- Του Γιώργου Νικολάκου αντιστράτηγου ε.α
Η νέα τουρκική NAVTEX για τη διεξαγωγή σεισμικών ερευνών με σκοπό την κατασκευή του υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου που θα συνδέει την Τουρκία με τα κατεχόμενα δεν αποτελεί ένα ακόμη μεμονωμένο επεισόδιο στην Ανατολική Μεσόγειο. Εντάσσεται σε μια ακολουθία κινήσεων που υπηρετούν έναν σταθερό στρατηγικό σχεδιασμό. Κάθε νέα πρωτοβουλία της Άγκυρας προσθέτει έναν ακόμη κρίκο σε μια αλυσίδα που αποσκοπεί στη σταδιακή μεταβολή της πραγματικότητας στην Κύπρο και στην ευρύτερη περιοχή.
Όποιος παρακολουθεί προσεκτικά τις εξελίξεις διαπιστώνει ότι τίποτε δεν εξελίσσεται αποσπασματικά. Η Τουρκία επιδιώκει ταυτόχρονα να ενισχύσει τον ρόλο της στην ευρωπαϊκή άμυνα, να αναβαθμίσει την τελωνειακή της σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, να ενταχθεί σε ευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών και πληρωμών, να εμφανιστεί ως αναγκαίος ενεργειακός κόμβος και, την ίδια στιγμή, να εδραιώνει την παρουσία της στα κατεχόμενα. Καθεμία από αυτές τις κινήσεις μοιάζει διαφορετική. Όλες όμως υπηρετούν την ίδια στρατηγική. Να καταστεί η Τουρκία αναντικατάστατος γεωπολιτικός παράγοντας για την Ευρώπη, ενώ παράλληλα παγιώνει νέα τετελεσμένα στην Κύπρο.
Ο σχεδιαζόμενος αγωγός έχει ασφαλώς ενεργειακή διάσταση. Κυρίως όμως διαθέτει πολιτικό και γεωπολιτικό βάρος. Δεν επιδιώκει μόνο τη μεταφορά φυσικού αερίου. Δημιουργεί σχέσεις μόνιμης εξάρτησης των κατεχομένων από την Τουρκία, ενισχύει την οικονομική και διοικητική ενσωμάτωσή τους και επιχειρεί να παρουσιάσει το ψευδοκράτος ως συνομιλητή με τον οποίο μπορούν να υλοποιούνται μεγάλα διακρατικά έργα. Έτσι, χωρίς επίσημη αναγνώριση, οικοδομούνται σταδιακά χαρακτηριστικά κρατικής υπόστασης.
Την ίδια στιγμή, η Άγκυρα προωθεί έναν ευρύτερο στόχο. Φιλοδοξεί να καταστεί ο βασικός ενεργειακός διάδρομος ανάμεσα στην Ανατολική Μεσόγειο και την Ευρώπη. Ακόμη και αν ο συγκεκριμένος αγωγός απέχει σήμερα από την πλήρη υλοποίησή του, ακόμη και αν απαιτούνται επενδύσεις, νέες συμφωνίες και η επίλυση σοβαρών νομικών ζητημάτων, η πολιτική του αξία είναι ήδη υπαρκτή. Στη γεωπολιτική, πολλές φορές η δημιουργία της εντύπωσης προηγείται της δημιουργίας του έργου. Και όταν η εντύπωση παγιώνεται, μετατρέπεται σταδιακά σε νέο δεδομένο.
Αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί προβληματισμό. Δεν είναι μόνο όσα πράττει η Τουρκία. Είναι και όσα δεν πράττει η ελληνική πλευρά. Μέχρι σήμερα δεν έχει καταγραφεί κάποια πρωτοβουλία που να απαντά ειδικά στη νέα NAVTEX ή στις σεισμικές έρευνες για τον συγκεκριμένο αγωγό. Δεν υπήρξε μια οργανωμένη διπλωματική κινητοποίηση, μια δημόσια ευρωπαϊκή παρέμβαση ή μια πρωτοβουλία που να αναδεικνύει ότι η υπόθεση αυτή δεν αφορά αποκλειστικά την Τουρκία και τα κατεχόμενα, αλλά θίγει ευθέως τα δικαιώματα της Κύπρου ως κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Δεν τίθεται ζήτημα στρατιωτικής κλιμάκωσης. Η ισχύς ενός κράτους δεν μετριέται μόνο από τα μέσα που διαθέτει, αλλά και από την ικανότητά του να ενεργεί έγκαιρα στο διπλωματικό και πολιτικό πεδίο. Η Αθήνα όφειλε, σε πλήρη συντονισμό με τη Λευκωσία, να μεταφέρει άμεσα το ζήτημα στα ευρωπαϊκά όργανα και να καταστήσει σαφές ότι η δημιουργία νέων τετελεσμένων στην Κύπρο δεν αποτελεί διμερές πρόβλημα, αλλά ευρωπαϊκή πρόκληση. Παράλληλα, όφειλε να επιταχύνει τη συνεργασία με την Κύπρο, το Ισραήλ και την Αίγυπτο, προωθώντας τα δικά της ενεργειακά έργα και τις δικές της στρατηγικές συμμαχίες. Η καλύτερη απάντηση σε μια αναθεωρητική πολιτική δεν είναι η αδράνεια. Είναι η συνέπεια και η πρωτοβουλία.
Η Τουρκία δεν κινείται αποσπασματικά. Κάθε NAVTEX, κάθε συμφωνία, κάθε ενεργειακό έργο, κάθε διπλωματική πρωτοβουλία αποτελεί μέρος ενός ενιαίου σχεδίου.
Η Ελλάδα ακόμη συζητά αν μπορεί να ποντίσει το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας και Κύπρου. Η Τουρκία ποντίζει αγωγό φυσικού αερίου προς τα κατεχόμενα. Εμείς συζητούμε αν γίνεται. Εκείνη αποφασίζει και το υλοποιεί. Εμείς μετράμε τις αντιδράσεις. Εκείνη αλλάζει τον γεωπολιτικό χάρτη.
Αυτή είναι η ουσία της διαφοράς. Η μία πλευρά εφαρμόζει με συνέπεια έναν μακροχρόνιο σχεδιασμό. Η άλλη περιορίζεται στη διαχείριση των συνεπειών του. Αν η κάθε ελληνική αντίδραση περιορίζεται στην αντιμετώπιση του τελευταίου επεισοδίου, τότε θα βρίσκεται πάντοτε ένα βήμα πίσω από τις εξελίξεις. Η πραγματική πρόκληση δεν είναι να απαντάς στην επόμενη τουρκική κίνηση. Είναι να αναγνωρίζεις εγκαίρως τη στρατηγική που τις συνδέει όλες μεταξύ τους και να διαμορφώνεις μια εξίσου συνεκτική εθνική στρατηγική απέναντί της.
Η ιστορία δεν γράφεται από εκείνους που περιμένουν την επόμενη κίνηση του αντιπάλου. Γράφεται από εκείνους που διαμορφώνουν οι ίδιοι τις εξελίξεις. Αν η Ελλάδα και η Κύπρος δεν αποκτήσουν μια κοινή στρατηγική με βάθος χρόνου, η Τουρκία θα συνεχίσει να δημιουργεί τετελεσμένα και εμείς θα συνεχίσουμε να τα σχολιάζουμε εκ των υστέρων. Και τότε δεν θα έχει αλλάξει μόνο ο γεωπολιτικός χάρτης της Ανατολικής Μεσογείου. Θα έχει αλλάξει ο συσχετισμός ισχύος σε βάρος του Ελληνισμού.
Η Τουρκία εφαρμόζει μια στρατηγική που εξελίσσεται εδώ και χρόνια. Το ερώτημα δεν είναι αν τη βλέπουμε. Το ερώτημα είναι αν διαθέτουμε τη δική μας.
