Η διδασκαλία της Αγγλικής σαν ξένη γλώσσα σε επίπεδα (Pre-)Juniors

Του Βασίλη Περγάρη, Cambridge R.S.A. Diploma

Η Αγγλική γλώσσα, παρόλο που έχει επιρροές και δάνεια από άλλες γλώσσες, είναι η διεθνής γλώσσα επικοινωνίας μεταξύ ανθρώπων από διαφορετικά μέρη του κόσμου.

Στην Ελλάδα είναι η πιο διαδεδομένη ξένη γλώσσα και διδάσκεται σε όλα τα σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της χώρας μας.  Σε μερικά σχολεία διδάσκεται και σε νήπια, συνήθως μόνο προφορικά. Η διδασκαλία της έχει σαν στόχο να καταστήσει τον μαθητή ικανό στις βασικές δεξιότητες που είναι οι εξής:

α)     Listening skill: είναι η ακουστική ικανότητα να ληφθούν και να ερμηνευθούν σωστά τα μηνύματα κατά τη διάρκεια της αποτελεσματικής επικοινωνίας με άλλους.

β)     Speaking skill: είναι η προφορική ικανότητα να προφερθούν οι λέξεις σωστά και με κατάλληλη ένταση, μέσω ομιλίας, ώστε το μήνυμα να γίνεται πλήρως κατανοητό σε άλλους.

γ)      Reading skill: είναι η αναγνωστική ικανότητα αποκωδικοποίησης και κατανόησης του γραπτού λόγου                    και περιλαμβάνει ευχέρεια, ευκρίνεια και ποιοτική επιλογή λεξιλογίου και κατανόηση. Η ικανότητα

αυτή χτίζεται μέσα από τεχνικές όπως α) γρήγορη σφαιρική ανάγνωση (skimming) για κατανόηση της

κεντρικής ιδέας, του θέματος και της πρόθεσης ενός κειμένου, β) σάρωσης κειμένου (scanning) για

εντοπισμό πληροφοριών, γ) εντατική ανάγνωση, που αφορά τη λεπτομερή, σε βάθος μελέτη σύντομων

κειμένων για την κατανόηση κάθε λέξης και γραμματικού φαινομένου και δ) την κριτική ανάλυση, για

την επεξεργασία και διατήρηση πληροφορίας για ακαδημαϊκή και προσωπική ανάπτυξη.

δ)     Writing skills: είναι οι δεξιότητες γραφής οι οποίες απαιτούν συνδυασμό ορθής γραμματικής, πλούσιου        και ποιοτικού λεξιλογίου και στρατηγικής δομής του γραπτού λόγου. Η ακρίβεια τους είναι απαραίτητη                         για αξιοπιστία.

Οι ανωτέρω δεξιότητες είναι πολύ σημαντικές και δεν πρέπει να είναι ξεκομμένες μεταξύ τους για να υπάρξει επάρκεια γνώσης και σωστής χρήσης της ξένης γλώσσας. Η ακουστική και αναγνωστική κατανόηση είναι δεξιότητες “πρόσληψης” (input), ενώ οι δεξιότητες προφορικού και γραπτού λόγου είναι δεξιότητες “παραγωγής” (output).

Η ανάγκη να μάθει κάποιος την αγγλική σαν ξένη γλώσσα σε μια παγκοσμιοποιημένη κοινωνία, με την τεχνολογία και την επικοινωνία μέσω διαδικτύου συνεχώς αυξανόμενη και με τη ζήτηση για εργασία και καριέρα μη-ιθαγενών ατόμων που ομιλούν με ευχέρεια την αγγλική να γίνεται ολοένα και μεγαλύτερη.

