Του Βασίλη Σπυρόπουλου
Η επίθεση με drone σε ελληνόκτητο δεξαμενόπλοιο στη Μαύρη Θάλασσα δεν είναι ένα ακόμη περιστατικό «παράπλευρης απώλειας» ενός μακρινού πολέμου. Είναι μια προειδοποίηση ότι η σύγκρουση Ρωσίας–Ουκρανίας έχει ήδη περάσει σε μια νέα φάση, όπου η εμπορική ναυτιλία –και ειδικά η ναυτιλία που συνδέεται με τη ροή ενέργειας– μετατρέπεται σε πεδίο στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Με περιορισμένες κλασικές ναυτικές δυνατότητες, το Κίεβο χρησιμοποιεί drones και μη επανδρωμένα συστήματα για να πλήξει κρίσιμες υποδομές και μεταφορές που συνδέονται με τη ρωσική οικονομία. Τα τελευταία δύο χρόνια, τέτοιες επιθέσεις έχουν στοχοποιήσει πλοία που συνδέονται με το δίκτυο εξαγωγών ρωσικού πετρελαίου – τη λεγόμενη «shadow fleet» – επιδιώκοντας να πλήξουν τις ροές ενέργειας που χρηματοδοτούν τον πόλεμο.
Με άλλα λόγια, η θάλασσα μετατρέπεται σε οικονομικό πεδίο μάχης. Δεν πρόκειται πλέον μόνο για στρατιωτικούς στόχους ή λιμάνια, αλλά για ολόκληρη την αλυσίδα μεταφοράς ενέργειας.
Η «αλλαγή πλεύσης» της Ουκρανίας
Η Ουκρανία φαίνεται να μετακινείται από τις καθαρά στρατιωτικές επιθέσεις προς επιχειρήσεις που μοιάζουν με «κινητικές κυρώσεις» (kinetic sanctions): πλήγματα που δεν καταστρέφουν απαραίτητα πλοία, αλλά αυξάνουν δραματικά το κόστος και τον κίνδυνο για τη ρωσική ενεργειακή εφοδιαστική αλυσίδα.
Η χρήση drones επιτρέπει ακριβώς αυτό: χαμηλό κόστος, υψηλή ψυχολογική και οικονομική επίδραση. Ένα πλήγμα μπορεί να ακινητοποιήσει ένα τάνκερ, να αυξήσει τα ασφάλιστρα και να αποθαρρύνει πληρώματα και εταιρείες από το να επιχειρούν στην περιοχή.
Οι επιπτώσεις για την Ελλάδα
Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα δύσκολη θέση. Από τη μία πλευρά είναι μέλος της ΕΕ και υποστηρίζει την Ουκρανία την στιγμή που ο ελληνόκτητος στόλος αποτελεί βασικό μεταφορέα ενεργειακών φορτίων στην περιοχή.
Αυτό σημαίνει ότι τα ελληνικά πλοία βρίσκονται εκ των πραγμάτων στην πρώτη γραμμή ενός «ναυτικού πολέμου χαμηλής έντασης».
Οι συνέπειες μπορεί να είναι πολλαπλές:
- αύξηση ασφαλίστρων για τη Μαύρη Θάλασσα,
- πιθανές πιέσεις προς ελληνικές εταιρείες που μεταφέρουν ρωσικά φορτία,
- και –το σημαντικότερο– κίνδυνος περαιτέρω επιθέσεων σε πλοία ελληνικών συμφερόντων.
Η Αθήνα θεατής των εξελίξεων
Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, που διαθέτει τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον κόσμο, αυτές οι πρόσφατες εξελίξεις θα έπρεπε να είχαν ήδη προκαλέσει σοβαρό στρατηγικό προβληματισμό. Ωστόσο, η εικόνα που δίνει η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη είναι εκείνη μιας πολιτικής ηγεσίας που παρακολουθεί τις εξελίξεις περισσότερο ως θεατής παρά ως χώρα με άμεσο διακύβευμα.
Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια λεπτή γεωπολιτική θέση: από τη μία είναι μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ και στηρίζει την Ουκρανία, από την άλλη όμως μεγάλο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής ναυτιλίας περνά μέσα από ελληνικά συμφέροντα. Συνεπώς, κάθε κλιμάκωση στη Μαύρη Θάλασσα μπορεί να μεταφραστεί σε κινδύνους για ελληνικά πλοία, πληρώματα και εταιρείες.
Παρά ταύτα, δεν φαίνεται να υπάρχει ένα σαφές εθνικό σχέδιο για την προστασία της ελληνικής ναυτιλίας σε ζώνες αυξημένου κινδύνου, ούτε μια ολοκληρωμένη στρατηγική για το πώς η χώρα θα διαχειριστεί το ενδεχόμενο επαναλαμβανόμενων επιθέσεων.
Η απουσία δημόσιας συζήτησης και προετοιμασίας ενισχύει την εντύπωση ότι η Αθήνα αντιμετωπίζει το ζήτημα αποσπασματικά, ελπίζοντας απλώς ότι η κρίση δεν θα κλιμακωθεί περαιτέρω. Σε μια περίοδο όμως όπου ο πόλεμος επεκτείνεται και στη θάλασσα, η πολυτέλεια της στρατηγικής αδράνειας ίσως αποδειχθεί επικίνδυνη.
