Μια «ανάσα» πριν τη λήξη της προθεσμίας του Ντόναλντ Τραμπ στο Ιράν για άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, η ανακοίνωση της εκεχειρίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης έφερε ανακούφιση στη διεθνή κοινότητα για πρώτη φορά μετά από εβδομάδες σφοδρών συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή.
Ειδικότερα, αξιωματούχοι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ έμαθαν χθες Δευτέρα ότι ο Ανώτατος Ηγέτης, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, είχε δώσει εντολή στους διαπραγματευτές του – για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου – να προχωρήσουν σε συμφωνία, σύμφωνα με έναν Ισραηλινό αξιωματούχο, έναν περιφερειακό αξιωματούχο και μια τρίτη πηγή με γνώση του θέματος που επικαλείται σε ρεπορτάζ της η ιστοσελίδα Axios.
«Δεν είχαμε ιδέα τι θα συνέβαινε, ήταν τρελό»
Ακόμη όμως και όταν ο Τραμπ απειλούσε δημόσια με αφανισμό ολόκληρου του Ιράν, υπήρχαν σημάδια διπλωματικής δραστηριότητας στο παρασκήνιο, αν και πηγές κοντά στον Αμερικανό πρόεδρο δεν γνώριζαν τι ακριβώς να περιμένουν προτού να ανακοινωθεί η εκεχειρία.
Έτσι, τόσο οι αμερικανικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή όσο και αξιωματούχοι του Πενταγώνου αφιέρωσαν εκείνες τις ώρες σε προετοιμασίες για μια μαζική εκστρατεία βομβαρδισμού των ιρανικών υποδομών και προσπαθώντας να καταλάβουν προς ποια κατεύθυνση θα κινούταν ο Τραμπ.
«Δεν είχαμε ιδέα τι θα συνέβαινε. Ήταν τρελό», δήλωσε ένας αξιωματούχος.
Στο μεταξύ, οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στην περιοχή προετοιμάζονταν για κύμα ιρανικών αντιποίνων πρωτοφανούς κλίμακας. Εντός του Ιράν, ορισμένοι πολίτες εγκατέλειπαν τα σπίτια τους σε μια προσπάθεια να αποφύγουν τον αντίκτυπο των επιθέσεων που απειλούσε να εξαπολύσει ο Τραμπ.
Ο… τσαντισμένος Γουίτκοφ και η διπλωματική φρενίτιδα
Μετά από συνομιλίες με έντεκα πηγές που έχουν γνώση των συνομιλιών, το Axios περιγράφει τις παρασκηνιακές διεργασίες που οδήγησαν στη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός διάρκειας δύο εβδομάδων.
Το πρωί της Δευτέρας, και ενώ ο Τραμπ συνομιλούσε με πολίτες σε εορταστική εκδήλωση για το Πάσχα στον Λευκό Οίκο, ένας «πολύ θυμωμένος» Στιβ Γουίτκοφ μιλούσε στα τηλέφωνα.
Ο απεσταλμένος των ΗΠΑ είπε στους μεσολαβητές ότι η αντιπρόταση των 10 σημείων που μόλις είχαν λάβει οι ΗΠΑ από το Ιράν ήταν «μια καταστροφή», σύμφωνα με μία από τις πηγές του Axios.
Το γεγονός αυτό πυροδότησε ένα χαοτικό μπαράζ διπλωματικών ενεργειών, με τους Πακιστανούς μεσολαβητές να ψηφίζουν νέα σχέδια μεταξύ του Γουίτκοφ και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ενώ οι υπουργοί Εξωτερικών της Αιγύπτου και της Τουρκίας προσπαθούσαν να γεφυρώσουν τις διαφωνίες.
Μέχρι το βράδυ της Δευτέρας, οι μεσολαβητές είχαν την έγκριση των ΗΠΑ για μια ενημερωμένη πρόταση εκεχειρίας δύο εβδομάδων. Στη συνέχεια, ήταν στο χέρι του Χαμενεΐ – ο οποίος, σύμφωνα με τις πηγές, συμμετείχε ενεργά στη διαδικασία τη Δευτέρα και την Τρίτη – να λάβει μια απόφαση.
Ο ρόλος του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ
Αξίζει να σημειωθεί ότι η εμπλοκή του νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν ήταν αναγκαστικά μυστική και επίπονη. Όντας αντιμέτωπος με απειλές δολοφονίας του από το Ισραήλ, ο Χαμενεΐ επικοινωνούσε κυρίως μέσω αγγελιαφόρων που μεταβιβάζουν σημειώματα.
Δύο πηγές περιέγραψαν ως «σημαντική εξέλιξη» την έγκριση που έδωσε ο Χαμενεΐ στους διαπραγματευτές του για να προχωρήσουν σε συμφωνία.
Η ίδια πηγή ανέφερε ότι ο Αραγτσί έπαιξε επίσης κεντρικό ρόλο τόσο στη διαχείριση των διαπραγματεύσεων όσο και στην άσκηση πίεσης προς τους διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης ώστε να αποδεχτούν μια συμφωνία.
Στο μεταξύ, και η Κίνα είχε συμβουλεύσει το Ιράν να επιδιώξει τη διακοπή των συγκρούσεων.
