Του Κώστα Παππά
Η πρόσφατη αποστολή της Φρεγάτας Κίμων και μαχητικών F‑16 Fighting Falcon από την Ελλάδα προς την Κύπρος επανέφερε στο προσκήνιο μια στρατηγική αντίληψη που σημάδεψε την αμυντική πολιτική του ελληνισμού τις τελευταίες δεκαετίες: το Ενιαίο Αμυντικό Δόγμα Ελλάδας-Κύπρου. Η κίνηση αυτή, που αποφασίστηκε μετά τις πρόσφατες απειλές και τα περιστατικά με drones στην περιοχή του Ακρωτηρίου, θεωρείται από πολλούς ως μια έμπρακτη υπενθύμιση ότι η ιδέα του «ενιαίου αμυντικού χώρου» παραμένει ζωντανή.
Η ιστορία του δόγματος ξεκινά στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Μετά την τουρκική εισβολή του 1974 και τη διαρκή παρουσία του τουρκικού στρατού στο βόρειο τμήμα της Κύπρου, η ανάγκη για στενότερο στρατιωτικό συντονισμό μεταξύ Αθήνας και Λευκωσίας έγινε ολοένα και πιο εμφανής. Το 1993, ο τότε πρωθυπουργός της Ελλάδας Ανδρέας Παπανδρέου και ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Γλαύκος Κληρίδης συμφώνησαν στην υιοθέτηση του Δόγματος του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου.
Η βασική φιλοσοφία του δόγματος ήταν σαφής: η άμυνα της Κύπρου θεωρείται άρρηκτα συνδεδεμένη με την άμυνα της Ελλάδας. Οποιαδήποτε απειλή σε ένα από τα δύο κράτη θα αντιμετωπιζόταν ως κοινή πρόκληση. Το δόγμα προέβλεπε στενό συντονισμό στρατηγικών σχεδίων, κοινές ασκήσεις, ανάπτυξη στρατιωτικών υποδομών στην Κύπρο και δυνατότητα ταχείας μεταφοράς ελληνικών δυνάμεων στο νησί.Κατά τη δεκαετία του 1990 το δόγμα εκφράστηκε και συμβολικά μέσα από κοινές ασκήσεις μεγάλης κλίμακας, όπως η «Νικηφόρος-Τοξότης», όπου ελληνικές αεροναυτικές δυνάμεις αναπτύσσονταν στην Κύπρο, επιδεικνύοντας την επιχειρησιακή δυνατότητα υποστήριξης της Κυπριακής άμυνας. Ωστόσο, μετά το 2000 η ένταση των ασκήσεων αυτών μειώθηκε, καθώς οι γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο άλλαζαν και η στρατηγική συνεργασία πήρε περισσότερο πολιτικό και διπλωματικό χαρακτήρα.
Παρά τις μεταβολές αυτές, η λογική του ενιαίου αμυντικού χώρου δεν εγκαταλείφθηκε ποτέ πλήρως. Η παρουσία της ελληνικής Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας και του Πολεμικού Ναυτικού της Ελλάδας σε περιόδους έντασης εξακολουθεί να λειτουργεί ως στοιχείο αποτροπής.Η πρόσφατη ανάπτυξη της φρεγάτας «Κίμων», μιας ακόμη ελληνικής φρεγάτας και μαχητικών F-16 στην Κύπρο, έρχεται να υπογραμμίσει ακριβώς αυτή τη στρατηγική πραγματικότητα: ότι ο γεωπολιτικός χώρος της Ανατολικής Μεσογείου αντιμετωπίζεται από Αθήνα και Λευκωσία ως κοινό πεδίο ασφάλειας.
Τρεις δεκαετίες μετά τη διατύπωσή του, το Ενιαίο Αμυντικό Δόγμα μπορεί να έχει εξελιχθεί, όμως η ουσία του παραμένει ίδια: η ασφάλεια της Κύπρου και της Ελλάδας εξακολουθεί να θεωρείται αλληλένδετη, ιδιαίτερα σε μια περίοδο αυξημένης αστάθειας στην ευρύτερη περιοχή.
