Η σύγκρουση έχει εξαπλωθεί σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή μετά τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, κατά τη διάρκεια πληγμάτων που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ το Σάββατο, τα οποία ακολούθησε έκκληση του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ προς τους Ιρανούς να ανατρέψουν την κυβέρνηση.
Το Ιράν απάντησε εκτοξεύοντας πυραύλους και drones σε ολόκληρη την περιοχή, στοχεύοντας το Ισραήλ, το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την Ιορδανία, τη Σαουδική Αραβία, την Κύπρο και πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.
Η σιιτική οργάνωση Χεζμπολάχ του Λιβάνου, που υποστηρίζεται από το Ιράν, έχει επίσης εμπλακεί στις μάχες, εκτοξεύοντας ρουκέτες κατά του Ισραήλ από βάσεις της στον Λίβανο. Το Ισραήλ απάντησε με πλήγματα εναντίον στόχων της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν εκτεταμένα πλήγματα το Σάββατο, στοχεύοντας τις πυραυλικές υποδομές του Ιράν, στρατιωτικές εγκαταστάσεις και ανώτερους ηγέτες.
Ο Χαμενεΐ, ο οποίος ηγείτο του Ιράν από το 1989, σκοτώθηκε όταν το συγκρότημά του στην Τεχεράνη ισοπεδώθηκε κατά το πρώτο κύμα επιθέσεων.
Οι Israel Defense Forces (IDF) αναφέρουν ότι δεκάδες ανώτεροι Ιρανοί πολιτικοί αξιωματούχοι και ηγέτες του ισχυρού Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) σκοτώθηκαν επίσης, μεταξύ αυτών ο γραμματέας του Συμβουλίου Άμυνας Ali Shamkhani, ο υπουργός Άμυνας ταξίαρχος Aziz Nasirzadeh και ο διοικητής του IRGC στρατηγός Mohammad Pakpour. Ο IRGC όρισε έκτοτε νέο αρχηγό, τον Ahmad Vahidi.
Έως τη Δευτέρα, η Ιρανική Ερυθρά Ημισέληνος ανακοίνωσε ότι 555 άνθρωποι σε 130 τοποθεσίες είχαν σκοτωθεί στο Ιράν. Σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους, περισσότεροι από 150 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων και παιδιά, σκοτώθηκαν σε πλήγμα σε σχολείο στο νότιο Ιράν, κοντά σε βάση του IRGC.
Η πρόσβαση στο διαδίκτυο στο Ιράν έχει σχεδόν πλήρως περιοριστεί και ο εναέριος χώρος του έχει κλείσει, ωστόσο ο ιρανικός στρατός εξακολουθεί να διατηρεί τη δυνατότητα να εξαπολύει αντίποινα.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ πραγματοποίησαν και άλλα πλήγματα την Κυριακή, πλήττοντας την πρωτεύουσα και άλλες περιοχές. Ο Τραμπ δήλωσε ότι εννέα ιρανικά πολεμικά πλοία βυθίστηκαν και ότι το αρχηγείο του ιρανικού ναυτικού καταστράφηκε.
Γιατί οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτέθηκαν στο Ιράν;
Ο Τραμπ δήλωσε ότι στόχος της επιχείρησης είναι «να διασφαλιστεί ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο».
«Θα καταστρέψουμε τους πυραύλους τους και θα ισοπεδώσουμε τη βιομηχανία πυραύλων τους. Θα εξαλειφθεί ολοκληρωτικά ξανά», είπε σε οκτάλεπτο βίντεο που ανάρτησε στην πλατφόρμα Truth Social το πρωί του Σαββάτου. Προειδοποίησε επίσης τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις να καταθέσουν τα όπλα τους με αντάλλαγμα «πλήρη ασυλία» ή να «αντιμετωπίσουν βέβαιο θάνατο».
