Του Κώστα Παππά
Η ανακοίνωση εκεχειρίας μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν, όπως αποδίδεται στην πρωτοβουλία του Ντόναλντ Τραμπ, ανοίγει ένα νέο, αλλά αβέβαιο, κεφάλαιο στη γεωπολιτική σκακιέρα της Μέσης Ανατολής. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν πρόκειται για μια προσωρινή αποκλιμάκωση, αλλά αν μπορεί να αποτελέσει το προοίμιο για μια πιο μόνιμη ειρήνη σε μια περιοχή που δοκιμάζεται διαρκώς από συγκρούσεις και ανταγωνισμούς ισχύος.
Σε επίπεδο στρατηγικής, η Ουάσιγκτον φαίνεται να επιδιώκει μια συμφωνία που θα επαναφέρει αυστηρούς περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, ενδεχομένως σε ένα ανανεωμένο πλαίσιο αντίστοιχο της συμφωνίας του 2015, αλλά με αυξημένες δικλείδες επιτήρησης. Παράλληλα, ζητά περιορισμό της ιρανικής επιρροής μέσω παραστρατιωτικών οργανώσεων σε χώρες όπως η Συρία, το Ιράκ και ο Λίβανος. Για τις ΗΠΑ, η εκεχειρία δεν είναι αυτοσκοπός· είναι εργαλείο πίεσης για μια ευρύτερη αναδιάταξη ισχύος στην περιοχή.
Από την πλευρά της, η Τεχεράνη εμφανίζεται διατεθειμένη να συζητήσει, αλλά υπό σαφείς προϋποθέσεις. Πρώτο και βασικό αίτημα είναι η άρση των οικονομικών κυρώσεων που έχουν επιβαρύνει δραματικά την οικονομία της χώρας. Επιπλέον, το Ιράν επιδιώκει την αναγνώριση του ρόλου του ως περιφερειακής δύναμης, χωρίς εξωτερικές παρεμβάσεις στις συμμαχίες και τις στρατηγικές του επιλογές. Σε αυτό το πλαίσιο, η εκεχειρία μπορεί να λειτουργήσει ως ανάσα, αλλά όχι ως υποχώρηση αρχών.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι κατά πόσο αυτές οι δύο ατζέντες μπορούν να συγκλίνουν. Η ιστορία δείχνει ότι οι εκεχειρίες στη Μέση Ανατολή συχνά είναι εύθραυστες, ιδιαίτερα όταν δεν συνοδεύονται από βαθύτερες πολιτικές συμφωνίες. Οι περιφερειακοί δρώντες –από το Ισραήλ μέχρι τις αραβικές μοναρχίες, παρακολουθούν στενά, γνωρίζοντας ότι μια πιθανή συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν θα επηρεάσει άμεσα τις δικές τους ισορροπίες ασφαλείας.
Εν τέλει, η εκεχειρία αυτή μπορεί να αποτελέσει είτε την απαρχή μιας σταδιακής αποκλιμάκωσης είτε απλώς μια τακτική παύση σε μια μακρά περίοδο εντάσεων. Το αν θα οδηγήσει στο τέλος των συγκρούσεων εξαρτάται από τη βούληση των δύο πλευρών να μετατρέψουν την προσωρινή σιωπή των όπλων σε μόνιμο πολιτικό διάλογο. Και αυτό, στη Μέση Ανατολή, παραμένει το πιο δύσκολο στοίχημα.
