Του Κώστα Παππά
Κάθε δήλωση περί αποκλιμάκωσης της έντασης με το Ιράν φαίνεται να προκαλεί άμεσες αντιδράσεις στις διεθνείς αγορές πετρελαίου. Οι τιμές ανεβαίνουν ή πέφτουν μέσα σε λίγες ώρες, αποδεικνύοντας πόσο ευάλωτη παραμένει η παγκόσμια ενεργειακή αγορά στις γεωπολιτικές εξελίξεις της Μέσης Ανατολής.
Οι αγορές παρακολουθούν στενά κάθε ένδειξη διπλωματικής αποκλιμάκωσης ή νέας έντασης. Όταν διαρρέουν πληροφορίες για πιθανή αποκλιμάκωση, οι επενδυτές προεξοφλούν μεγαλύτερη σταθερότητα στην προσφορά πετρελαίου και οι τιμές υποχωρούν. Αντίθετα, οποιαδήποτε απειλή για διακοπή της παραγωγής ή των θαλάσσιων μεταφορών οδηγεί σε άμεση άνοδο των τιμών.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη γεωπολιτική εξίσωση παίζει το στρατηγικής σημασίας πέρασμα των Στενά του Ορμούζ. Από εκεί διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου. Ένας ενδεχόμενος αποκλεισμός ή ακόμη χειρότερα μια μεγαλύτερη στρατιωτική ένταση στην περιοχή θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρό σοκ στις διεθνείς αγορές ενέργειας και να εκτοξεύσει τις τιμές των καυσίμων παγκοσμίως. Αυτή τη στιγμή η κατάσταση στα στενά του Ορμούζ θυμίζει την εικόνα μιας αποθήκης πετρελαίου που μέσα σε αυτή κάποιοι ανάβουν τσιγάρο.
Σε αυτό το περιβάλλον αβεβαιότητας, ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος του ΟΠΕΚ και της διευρυμένης συμμαχίας OPEC+. Οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες διαθέτουν το βασικό εργαλείο της ρύθμισης της παραγωγής. Σε περιόδους έντονων αυξήσεων τιμών μπορούν να αυξήσουν την παραγωγή ώστε να διοχετεύσουν περισσότερο πετρέλαιο στην αγορά και να περιορίσουν τις πιέσεις. Αντίθετα, όταν οι τιμές καταρρέουν, συχνά προχωρούν σε συντονισμένες περικοπές παραγωγής για να στηρίξουν την αγορά.
Παράλληλα, οι μεγάλες οικονομίες διατηρούν στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου για περιπτώσεις κρίσεων. Οργανισμοί όπως ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας μπορούν να συντονίσουν την απελευθέρωση αποθεμάτων από χώρες μέλη, προκειμένου να καλυφθούν προσωρινά κενά στην προσφορά. Αυτό το εργαλείο έχει χρησιμοποιηθεί αρκετές φορές τα τελευταία χρόνια για να περιοριστούν απότομες αυξήσεις τιμών.
Ωστόσο, όσο η παγκόσμια οικονομία εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο πετρέλαιο, κάθε γεωπολιτική ένταση στην περιοχή του Περσικού Κόλπου θα συνεχίσει να μεταφράζεται σε αναταράξεις στις αγορές. Και όσο ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ παραμένει στρατηγικό διακύβευμα, η τιμή της βενζίνης θα εξακολουθεί να καθορίζεται όχι μόνο από την οικονομία, αλλά και από τη γεωπολιτική.