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ κάλεσε τον ιρανικό λαό να προετοιμαστεί για την ανατροπή του θεοκρατικού καθεστώτος: «Όταν τελειώσουμε, αναλάβετε την κυβέρνησή σας. Θα είναι δική σας για να την πάρετε. Αυτή θα είναι πιθανότατα η μοναδική σας ευκαιρία για γενιές.»
Η τεράστια στρατιωτική επιχείρηση, την οποία οι ΗΠΑ ονόμασαν Operation Epic Fury, έρχεται έπειτα από εβδομάδες απειλών του Τραμπ ότι θα διέταζε στρατιωτική δράση εάν το Ιράν δεν συμφωνούσε σε μια νέα συμφωνία για το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Το Ιράν έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι οι πυρηνικές του δραστηριότητες είναι απολύτως ειρηνικές.
Η United States Central Command ανέφερε ότι στόχος ήταν «η αποδόμηση του μηχανισμού ασφαλείας του ιρανικού καθεστώτος, με προτεραιότητα σε τοποθεσίες που συνιστούσαν άμεση απειλή».
Νωρίτερα, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Benjamin Netanyahu δήλωσε ότι το Ισραήλ και οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν την «επιχείρηση για την εξάλειψη της υπαρξιακής απειλής που συνιστά το τρομοκρατικό καθεστώς στο Ιράν». Το Ιράν χαρακτήρισε τις επιθέσεις «απρόκλητες, παράνομες και αδικαιολόγητες» και εξαπέλυσε εκτεταμένες επιθέσεις σε ολόκληρη την περιοχή ως απάντηση.
Πώς αντέδρασε το Ιράν;
Το Ιράν εκτόξευσε βαλλιστικούς πυραύλους και drones κατά του Ισραήλ, αρκετών χωρών της Μέσης Ανατολής που διατηρούν δεσμούς με τις ΗΠΑ, βρετανικής στρατιωτικής βάσης στην Κύπρο και πλοίων στα ανοικτά των ιρανικών ακτών.
Το IRGC ανέφερε ότι στόχευσε κυβερνητικές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις του Ισραήλ στο Τελ Αβίβ και αλλού, ενώ εννέα άνθρωποι σκοτώθηκαν όταν επλήγη κατοικημένη περιοχή στη Μπεΐτ Σεμές.
Το βρετανικό Υπουργείο Άμυνας επιβεβαίωσε ότι drone έπληξε τη βρετανική βάση Ακρωτηρίου στην Κύπρο. Δεν υπήρξαν νεκροί ή τραυματίες, αλλά το Υπουργείο ανακοίνωσε ότι ορισμένοι άνθρωποι απομακρύνονται από τη βάση της RAF.
Το Κατάρ, το Μπαχρέιν, η Ιορδανία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κουβέιτ, όπου φιλοξενούνται αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις, αποτέλεσαν επίσης στόχους, όπως και το Ομάν και η Σαουδική Αραβία.
Περισσότερα πλήγματα ακούστηκαν σε ολόκληρο τον Κόλπο τη Δευτέρα, μεταξύ άλλων στις πόλεις Ντουμπάι, Ντόχα και Μανάμα. Ο ιρανικός στρατός δήλωσε ότι χρησιμοποίησε 15 πυραύλους cruise σε επιθέσεις κατά αμερικανικής αεροπορικής βάσης στο Κουβέιτ και πλοίων στον Ινδικό Ωκεανό.
Πολιτικές υποδομές, συμπεριλαμβανομένων ξενοδοχείων στο Ντουμπάι, επλήγησαν επίσης, καθώς και στρατιωτικές εγκαταστάσεις.
Οι ΗΠΑ και οι Άραβες σύμμαχοί τους εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση καταδικάζοντας τις ιρανικές επιθέσεις κατά κρατών του Κόλπου, τονίζοντας ότι «η στόχευση αμάχων και χωρών που δεν εμπλέκονται στις εχθροπραξίες αποτελεί απερίσκεπτη και αποσταθεροποιητική συμπεριφορά».
