Του Κώστα Παππά
Μπορεί να μοιάζει παράταιρο να προσπαθούμε να δούμε το πως θα τελειώσει ένας πόλεμος που μαίνεται και δεν γνωρίζουμε αν έφθασε στην κορύφωσή του , αλλά σε όλο τον κόσμο μελετώνται διάφορα σενάρια για το πως θα μπορούσε να κοπάσει η πολεμική σύγκρουση στο Ιράν . Το θέμα είναι αν η ιστορία μας κρύβει αυτή τη στιγμή ένα άλλο σενάριο πολύ πιο επικίνδυνο από τα επικρατέστερα που συζητούνται. “Από την Ουάσιγκτον έως την Τεχεράνη και από το Τελ Αβίβ έως τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, αναλυτές και αξιωματούχοι εξετάζουν τρία βασικά σενάρια για το τέλος της σύγκρουσης: μια δημοκρατική ανατροπή του καθεστώτος, μια συμφωνία μεταξύ της Δύσης και ενός μετασχηματισμένου αλλά επιζώντος καθεστώτος ή, στη χειρότερη περίπτωση, μια βίαιη διάλυση της χώρας με έναν νέο εμφύλιο πόλεμο.
Πρώτο Σενάριο: Δημοκρατική ανατροπή του καθεστώτος του Ιράν
Για πολλούς Ιρανούς, η πιο επιθυμητή κατάληξη του πολέμου θα ήταν η πτώση της Ισλαμικής Δημοκρατίας και η έναρξη μιας νέας πολιτικής εποχής. Η δολοφονία του Χαμενεΐ θεωρείται από ορισμένους ως το πρώτο βήμα προς μια ευρύτερη πολιτική αλλαγή που θα μπορούσε να οδηγήσει σε δημοκρατική μετάβαση.
Την τελευταία δεκαετία το Ιράν έχει βιώσει αλλεπάλληλα κύματα κοινωνικών κινητοποιήσεων, με διαδηλώσεις που συχνά καταπνίγηκαν βίαια. Παράλληλα, μια μορφωμένη μεσαία τάξη, με επιστήμονες και επαγγελματίες, θα μπορούσε να αποτελέσει τη ραχοκοκαλιά μιας νέας εποχής.
Ωστόσο, το καθεστώς διατηρεί ισχυρούς μηχανισμούς καταστολής, ενώ σε συνθήκες πολέμου η κοινωνική κινητοποίηση καθίσταται δυσκολότερη. Έτσι, αν και το σενάριο παραμένει ελκυστικό, δεν είναι άμεσα ρεαλιστικό.
Δεύτερο σενάριο: Συμφωνία με τη Δύση και επιβίωση του καθεστώτος
Πιο πιθανό για αρκετούς αναλυτές θεωρείται ένα σενάριο συμβιβασμού. Η στρατιωτική πίεση θα μπορούσε να οδηγήσει την Τεχεράνη σε περιορισμούς στο πυρηνικό της πρόγραμμα και στη δράση της στη Μέση Ανατολή, με αντάλλαγμα την επιβίωση του καθεστώτος.
Οι βασικοί θεσμοί της χώρας παραμένουν λειτουργικοί και οι ελίτ εξακολουθούν να ελέγχουν την εξουσία. Από την πλευρά της Δύσης, η προτεραιότητα ίσως δεν είναι η αλλαγή καθεστώτος, αλλά η αλλαγή συμπεριφοράς.
Παρά ταύτα, μια τέτοια συμφωνία ενέχει κινδύνους. Θα μπορούσε να προκαλέσει λαϊκή οργή στο εσωτερικό, ενώ δεν διασφαλίζει μακροπρόθεσμη σταθερότητα. Για πολλούς, θα αποτελούσε απλώς μια προσωρινή αναβολή της κρίσης.
Τρίτο σενάριο: Εμφύλιος πόλεμος και αποσταθεροποίηση
Το πιο δυσοίωνο σενάριο είναι αυτό της κατάρρευσης του κράτους και της βύθισης της χώρας σε εμφύλιο πόλεμο. Η πολυεθνοτική σύνθεση του Ιράν ενισχύει αυτόν τον κίνδυνο, καθώς μειονότητες θα μπορούσαν να διεκδικήσουν αυτονομία.
Η δημιουργία πολλαπλών εστιών σύγκρουσης θα μετέτρεπε τη χώρα σε νέο πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, με ανυπολόγιστες συνέπειες για την ευρύτερη περιοχή.
Καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται, η αβεβαιότητα παραμένει απόλυτη. Το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιο σενάριο θα επικρατήσει, αλλά αν τελικά θα εμφανιστεί μια τέταρτη, ακόμη πιο απρόβλεπτη εξέλιξη που θα ανατρέψει όλα τα δεδομένα.
