Epikaira.gr
Το Ιράν βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της διεθνούς προσοχής, καθώς ένα νέο κύμα μαζικών διαδηλώσεων συγκλονίζει τη χώρα, συνοδευόμενο από σκληρή καταστολή και εκατοντάδες νεκρούς. Οι εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων δεν θυμίζουν απλώς άλλη μία κοινωνική έκρηξη, αλλά συνθέτουν την εικόνα μιας βαθιάς και παρατεταμένης κρίσης νομιμοποίησης του θεοκρατικού καθεστώτος, ίσως της σοβαρότερης από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.
Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν με αφορμή την οικονομική ασφυξία, τον πληθωρισμό και τη συνεχή υποτίμηση του ριάλ, γρήγορα όμως μετατράπηκαν σε ανοιχτή αμφισβήτηση του ίδιου του πυρήνα της εξουσίας. Τα συνθήματα στους δρόμους δεν περιορίζονται πλέον σε κοινωνικά αιτήματα, αλλά στοχεύουν ευθέως τον ανώτατο ηγέτη και το θεοκρατικό σύστημα διακυβέρνησης. Πρόκειται για μια ποιοτική μετατόπιση που ανησυχεί βαθιά την πολιτική και στρατιωτική ελίτ της χώρας.
Η απάντηση του καθεστώτος ήταν, για ακόμη μία φορά, η ωμή βία. Δυνάμεις ασφαλείας και Φρουροί της Επανάστασης έχουν χρησιμοποιήσει πραγματικά πυρά, μαζικές συλλήψεις και εκτεταμένους περιορισμούς στην ενημέρωση και το διαδίκτυο. Ο απολογισμός είναι βαρύς: εκατοντάδες νεκροί, ανάμεσά τους πολλοί νέοι και φοιτητές, και χιλιάδες τραυματίες και κρατούμενοι. Η κλίμακα της καταστολής δείχνει ότι το καθεστώς δεν αισθάνεται πλέον απλώς απειλή, αλλά υπαρξιακό κίνδυνο.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι θα μπορούσε να ακολουθήσει σε περίπτωση αποσταθεροποίησης ή ακόμα και ανατροπής του σημερινού συστήματος. Σε αντίθεση με άλλες χώρες, το Ιράν δεν διαθέτει μια ενιαία, οργανωμένη αντιπολίτευση έτοιμη να αναλάβει την εξουσία. Ένα πιθανό σενάριο είναι η δημιουργία μιας μεταβατικής πολιτικής δομής, με τη συμμετοχή ακτιβιστών, διανοουμένων και στελεχών της κοινωνίας των πολιτών που πρωταγωνιστούν στις διαδηλώσεις.
Ένα δεύτερο σενάριο αφορά τον ρόλο της εξόριστης αντιπολίτευσης, με πιο προβεβλημένη φιγούρα τον Ρεζά Παχλαβί, γιο του τελευταίου Σάχη. Αν και διαθέτει διεθνή αναγνωρισιμότητα, η κοινωνική του απήχηση στο εσωτερικό του Ιράν παραμένει αμφιλεγόμενη. Παράλληλα, δεν μπορεί να αποκλειστεί ένα εσωτερικό «μεταβατικό πραξικόπημα», με τμήματα της πολιτικής ή στρατιωτικής ελίτ να επιχειρούν ελεγχόμενη αλλαγή, ώστε να διασωθεί ο κρατικός μηχανισμός.
Καθοριστικός παράγοντας σε κάθε εξέλιξη παραμένει ο ρόλος των Φρουρών της Επανάστασης. Αν παραμείνουν ενωμένοι και πιστοί στο καθεστώς, η ανατροπή θα είναι εξαιρετικά δύσκολη. Αν όμως εμφανιστούν ρήγματα, το πολιτικό τοπίο μπορεί να αλλάξει ραγδαία.
Το Ιράν βρίσκεται σε ένα ιστορικό σταυροδρόμι. Μετά από δεκαετίες αυταρχικής διακυβέρνησης, ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας δείχνει αποφασισμένο να αμφισβητήσει ανοιχτά το καθεστώς, παρά το κόστος σε ανθρώπινες ζωές. Το αν αυτή η εξέγερση θα οδηγήσει σε πραγματική αλλαγή ή σε ακόμη βαθύτερη καταστολή θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον της χώρας, αλλά και τις ισορροπίες σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