Τη Δευτέρα, τρία αμερικανικά αεροσκάφη καταρρίφθηκαν πάνω από το Κουβέιτ σε περιστατικό που, σύμφωνα με τον αμερικανικό στρατό, φαίνεται να ήταν φίλια πυρά. Οι πιλότοι επέζησαν.
Το Σαββατοκύριακο, ο αμερικανικός στρατός επιβεβαίωσε ότι τρεις στρατιώτες σκοτώθηκαν και πέντε τραυματίστηκαν. Το CBS News, συνεργάτης του BBC στις ΗΠΑ, ανέφερε ότι σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων που ξεκίνησαν από το Κουβέιτ.
Ο αμερικανικός στρατός επιβεβαίωσε τέταρτο θάνατο τη Δευτέρα, χωρίς να δώσει περαιτέρω λεπτομέρειες.
Ένα νέο μέτωπο άνοιξε τη Δευτέρα όταν η Χεζμπολάχ επιτέθηκε στο Ισραήλ, με αποτέλεσμα οι IDF να πλήξουν στόχους στην πρωτεύουσα Βηρυτό και στο νότιο Λίβανο.
Η ένοπλη οργάνωση, σύμμαχος της ιρανικής κυβέρνησης, δήλωσε ότι επιδιώκει να εκδικηθεί τη δολοφονία του Χαμενεΐ.
Λιβανέζοι αξιωματούχοι αναφέρουν ότι δεκάδες έχουν σκοτωθεί ή τραυματιστεί μέχρι στιγμής, ενώ το Ισραήλ κάλεσε τους κατοίκους 50 χωριών να εκκενώσουν, ενόψει περαιτέρω επιχειρήσεων που θα μπορούσαν να διαρκέσουν «αρκετές ημέρες».
Πώς επηρεάζει ο πόλεμος την οικονομία και τις τιμές ενέργειας;
Η αστάθεια στη Μέση Ανατολή έχει αρχίσει να επηρεάζει την παγκόσμια οικονομία, ιδίως λόγω της στόχευσης της κρίσιμης ενεργειακής βιομηχανίας του Κόλπου.
Η κρατική ενεργειακή εταιρεία του Κατάρ ανακοίνωσε ότι ανέστειλε την παραγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου εξαιτίας ιρανικών επιθέσεων, προκαλώντας άλμα 50% στις τιμές του φυσικού αερίου τη Δευτέρα.
Ιρανικά drones επιτέθηκαν στο διυλιστήριο Ras Tanura στη Σαουδική Αραβία, προκαλώντας μερική διακοπή λειτουργίας, σύμφωνα με το υπουργείο Ενέργειας της χώρας.
Το Ιράν προειδοποίησε τα πλοία να μην διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, σημαντικό θαλάσσιο δίαυλο από τον οποίο διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Οι παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν κατά 10%, εντείνοντας τους φόβους για άνοδο των τιμών καυσίμων και ευρύτερες επιπτώσεις στη διεθνή οικονομία.
Πώς θα επιλεγεί ο διάδοχος του Χαμενεΐ;
Το Ιράν ανακοίνωσε ότι θα ορίσει νέο ανώτατο ηγέτη ταχέως. Έχει σχηματιστεί μεταβατικό συμβούλιο ηγεσίας για την προσωρινή διακυβέρνηση της χώρας, αποτελούμενο από τον πρόεδρο Masoud Pezeshkian, τον επικεφαλής της δικαιοσύνης Gholamhossein Mohseni Ejei και τον ανώτερο κληρικό Alireza Arafi.
Η επίσημη επιλογή του νέου ανώτατου ηγέτη αποφασίζεται από 88 ανώτερους κληρικούς, γνωστούς ως Συνέλευση των Ειδικών.
Σύμφωνα με το σύνταγμα της χώρας, οι κληρικοί αυτοί πρέπει να επιλέξουν τον νέο ανώτατο ηγέτη το συντομότερο δυνατόν, όμως αυτό ενδέχεται να αποδειχθεί δύσκολο για λόγους ασφαλείας όσο η χώρα βρίσκεται υπό επίθεση.
