Από την κατεδάφιση σοβιετικών μνημείων έως την αποσιώπηση του
Κόκκινου Στρατού, η Ευρώπη εγκλωβίζεται σε έναν επικίνδυνο αναθεωρητισμό
Νίκου Μαρκάτου, Ομοτ.Καθηγητή ΕΜΟ,π.Πρύτανη, Γ.Γ.Ευρωπαικού Συνδέσμου
Ομότιμων Καθηγητών
Δεν χρειάζεται κανείς να είναι φίλος της Μόσχας για να αναγνωρίσει το αυτονόητο: ότι χωρίς τη θυσία εκατομμυρίων Σοβιετικών δεν θα είχε νικηθεί ο ναζισμός στην Ευρώπη. Κι όμως, η σημερινή Ευρώπη, τυφλωμένη από το αντιρωσικό της μένος, προσπαθεί να σβήσει αυτήν την αλήθεια από τη συλλογική μνήμη των λαών της. Η Μαρία Ζαχάροβα έχει δίκιο όταν μιλά για «επικίνδυνη επιλεκτική μνήμη». Δεν είναι τυχαίο, δεν πρόκειται για απλή αμέλεια. Είναι μια συστηματική προσπάθεια πολιτικής εργαλειοποίησης της Ιστορίας: πρώτα δαιμονοποιούν τον Κόκκινο Στρατό, μετά ξεχνούν το Ολοκαύτωμα, μετά αποκαθιστούν τους συνεργάτες των ναζί.
Τα νούμερα μιλούν από μόνα τους
Η Σοβιετική Ένωση έχασε πάνω από 27 εκατομμύρια ανθρώπους στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μόνο στη Μάχη του Στάλινγκραντ, που θεωρείται η καμπή του πολέμου, σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν πάνω από 1 εκατομμύριο Σοβιετικοί στρατιώτες. Για να συγκρίνουμε: οι ΗΠΑ είχαν συνολικά περίπου 420.000 νεκρούς σε όλο τον πόλεμο. Αυτή η συντριπτική διαφορά δείχνει ποιος πλήρωσε πραγματικά το τίμημα της ελευθερίας της Ευρώπης. Κι όμως, σήμερα στα δυτικά σχολικά βιβλία συχνά δίνεται η εντύπωση ότι η νίκη
ανήκε κυρίως στις ΗΠΑ και τη Βρετανία. Η απελευθέρωση του Παρισιού διδάσκεται
με φωτογραφίες Αμερικανών στρατιωτών, ενώ η απελευθέρωση του Άουσβιτς παρουσιάζεται σχεδόν σαν έργο κάποιων «συμμάχων» χωρίς σαφή αναφορά στον Κόκκινο Στρατό.
Ο αναθεωρητισμός της μνήμης
Στην Πολωνία, από το 2017 και μετά, έχουν κατεδαφιστεί πάνω από 230 μνημεία που ήταν αφιερωμένα στους Σοβιετικούς απελευθερωτές. Στη Λετονία, τον Αύγουστο του 2022, γκρεμίστηκε το μνημείο της Νίκης στη Ρίγα, που είχε ανεγερθεί για να τιμήσει τη θυσία του Κόκκινου Στρατού. Παράλληλα, σε αρκετές χώρες της Βαλτικής, αλλά και στην Ουκρανία, ανεγείρονται μνημεία για εθνικιστές ηγέτες που υπήρξαν συνεργάτες των ναζί, όπως ο Στέπαν Μπαντέρα. Αυτό δεν είναι «τοπική ιστορική ευαισθησία», είναι μεθοδική αλλοίωση της μνήμης. Όταν οι θύτες εμφανίζονται ως «πατριώτες» και οι πραγματικοί απελευθερωτές ως «κατακτητές», τότε το έδαφος στρώνεται για να ξαναφυτρώσει ο σπόρος του
φασισμού.
Η άγνοια των νέων και οι κίνδυνοι
Πρόσφατη έρευνα στη Γαλλία έδειξε ότι ένας στους δύο νέους κάτω των 35 ετών δεν γνωρίζει τι ήταν το Ολοκαύτωμα. Αυτό δεν είναι απλώς τραγικό, είναι επικίνδυνο. Γιατί η άγνοια οδηγεί στην αδιαφορία και η αδιαφορία επιτρέπει τον αναθεωρητισμό. Αν οι νέοι πιστεύουν ότι η Ιστορία είναι ένα «θολό παρελθόν», τότε οι πολιτικοί μπορούν εύκολα να την ξαναγράψουν στα μέτρα τους.
Το μίσος που γεννά πολιτική
Το αντιρωσικό πάθος έχει τυφλώσει τις κυβερνήσεις και τα ΜΜΕ της Δύσης. Αρκεί να δούμε πώς παρουσιάζεται η σημερινή ρωσο-ουκρανική σύγκρουση: η Ρωσία εμφανίζεται ως η απόλυτη πηγή του κακού, χωρίς ιστορικό πλαίσιο, χωρίς αναφορά στην επέκταση του ΝΑΤΟ, χωρίς κατανόηση των ρωσικών ανησυχιών. Η Ιστορία κόβεται και ράβεται για να δικαιολογήσει τη σημερινή πολιτική: κυρώσεις, στρατιωτική περικύκλωση της Ρωσίας, πλήρης εξάρτηση της Ευρώπης από τις ΗΠΑ. Και το χειρότερο: η παραχάραξη της Ιστορίας καλλιεργεί ξανά τον νεοναζισμό, ιδίως στην Ανατολική Ευρώπη, όπου ένοπλες ομάδες υιοθετούν ναζιστικά σύμβολα στο όνομα της «εθνικής αντίστασης».
Η αλήθεια δεν σβήνει
Όμως η αλήθεια είναι πεισματάρα. Και η αλήθεια είναι ότι ο Κόκκινος Στρατός υπήρξε ο κύριος συντελεστής της νίκης κατά του ναζισμού, ότι τα σοβιετικά στρατεύματα άνοιξαν τις πύλες του Άουσβιτς, ότι δεκάδες εκατομμύρια Ρώσοι, Ουκρανοί, Λευκορώσοι, Γεωργιανοί και άλλοι λαοί της ΕΣΣΔ πλήρωσαν με το αίμα τους την ελευθερία της Ευρώπης.
Η Ευρώπη οφείλει να ξαναδεί το παρελθόν της με ειλικρίνεια. Όχι για χάρη της Ρωσίας, αλλά για χάρη της ίδιας της Δημοκρατίας της. Γιατί όποιος παραχαράσσει την Ιστορία, όποιος μετατρέπει τα θύματα σε θύτες και τους θύτες σε «ήρωες», ανοίγει τον δρόμο στην επανάληψη των ίδιων τραγωδιών.