Η διδασκαλία της αγγλικής στην Ελλάδα αλλά και σε άλλες χώρες γίνεται είτε σε κρατικά και ιδιωτικά σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, είτε σε σχολές/κέντρα Ξένων γλωσσών. Η εκμάθηση περιλαμβάνει, εκτός από την θεωρητική διδασκαλία και πρακτικές τεχνικές, όπως χρησιμοποίηση οπτικού υλικού, π.χ. εκπαιδευτικές κάρτες (flash cards), φωτογραφίες (pictures), πραγματικά αντικείμενα (realia), σύντομα βίντεο (short videos) κλπ. αλλά και ακουστικό υλικό όπως MP3s, αποσπάσματα ραδιοφωνικών ακροάσεων, συνομιλίες, ομιλίες, ιστορίες, emails κλπ.

Η γλώσσα πρέπει να είναι απλή και κατανοητή και να επικεντρώνεται στην κατανόηση και στην πραγματική επικοινωνία μέσω αναπαράστασης ρόλων (role play), συνεντεύξεων, συνομιλιών και δόμησης πρακτικών με ξεκάθαρους στόχους, με την “εκ των προτέρων” διδασκαλία λέξεων-κλειδί ώστε να διευκολυνθεί η κατανόηση δημιουργώντας σωστά πρότυπα.

Με την ανατροφοδότηση των διδαγμένων (feedback) χτίζεται η αυτοπεποίθηση στους μαθητές μας σε όλες τις δεξιότητες εμπλέκοντάς τους στην διαδικασία της μάθησης ικανοποιώντας τις ιδιαίτερες ανάγκες τους και πάνω απ’ όλα δημιουργώντας τους ένα ευχάριστο περιβάλλον μάθησης που θα τους κάνει να αγαπήσουν αυτό που κάνουν. Αυτό το τελευταίο είναι σημαντικό για τις μικρές τάξεις και ιδιαίτερα τις μικρές ηλικίες μαθητών που η ψυχολογία τους παίζει σπουδαίο λόγο.

Οι συγγραφείς βιβλίων μικρών τάξεων που απευθύνονται σε μικρά παιδιά Α, Β, Γ Δημοτικού (Pre-Junior & Junior/ early primary school pupils) πρέπει να κάνουν τα πάντα για να είναι τα μαθήματα ευχάριστα και διασκεδαστικά με βιβλία που να περιλαμβάνουν έγχρωμα σκίτσα και ευχάριστες ιστορίες, τραγούδια, παιχνίδια, βίντεο, ευχάριστη και κατάλληλη εικονογράφηση, με μια πληθώρα αλλά όχι υπερβολικά μεγάλη ποικιλία ασκήσεων που θα καλύπτουν τις βασικές δεξιότητες.

Η αναπαραγωγή ρόλων που παρέχουν στους μαθητές ευκαιρίες να μιλήσουν και να χρησιμοποιήσουν την αγγλική γλώσσα αλλά και διασκεδαστικές και ευχάριστες ασκήσεις που όχι μόνο κάνουν την μάθηση πιο ευχάριστη αλλά είναι όπως το αλάτι και το πιπέρι στα φαγητά και  που μπορεί να καλύψουν την ώρα απασχόλησης όποιων μαθητών τελειώνουν γρηγορότερα από άλλους (early finishers) ή να δοθούν για κατ’ οίκον εργασία.

Από ένα βιβλίο για μικρούς μαθητές δεν θα μπορούσαν να λείψουν τα τραγούδια. Κι εδώ η γνώμη μου είναι να υπάρχει ποικιλία τραγουδιών που είναι τόσο αγαπητά στις μικρές ηλικίες και που περιλαμβάνει παραδοσιακά αγγλικά και αμερικάνικα δημοφιλή για παιδιά τραγουδάκια, Χριστουγεννιάτικα αλλά και μοντέρνα και ειδικά (π.χ. χρώματα, αριθμοί, αλφαβήτα).

Ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι μικροί μαθητές αγγλικής γλώσσας είναι η προφορά των αγγλικών λέξεων των οποίων τα γράμματα δυστυχώς, αφενός, δεν διαβάζονται όπως γράφονται (listen & list, unit vs. united) και αφετέρου, έχουν διαφορετική προφορά μέσα σε λέξεις, π.χ.: gene & general & alien & alley κλπ. Για την σωστή προφορά των αγγλικών λέξεων υπάρχει το IPA-RP (= International Phonetic Alphabet – Received Pronunciation) που είναι ένα σύστημα φωνητικής μεταγραφής της “αποδεκτής προφοράς” αγγλικών λέξεων.

Στα αρχικά επίπεδα μάθησης όμως είναι πολύ δύσκολο οι μικροί μαθητές να μάθουν ταυτόχρονα και το κανονικό αγγλικό αλφάβητο και το φωνητικό IPA-RP αλφάβητο. Μια αποδεκτή λύση για το πρόβλημα αυτό είναι να φτιαχτεί ένα σύστημα προφοράς του οποίου οι χαρακτήρες θα μοιάζουν με τους χαρακτήρες του αλφάβητου που διδάσκονται στην χώρα που προέρχονται. Κάτι τέτοιο αφαιρεί το βαρύ φορτίο εκμάθησης δυο αλφάβητων.

Αυτό το έκανα με το Ε.Φ.Σ.Π.Α. (= Ελληνικό Φωνητικό Σύστημα Προφοράς Αγγλικής) στο οποίο χρησιμοποιούνται χαρακτήρες που αποδίδουν τα δύσκολα και προβληματικά για τους Έλληνες σπουδαστές φωνήματα αγγλικής, όπως, ᴁ (æ), ᴀ (ʌ ), ο (ɔ), ω (ɒ), ᴇ: (ɜ:), µ ϵ ø [ή   ] (ə) ν^ΓΚ (ŋ), Σ (∫), Ζ (ʒ), ᴛΣ (t∫), ᴛΖ (dʒ), για να παραθέσω τα κυριότερα. Για όλα τα προβληματικά φωνήματα για σπουδαστές αγγλικής στην χώρα μου έχω γράψει και περιγράψει σε άλλο άρθρο μου πρακτικούς τρόπους του πώς να έχουμε την σωστή προφορά τους.

O δάσκαλος ή δασκάλα των μικρών επιπέδων μάθησης (Pre-Junior & Junior levels) πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή αφιερώνοντας όχι παραπάνω από λίγα λεπτά στην τάξη και εφιστώντας την προσοχή και κάνοντας εξάσκηση στην απόδοση των ήχων αλλά και διορθώνοντας τους μικρούς μαθητές κάθε φορά που προφέρουν κάτι λανθασμένα.

Πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα ότι η λανθασμένη προφορά μπορεί να δώσει λάθος μήνυμα στους συνομιλητές μας, όπως φαίνεται στο παράδειγμα Liz has a cat. Εάν η λέξη cat [κᴁτ] (IPA-RP: /kæt/) προφερθεί σαν [κᴀτ] (IPA-RP: /kʌt/) η ερμηνεία της πρότασης θα είναι “Η Λίζ έχει μια ουλή/ ένα κόψιμο” αντί “Η Λιζ έχει μια γάτα”. Εδώ, το “ᴁ” προφέρεται σαν ένα γρήγορο “εα” και η λέξη She [Σι:] (IPA-RP: /∫i:/ = αυτή) και sea [σι:] (IPA-RP: /si:/ = θάλασσα)εάν ο ήχος [Σ] προφερθεί σαν [σ] κλπ.

Πιστεύω μου είναι ότι η σωστή προφορά πρέπει να διδαχτεί από τα πρώτα στάδια της μάθησης πριν οι σπουδαστές αποκτήσουν “κακές συνήθειες προφοράς” που δύσκολα θα τις αποβάλουν αργότερα.

Ένα βιβλίο που εμπεριέχει τα παραπάνω χαρακτηριστικά είναι η σειρά διδασκαλίας αγγλικής που αποτελείται από τα:

α) “MY PRE-JUNIOR BOOK” (που απευθύνεται σε μαθητές 2^ας Δημοτικού) και

β) “ELFLAND for Junior A” (για σπουδαστές 2^ας ή 3^ης Δημοτικού) και “ELFLAND for Junior B” (για σπουδαστές 3^ης ή 4^ης Δημοτικού).

