Του Κώστα Παππά
Η λεγόμενη «άμυνα ψηφιδωτό» (mosaic defense) αποτελεί μια από τις πιο χαρακτηριστικές στρατηγικές αμυντικής σκέψης του Ιράν τις τελευταίες δεκαετίες. Η ιδέα αναπτύχθηκε κυρίως από τους στρατιωτικούς σχεδιαστές των Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC), ως απάντηση στην τεχνολογική και στρατιωτική υπεροχή δυνάμεων όπως οι United States Armed Forces. Αντί να βασίζεται σε μια κλασική, κεντρικά ελεγχόμενη άμυνα, η στρατηγική αυτή μετατρέπει ολόκληρη τη χώρα σε ένα πλέγμα μικρών, ημιαυτόνομων αμυντικών μονάδων.
Ο όρος «ψηφιδωτό» χρησιμοποιείται μεταφορικά: όπως σε ένα μωσαϊκό κάθε μικρό κομμάτι έχει τη δική του θέση αλλά συμβάλλει στη συνολική εικόνα, έτσι και στην ιρανική άμυνα κάθε τοπική μονάδα λειτουργεί σχετικά ανεξάρτητα, αλλά παραμένει μέρος ενός ευρύτερου αμυντικού σχεδίου. Σε περίπτωση εισβολής ή μεγάλης στρατιωτικής επίθεσης, η κεντρική διοίκηση μπορεί να αποκοπεί. Η άμυνα ψηφιδωτό έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να συνεχίσει να λειτουργεί ακόμη και σε αυτό το σενάριο.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη στρατηγική έχει η παραστρατιωτική δύναμη Basij, η οποία αριθμεί εκατοντάδες χιλιάδες εθελοντές σε όλη τη χώρα. Οι τοπικές μονάδες εκπαιδεύονται ώστε να γνωρίζουν το έδαφος, τις πόλεις και τις υποδομές της περιοχής τους. Έτσι μπορούν να οργανώσουν γρήγορα άμυνα, ανταρτοπόλεμο, σαμποτάζ ή επιθέσεις φθοράς εναντίον ενός εισβολέα.
Η φιλοσοφία της άμυνας ψηφιδωτό είναι στενά συνδεδεμένη με την έννοια του ασύμμετρου πολέμου. Αντί να ανταγωνιστεί έναν ισχυρότερο αντίπαλο σε συμβατικές μάχες μεγάλης κλίμακας, το Ιράν επιδιώκει να διασπάσει την επίθεση σε πολλά μικρά μέτωπα. Οι τοπικές δυνάμεις μπορούν να ενεργούν γρήγορα, χωρίς να περιμένουν εντολές από το κέντρο, δημιουργώντας συνεχείς απώλειες και αβεβαιότητα στον αντίπαλο.
Παράλληλα, η στρατηγική αυτή βασίζεται και στη γεωγραφία του Ιράν: ορεινά εδάφη, μεγάλες πόλεις και εκτεταμένες περιοχές που δυσκολεύουν τις γρήγορες επιχειρήσεις ενός εισβολέα. Με την αποκέντρωση της διοίκησης, η χώρα επιχειρεί να μετατρέψει κάθε περιοχή σε ξεχωριστό «κόμβο αντίστασης».
Συνολικά, η άμυνα ψηφιδωτό δεν είναι απλώς στρατιωτικό δόγμα αλλά μια ολιστική αντίληψη εθνικής άμυνας. Συνδυάζει στρατό, παραστρατιωτικές οργανώσεις, τοπικές κοινότητες και υποδομές σε ένα δίκτυο άμυνας που στοχεύει να καταστήσει οποιαδήποτε εισβολή ιδιαίτερα δαπανηρή και μακροχρόνια για τον αντίπαλο. Με αυτόν τον τρόπο, το Ιράν επιχειρεί να εξισορροπήσει την τεχνολογική υστέρηση με στρατηγική ευελιξία και κοινωνική κινητοποίηση.
