρέπει να ωριμάσει, στρατιωτικά, πολιτικά, κοινωνικά. Το σενάριο του Μασάλα είναι η περιγραφή του τι θα συμβεί αν δεν το κάνει.
