Ήταν μια σύνοδος γεμάτη συμβολισμούς, εικόνες πολιτικής χημείας και προσεκτικά σκηνοθετημένης ισχύος.
Ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Σι Τζινπίνγκ περπάτησαν μαζί στους κήπους του Ζονγκνανχάι, ήπιαν τσάι, συμμετείχαν σε επίσημο γεύμα εργασίας και εμφανίστηκαν αποφασισμένοι να εκπέμψουν εικόνα σταθερότητας στις σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας.
Όμως, όπως σχολιάζει ο Economist, πίσω από τη χορογραφία της διπλωματίας, οι δύο πλευρές φαίνεται πως επέστρεψαν με πολύ διαφορετικές ερμηνείες για το τι πραγματικά συμφωνήθηκε — και κυρίως για το τι παραμένει άλυτο.
Το βρετανικό περιοδικό κάνει λόγο ουσιαστικά για «δύο διαφορετικές συνόδους κορυφής»: μία για τις κάμερες και μία για την πραγματικότητα.
Η εικόνα της «σταθερότητας»
Και οι δύο ηγέτες έσπευσαν να παρουσιάσουν τη συνάντηση ως επιτυχία.
Ο Σι μίλησε για «σημαντική συναίνεση» στη διατήρηση σταθερών οικονομικών και εμπορικών σχέσεων και συνέδεσε μάλιστα το σύνθημα Make America Great Again του Τραμπ με τον δικό του στόχο της «μεγάλης αναζωογόνησης του κινεζικού έθνους».
Ο Τραμπ από την πλευρά του χαρακτήρισε τον Σι «φίλο», δήλωσε εντυπωσιασμένος από την Κίνα και μίλησε για «φανταστικές εμπορικές συμφωνίες», προσκαλώντας τον Κινέζο πρόεδρο στις ΗΠΑ το φθινόπωρο.
Η εικόνα που ήθελαν να περάσουν ήταν σαφής: οι δύο μεγαλύτερες δυνάμεις του πλανήτη μπορούν ακόμη να συνομιλούν και να διαχειρίζονται τις διαφορές τους.
Όμως, όπως σημειώνει ο Economist, λίγες ώρες μετά το πέρας της Συνόδου παρέμενε απολύτως ασαφές εάν επιτεύχθηκε ο βασικός στόχος των συνομιλιών: η επέκταση της εμπορικής εκεχειρίας που είχε συμφωνηθεί πέρυσι.
Το θολό τοπίο των δασμών
Το εμπορικό μέτωπο παραμένει το πιο κρίσιμο — και το πιο αβέβαιο.
Οι ΗΠΑ είχαν προκαλέσει σοβαρό σοκ στην παγκόσμια οικονομία όταν επέβαλαν δασμούς έως και 145% σε κινεζικά προϊόντα, με το Πεκίνο να απαντά με αντίμετρα και περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών.
Πριν από τη σύνοδο, ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών, Scott Bessent, είχε αφήσει να εννοηθεί ότι βρίσκονταν υπό διαπραγμάτευση μηχανισμοί αποκλιμάκωσης: ένα «συμβούλιο εμπορίου» για σταδιακή μείωση δασμών και ένα «συμβούλιο επενδύσεων» για διευκόλυνση κινεζικών επενδύσεων στις ΗΠΑ.
Η κινεζική πλευρά επιβεβαίωσε ότι συζητήθηκαν τέτοιες δομές συνεργασίας, αλλά απέφυγε να παρουσιάσει συγκεκριμένες δεσμεύσεις ή χρονοδιαγράμματα.
Το εντυπωσιακό, όπως παρατηρεί ο Economist, είναι ότι ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε αργότερα πως… δεν συζήτησε καν τους δασμούς με τον Σι.
Η αντίφαση αυτή αποτυπώνει το βασικό συμπέρασμα της συνόδου: οι δύο πλευρές θέλησαν να δείξουν πρόοδο, χωρίς όμως να αποσαφηνίζουν εάν υπήρξε πραγματική συμφωνία.
Boeing, σόγια και πολιτική επιβίωση
Η Ουάσιγκτον προσπάθησε επίσης να παρουσιάσει συγκεκριμένα οικονομικά οφέλη.
Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι η Κίνα θα αγοράσει 200 αεροσκάφη της Boeing, καθώς και αγροτικά προϊόντα αξίας άνω των 10 δισ. δολαρίων, όπως βοδινό κρέας και σόγια.
Για τον Τραμπ, αυτές οι συμφωνίες έχουν ιδιαίτερη πολιτική σημασία ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών, καθώς απευθύνονται σε κρίσιμες εκλογικές ομάδες, όπως οι αγρότες και οι βιομηχανικές Πολιτείες.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Economist, το Πεκίνο απέφυγε να επιβεβαιώσει επισήμως αρκετές από αυτές τις συμφωνίες.
Αυτό ενισχύει την αίσθηση ότι η αμερικανική πλευρά επιχείρησε να παρουσιάσει την επίσκεψη ως μεγαλύτερη επιτυχία απ’ όσο ίσως ήταν στην πραγματικότητα.
Το Ιράν, το Ορμούζ και η γεωπολιτική σκιά
Ένα ακόμη κρίσιμο πεδίο ήταν ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή. Ο Τραμπ υποστήριξε ότι ο ίδιος και ο Σι έχουν «παρόμοια θέση» για το Ιράν και ότι αμφότεροι θέλουν να τερματιστεί η σύγκρουση και να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ.
