Του Κώστα Παππά
Η κατάσταση στο Ιράν παραμένει ιδιαίτερα εύθραυστη, καθώς οι επαναλαμβανόμενες κοινωνικές εκρήξεις αποκαλύπτουν τις βαθιές ρωγμές στο πολιτικό και κοινωνικό οικοδόμημα της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Οι διαδηλώσεις, που συχνά ξεκινούν από οικονομικά ή κοινωνικά αιτήματα, εξελίσσονται γρήγορα σε ευρύτερη αμφισβήτηση του καθεστώτος, αγγίζοντας ζητήματα ατομικών ελευθεριών, πολιτικής καταπίεσης και θεσμικής νομιμοποίησης. Η νεολαία, οι γυναίκες και τα αστικά στρώματα αποτελούν τον πυρήνα αυτής της αμφισβήτησης, σε μια χώρα όπου ο πληθυσμός είναι νεότερος και πιο συνδεδεμένος με τον έξω κόσμο από ποτέ.
Το ιρανικό καθεστώς, ωστόσο, έχει αποδείξει διαχρονικά ότι διαθέτει ισχυρούς μηχανισμούς επιβίωσης. Οι Φρουροί της Επανάστασης, οι δυνάμεις ασφαλείας και το εκτεταμένο σύστημα ελέγχου της πληροφορίας λειτουργούν ως ανάχωμα απέναντι σε κάθε απόπειρα εσωτερικής αποσταθεροποίησης. Παράλληλα, η ηγεσία επιχειρεί να παρουσιάσει τις διαδηλώσεις ως προϊόν ξένης υποκίνησης, ενισχύοντας το αφήγημα της «πολιορκημένης χώρας».
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, τίθεται το ερώτημα κατά πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν ή θα επιθυμούσαν να παρέμβουν με στόχο την αλλαγή καθεστώτος. Μια άμεση στρατιωτική επέμβαση στο εσωτερικό του Ιράν, με αφορμή τις διαδηλώσεις, θεωρείται εξαιρετικά απίθανη. Το κόστος θα ήταν τεράστιο, τόσο στρατιωτικά όσο και πολιτικά, ενώ ο κίνδυνος γενικευμένης περιφερειακής σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή θα αυξανόταν δραματικά. Επιπλέον, μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να απονομιμοποιήσει το ίδιο το λαϊκό κίνημα, ενισχύοντας την αφήγηση του καθεστώτος περί «ξένης επέμβασης».
Πιο ρεαλιστική είναι η έμμεση παρέμβαση: διπλωματική πίεση, κυρώσεις, στήριξη της κοινωνίας των πολιτών και ενίσχυση της ελεύθερης ροής πληροφοριών. Ωστόσο, ακόμη και αυτές οι πρακτικές έχουν διττό αποτέλεσμα, καθώς συχνά επιβαρύνουν τον απλό πληθυσμό και όχι την πολιτική ελίτ.
Μια ενδεχόμενη αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, ανεξάρτητα από το ποιος την προκαλεί, θα είχε τεράστιες συνέπειες: αναδιάταξη των γεωπολιτικών ισορροπιών, επιπτώσεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας και αβεβαιότητα για το ποια δύναμη θα καλύψει το κενό εξουσίας. Το Ιράν βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, αλλά το μέλλον του δύσκολα θα καθοριστεί από εξωτερική επέμβαση· περισσότερο θα εξαρτηθεί από τη δυναμική και τη συνοχή της ίδιας της ιρανικής κοινωνίας.