Αλλά εν τέλει, όλες οι σημαντικές αποφάσεις τη Δευτέρα και την Τρίτη πέρασαν από τον Χαμενεΐ. «Χωρίς το πράσινο φως του, δεν θα υπήρχε συμφωνία», ανέφερε η περιφερειακή πηγή.
Ο ρόλος Βανς και Νετανιάχου
Ήταν σαφές μέχρι το πρωί της Τρίτης ότι σημειωνόταν κάποια πρόοδος, αλλά αυτό δεν εμπόδισε τον Τραμπ από το να διατυπώσει εκ νέου τις απειλές του: «Ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε», έγραψε χθες σε ανάρτησή του στο Truth Social.
Ορισμένα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι το Ιράν απάντησε σε αυτές τις δηλώσεις με διακοπή των συνομιλιών. Ωστόσο, πηγές που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις δήλωσαν στο Axios ότι αυτό δεν ίσχυε και ότι στην πραγματικότητα υπήρχε διπλωματική δραστηριότητα.
Από την πλευρά του, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς επικοινωνούσε τηλεφωνικά από την Ουγγαρία, κυρίως με τους Πακιστανούς μεσολαβητές.
Παράλληλα, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου βρισκόταν σε συχνή επικοινωνία καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας με τον Τραμπ και την ομάδα του, αν και οι Ισραηλινοί ανησυχούσαν ολοένα και περισσότερο ότι είχαν χάσει τον έλεγχο της διαδικασίας.
Γύρω στο μεσημέρι της Τρίτης, υπήρχε μια γενική κατανόηση ότι τα μέρη συγκλίνουν σε μια κατάπαυση του πυρός δύο εβδομάδων.
Τρεις ώρες αργότερα, ο Πακιστανός πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφδημοσίευσε τους όρους στο X και κάλεσε και τις δύο πλευρές να τους αποδεχτούν.
Αγωνία μέχρι την τελευταία στιγμή
Ο Τραμπ άρχισε τότε να λαμβάνει κλήσεις και μηνύματα κειμένου από φερόμενους συμμάχους και έμπιστούς του που τον παρότρυναν να τους απορρίψει.
Ήταν τόσο μεγάλη η σύγχυση σχετικά με το τι σκεφτόταν ο Τραμπ, ακόμη και μεταξύ των στενών συνεργατών του, που πολλοί άνθρωποι που είχαν μιλήσει μαζί του μόλις μία ή δύο ώρες νωρίτερα, εξακολουθούσαν να πιστεύουν ότι θα απέρριπτε την πρόταση κατάπαυσης του πυρός.
Λίγο πριν κοινοποιήσει την απάντησή του, ο Τραμπ μίλησε με τον Νετανιάχουγια να εξασφαλίσει τη δέσμευσή του να τηρήσει την κατάπαυση του πυρός.
Στη συνέχεια μίλησε με τον αρχηγό του στρατού του Πακιστάν, Ασίμ Μουνίρ, για να κλείσει η συμφωνία.
Οι αμερικανικές δυνάμεις έλαβαν εντολή να αποσυρθούν 15 λεπτά μετά την ανάρτηση του Τραμπ.
Ακολούθησε και ο Αραγτσί, ο οποίος δήλωσε ότι το Ιράν θα τηρήσει την κατάπαυση του πυρός και θα ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ σε πλοία που λειτουργούν «σε συντονισμό με τις ένοπλες δυνάμεις του Ιράν».
Παραμένουν οι κίνδυνοι και τα ερωτηματικά
Μένει να φανεί, ωστόσο, σε ποιο βαθμό θα επιτρέψει το Ιράν την επανέναρξη της ομαλής κυκλοφορίας των πλοίων και πόσο σταθερός θα είναι ο Νετανιάχου σε ό,τι αφορά την τήρηση της κατάπαυσης του πυρός.
Ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος δήλωσε στο Axios ότι ο Νετανιάχου είχε λάβει διαβεβαιώσεις πως οι ΗΠΑ θα επιμείνουν στις ειρηνευτικές συνομιλίες ώστε το Ιράν να εγκαταλείψει το πυρηνικό του υλικό, να σταματήσει τον εμπλουτισμό ουρανίου και να εγκαταλείψει την απειλή των βαλλιστικών πυραύλων.
Ο Βανς είναι πιθανό να ηγηθεί της αμερικανικής αντιπροσωπείας στις συνομιλίες που έχουν προγραμματιστεί για την Παρασκευή στο Πακιστάν.
Υπάρχουν ακόμη σημαντικά κενά μεταξύ των οραμάτων των ΗΠΑ και του Ιράν για μια συμφωνία, καθιστώντας πολύ αληθινό τον κίνδυνο ο πόλεμος να ξαναρχίσει.
Τονίζεται μάλιστα ότι ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγσεθ και η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λίβιτ, αναμένεται να δώσουν συνεντεύξεις Τύπου την Τετάρτη, κατακεραυνώνοντας όσους επέκριναν τις δεσμεύσεις του Τραμπ να καταστρέψει το Ιράν, ενώ θα υποστηρίξουν ότι οι απειλές του Τραμπ ήταν που κατέστησαν δυνατή τη συμφωνία.
Το ιρανικό καθεστώς, το οποίο προβάλλει ακριβώς το αντίθετο επιχείρημα, μπορεί να αναρωτιέται αν οι απειλές του Τραμπ έχουν τελειώσει εντελώς.