Είναι ασφαλές να ταξιδέψει κανείς στην περιοχή και πόσο θα μπορούσε να διαρκέσει ο πόλεμος;
Το Σάββατο, ο Τραμπ δήλωσε ότι οι επιθέσεις κατά του Ιράν θα «συνεχιστούν αδιάκοπα καθ’ όλη τη διάρκεια της εβδομάδας ή για όσο χρειαστεί», αλλά έκτοτε άφησε να εννοηθεί μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα.
Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε στους New York Times την Κυριακή ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ θα μπορούσαν να διατηρήσουν επιχειρήσεις με τον ίδιο ρυθμό για τέσσερις έως πέντε εβδομάδες.
Σε συνέντευξή του στο CNN τη Δευτέρα είπε: «Δεν θέλω να το δω να παρατείνεται υπερβολικά. Πάντα πίστευα ότι θα ήταν τέσσερις εβδομάδες. Και είμαστε λίγο μπροστά από το χρονοδιάγραμμα.»
Το Σάββατο, ο Νετανιάχου δήλωσε ότι «αυτή η εκστρατεία θα συνεχιστεί όσο χρειάζεται».
Τα αεροπορικά ταξίδια
Το βρετανικό Υπουργείο Εξωτερικών (FCDO) ανέφερε ότι οι ταξιδιώτες που σχεδιάζουν να μεταβούν στη Μέση Ανατολή θα πρέπει να ελέγχουν τον ιστότοπό του για ταξιδιωτικές οδηγίες σχετικά με τον προορισμό τους.
Χιλιάδες πτήσεις έχουν καθηλωθεί προς και από την περιοχή, σε μία από τις σοβαρότερες διαταραχές των παγκόσμιων αερομεταφορών από την πανδημία Covid-19.
Η αεροπορική εταιρεία Emirates με έδρα το Ντουμπάι ανέστειλε προσωρινά τις πτήσεις της προς και από το Ντουμπάι, αλλά δήλωσε ότι θα επαναλάβει «περιορισμένο αριθμό πτήσεων» το βράδυ της Δευτέρας. Το ίδιο ανακοίνωσε και η χαμηλού κόστους εταιρεία flydubai.
Τα Αεροδρόμια του Ντουμπάι ανακοίνωσαν ότι «περιορισμένη επανέναρξη λειτουργίας» θα ξεκινήσει το βράδυ της Δευτέρας από τους δύο κύριους κόμβους της περιοχής — το Dubai International και το Dubai World Central.
Προς το παρόν δεν πραγματοποιούνται απογειώσεις ή προσγειώσεις στην Ντόχα, καθώς ο εναέριος χώρος του Κατάρ παραμένει κλειστός.
Η Virgin Atlantic ακύρωσε δύο πτήσεις προς το Heathrow τη Δευτέρα — μία από το Ντουμπάι (ΗΑΕ) και μία από το Ριάντ (Σαουδική Αραβία) — ενώ άλλες ανακατευθύνθηκαν.
Η British Airways ακύρωσε πτήσεις προς Τελ Αβίβ και Μπαχρέιν και δήλωσε ότι «παρακολουθεί στενά την κατάσταση».
Η Wizz Air ανέστειλε πτήσεις έως τις 7 Μαρτίου προς Ισραήλ, Ντουμπάι και Αμπού Ντάμπι, Αμμάν και Σαουδική Αραβία.
Η αρχή πολιτικής αεροπορίας του Κουβέιτ ανακοίνωσε ότι διακόπτει όλες τις πτήσεις προς το Ιράν μέχρι νεωτέρας, σύμφωνα με κρατικά μέσα ενημέρωσης.
Οι Lufthansa, Air India και Turkish Airlines ανακοίνωσαν επίσης ακυρώσεις.
Το Ιράκ και η Ιορδανία έχουν επίσης κλείσει τον εναέριο χώρο τους.