Στην ανωτέρω σειρά οι μαθητές:

• Μαθαίνουν τις κινήσεις χεριού για να γράφουν σωστά τα γράμματα του αγγλικού αλφάβητου.
• Μαθαίνουν να λένε και να γράφουν τις πρώτες λέξεις και φράσεις αγγλικής.
• Ακούνε, προφέρουν και διαβάζουν λέξεις, προτάσεις και κείμενα αγγλικής.
• Γράφουν αντιγραφή και ορθογραφία.
• Κάνουν ερωτήσεις, αρνήσεις και δίνουν σύντομες ή ολοκληρωμένες απαντήσεις.
• Υποδύονται ρόλους σε μικρούς διαλόγους με συγκεκριμένο περιεχόμενο.
• Ζωγραφίζουν εικόνες, λύνουν γρίφους, βρίσκουν διαφορές και κάνουν πολλές ευχάριστες ασκήσεις.
• Παίζουν παιχνίδια με εκπαιδευτικές κάρτες ή επιτραπέζια παιχνίδια που εμπεδώνουν το λεξιλόγιό τους.
• Λένε τραγούδια διαφόρων κατηγοριών.
• Εμπλέκονται στην μάθηση με διασκεδαστικό τρόπο και κιναισθητικές δραστηριότητες.
• Κάνουν επαναλήψεις κάθε 4-5 μαθήματα.
• Βλέπουν σύντομα βίντεο και ακούνε την αγγλική από άτομα που είναι η μητρική τους γλώσσα.
• Μαθαίνουν απλή γραμματική μέσα από προφορική εργασία ανταλλαγής εκφράσεων, υποδυόμενοι ρόλους, μιμούμενοι δομημένες προτάσεις και εκφραστικά σενάρια κλπ.
• Λύνουν απλές ασκήσεις λεξιλογίου, κατανόησης κειμένου και γραμματικής.
• Βρίσκουν και κολλούν έγχρωμα αυτοκόλλητα (για εικονογραφημένο λεξιλόγιο).
• Εξασκούν ποικιλοτρόπως τις 4 βασικές δεξιότητες μάθησης (speaking, listening, reading, writing).
• Μιλούν στην τάξη χρησιμοποιώντας αυτά που έμαθαν για να επιτύχουν τον στόχο κάθε μαθήματος.
• Κάνουν εμπέδωση των διδαχθέντων παίζοντας από το σπίτι διαδικτυακές ασκήσεις για όσα έμαθαν.
• Όσοι μαθητές τελειώνουν νωρίτερα (Early Finishers) μπορεί να ασχοληθούν ευχάριστα με ασκήσεις και σπαζοκεφαλιές που περιέχονται στο 56-σελίδων συνοδευτικό βιβλίο “Happy Time” (= Fun Book).
• Παίρνουν αυτοκόλλητα επιβράβευσης (reward stickers) για τις επιτυχημένες προσπάθειές τους και μικρά διπλωματάκια, όπως Student of the Week/Month Award, The Spelling Bee Winner, Top Pupil Award κλπ.
• Διαβάζουν ιστορίες με παραδοσιακά θέματα (Christmas, Easter, Halloween, Carnival, Mother’s Day etc.) και κάνουν επαναληπτικές ασκήσεις κάθε 4 μαθήματα.
• Έχουν στην διάθεσή τους Word List (λεξιλόγιο με αλφαβητική σειρά) με την προφορά και ερμηνεία των αγνώστων λέξεων.
• Πλούσια και έγχρωμη ποιοτική εικονογράφηση στις ασκήσεις λεξιλογίου έτσι ώστε το λεξιλόγιο να μην αποτελεί πρόβλημα για την κατανόηση και λύση των ασκήσεων λεξιλογίου ή γραμματικής.