Άφησε επίσης να εννοηθεί ότι ο Κινέζος πρόεδρος δεσμεύθηκε να μην προμηθεύσει όπλα στο Ιράν όσο συνεχίζεται ο πόλεμος με τις ΗΠΑ.
Η κινεζική εκδοχή όμως ήταν αισθητά πιο προσεκτική. Το Πεκίνο μίλησε γενικά για διάλογο, ειρήνη και ανάγκη διαπραγματεύσεων, χωρίς να υιοθετεί τη σκληρή αμερικανική γραμμή απέναντι στην Τεχεράνη.
Αυτή η διαφοροποίηση είναι κρίσιμη. Η Κίνα θέλει σταθερότητα για λόγους ενέργειας και εμπορίου, αλλά δεν επιθυμεί να εμφανιστεί ότι στοιχίζεται πλήρως με την Ουάσιγκτον απέναντι στο Ιράν.
Το πραγματικό ναρκοπέδιο η Ταϊβάν
Αν υπάρχει ένα θέμα που αποτυπώνει το πραγματικό βάθος της αντιπαράθεσης, αυτό είναι η Ταϊβάν.
Σύμφωνα με την κινεζική πλευρά, ο Σι προειδοποίησε ευθέως ότι λάθος χειρισμοί στο ζήτημα μπορούν να οδηγήσουν σε σύγκρουση μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ.
Το Πεκίνο επιδίωκε πριν από τη σύνοδο να περιορίσει ή να επιβραδύνει τις αμερικανικές πωλήσεις όπλων προς την Ταϊβάν και να εξασφαλίσει δημόσια διατύπωση κατά της ανεξαρτησίας του νησιού.
Ο Τραμπ παραδέχθηκε μετά τη σύνοδο ότι συζήτησε «σε μεγάλη λεπτομέρεια» το θέμα των εξοπλισμών της Ταϊβάν, αλλά απέφυγε να ξεκαθαρίσει εάν θα εγκρίνει νέο πακέτο όπλων ύψους 13 δισ. δολαρίων.
Μάλιστα χαρακτήρισε το ζήτημα «πολύ καλό διαπραγματευτικό χαρτί».
Για τον Economist, αυτή η φράση αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο: ο Τραμπ αντιμετωπίζει την Ταϊβάν λιγότερο ως στρατηγική δέσμευση και περισσότερο ως στοιχείο διαπραγμάτευσης με το Πεκίνο.
Η Κίνα βλέπει έναν κόσμο μετά την αμερικανική κυριαρχία
Το πιο ενδιαφέρον ίσως στοιχείο της συνόδου ήταν το ιδεολογικό της υπόβαθρο.
Ο Σι επανέφερε τη γνωστή του θέση ότι ο κόσμος περνά μια «αλλαγή που συμβαίνει μία φορά στον αιώνα» — φράση που χρησιμοποιεί συχνά για να περιγράψει την υποχώρηση της αμερικανικής παγκόσμιας κυριαρχίας.
Αναφέρθηκε επίσης στην περίφημη «παγίδα του Θουκυδίδη», δηλαδή στη θεωρία ότι η σύγκρουση είναι σχεδόν αναπόφευκτη όταν μια ανερχόμενη δύναμη αμφισβητεί μια κυρίαρχη.
Ο Τραμπ σχολίασε μάλιστα πως ο Σι περιέγραψε «πολύ κομψά» τις ΗΠΑ ως ενδεχομένως «παρακμάζουσα δύναμη», προσθέτοντας ότι αυτό αφορούσε την περίοδο Μπάιντεν.
Όπως σημειώνει ο Economist, πίσω από τις ευγένειες και τα χαμόγελα, οι δύο πλευρές φαίνεται να έχουν εντελώς διαφορετική αντίληψη για το μέλλον της σχέσης τους.
Η Κίνα επιδιώκει ένα νέο πλαίσιο «στρατηγικής σταθερότητας», στο οποίο οι ΗΠΑ θα αποφεύγουν κινήσεις που το Πεκίνο θεωρεί προκλητικές — κυρίως γύρω από την Ταϊβάν.
Η Ουάσιγκτον, αντίθετα, συνεχίζει να βλέπει την Κίνα ως τον βασικό στρατηγικό ανταγωνιστή του 21ου αιώνα.
Οι εικόνες ήταν θερμές — η πραγματικότητα πολύ πιο ψυχρή
Η σύνοδος του Πεκίνου πρόσφερε εντυπωσιακές εικόνες και προσωρινή αποκλιμάκωση της έντασης. Πίσω από την επιμελώς σκηνοθετημένη ατμόσφαιρα, ωστόσο οι δύο ηγέτες φαίνεται πως εξακολουθούν να ακολουθούν «εντελώς διαφορετικά σενάρια».
Και αυτό ίσως είναι το πιο σημαντικό συμπέρασμα της συνάντησης Τραμπ – Σι: η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο θέλουν να δείχνουν ότι συνεργάζονται, ενώ στην πραγματικότητα συνεχίζουν να προετοιμάζονται για έναν μακρύ ανταγωνισμό που αγγίζει το εμπόριο, την τεχνολογία, την ενέργεια, την ασφάλεια και τελικά την ίδια τη μορφή της παγκόσμιας τάξης.
