Δέκα ημέρες μετά τις πρώτες αμερικανικές και ισραηλινές επιδρομές κατά του Ιράν, οι τιμές του πετρελαίου έχουν παγώσει ελαφρώς μετά την εκτίναξη τους πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι. Ακόμα και αν κινδυνεύουν να εκτοξευθούν και πάλι λόγω της συνεχιζόμενης στρατιωτικής δράσης, η κατάσταση παραμένει πολύ διαφορετική σε σύγκριση με το πετρελαϊκό σοκ του 197, σύμφωνα με το AFP.
Αποκλεισμός έναντι εμπάργκο
Οι μηχανισμοί της σημερινής κρίσης διαφέρουν ριζικά από εκείνους του 1973. Τότε, το σοκ ήταν πολιτικό – ένα σκόπιμο εμπάργκο από τις αραβικές χώρες μέλη του ΟΠΕΚ κατά των φιλοϊσραηλινών δυτικών κρατών κατά τη διάρκεια του πολέμου του Γιομ Κιπούρ. Το 2026, το σοκ είναι υλικοτεχνικό – ένας στρατιωτικός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν, ένα βασικό σημείο διέλευσης από το οποίο περνά συνήθως το 20% της παγκόσμιας παραγωγής. Στην τρέχουσα κατάσταση είναι μπλοκαρισμένος. Η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κουβέιτ έχουν τη δυνατότητα να ανοίξουν τις “πύλες” της παραγωγής, αλλά τους εμποδίζει το γεγονός ότι “όλοι εξαρτώνται από το Ορμούζ”, δήλωσε στο AFP ο Φράνσις Περάν, ειδικός σε θέματα ενέργειας στη γαλλική δεξαμενή σκέψης IRIS.
Η συμφόρηση αυτή είναι αποτέλεσμα της έλλειψης επαρκών εναλλακτικών οδών για την εξαγωγή αργού πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή. Αυτοί οι γίγαντες του Κόλπου έχουν ήδη αρχίσει να μειώνουν την παραγωγή τους λόγω της έλλειψης τοπικής αποθηκευτικής ικανότητας, σημείωσε ο Χόρχε Λεόν, αναλυτής της Rystad Energy. “Η τρέχουσα κρίση θα μπορούσε δυνητικά να μετατραπεί σε μείζονα ενεργειακή κρίση, εάν αυτό συνεχίσει”, δήλωσε στο AFP. Σύμφωνα με αναλυτές, αυτή η διαφορά- ένα φυσικό εμπόδιο και όχι μια σκόπιμη διπλωματική ρήξη- που καθιστά σχεδόν αδύνατη μια έκρηξη των τιμών παρόμοια με εκείνη του 1973, όταν οι τιμές τετραπλασιάστηκαν σε τρεις μήνες.
Πίεση των εκλογών στις ΗΠΑ
Η απειλή του Ιράν να μπλοκάρει τις εξαγωγές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή προς τις ΗΠΑ και τους ισραηλινούς συμμάχους όσο διαρκεί ο πόλεμος, έχει ως στόχο να διατηρήσει τις τιμές της ενέργειας σε υψηλά επίπεδα, ασκώντας πίεση στις Ηνωμένες Πολιτείες ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. Ο Ντόναλντ Τραμπ θα θελήσει να αποφύγει πάση θυσία μια παρατεταμένη άνοδο των τιμών του πετρελαίου, η οποία θα γινόταν η πολιτική του αχίλλειος πτέρνα. Τη Δευτέρα (9/3), ο Τραμπ περιόρισε τις αυξήσεις των τιμών διαβεβαιώνοντας ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να τελειώσει νωρίτερα από το αναμενόμενο. Είπε επίσης ότι θα άρει ορισμένες κυρώσεις κατά της Ρωσίας, έχοντας επιτρέψει στην Ινδία να εισάγει προσωρινά ρωσικό πετρέλαιο.
Στρατηγικά αποθέματα
Σε αντίθεση με το πρώτο πετρελαϊκό σοκ, όταν οι δυτικές χώρες αιφνιδιάστηκαν, τα μέλη του ΟΟΣΑ μπορούν τώρα να βασίζονται σε τεράστια στρατηγικά αποθέματα, που αντιστοιχούν σε εισαγωγές τριών μηνών. Αυτό το δίχτυ ασφαλείας διαχειρίζεται ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, ένας θεσμός που δημιουργήθηκε μετά την κρίση του 1973 για την αντιμετώπιση τέτοιου είδους έκτακτων αναγκών. Για να αντισταθμίσει τον ιρανικό αποκλεισμό, ο ΔΟΕ θα μπορούσε σύντομα να διοχετεύσει κάποια από αυτά τα αποθέματα στην αγορά για να περιορίσει την κερδοσκοπία των τιμών και να καλύψει το κενό της προσφοράς. Πρόκειται για μια ουσιαστική βαλβίδα ασφαλείας που παραμένει “αποτελεσματική μόνο εάν η σύγκρουση δεν διαρκέσει πολύ”, προειδοποίησε ο Περάν.
Επίδραση στην πράσινη μετάβαση
Η ισορροπία δυνάμεων έχει επίσης αλλάξει ριζικά. Ενώ ο ΟΠΕΚ εκμεταλλεύτηκε το χάος του 1973 για να επιβάλει τιμές ρεκόρ, σήμερα οι χώρες εξαγωγής φοβούνται ότι οι νέες αυξήσεις θα μπορούσαν να αποτελέσουν το ισχυρότερο επιχείρημα για τη μετάβαση στην πράσινη ενέργεια. Η πρόκληση είναι ακόμη πιο σύνθετη επειδή ο κόσμος παραμένει εξαρτημένος από το πετρέλαιο. “Ακόμα παλεύουμε να αντικαταστήσουμε τον βασιλιά που είναι το πετρέλαιο”, δήλωσε ο Περάν, υπενθυμίζοντας τον αναντικατάστατο ρόλο του στις μεταφορές και τα πετροχημικά. Ενώ το μερίδιο του αργού πετρελαίου στο παγκόσμιο ενεργειακό μείγμα έχει μειωθεί, η συνολική κατανάλωση φτάνει σε επίπεδα ρεκόρ.
“Αν η σύγκρουση συνεχιστεί για μερικές εβδομάδες ακόμη, οι τιμές θα μπορούσαν εύκολα να σκαρφαλώσουν στα 140 δολάρια”, προέβλεψε ο Λεόν, αποδυναμώνοντας την παγκόσμια οικονομία.
