Περισσότερες από 50 χώρες θα συμμετάσχουν στην πρώτη παγκόσμια διάσκεψη για τη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων, η οποία θα λάβει χώρα στην Κολομβία την επόμενη εβδομάδα, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν υπογραμμίζει πόσο εξαρτημένες παραμένουν οι χώρες από τον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο που υπερθερμαίνουν τον πλανήτη.
Οι υπουργοί πρόκειται να μεταβούν στη Σάντα Μάρτα της Καραϊβικής, εν μέσω σοβαρών ελλείψεων καυσίμων σε περίοδο πολέμου, ραγδαίας αύξησης των τιμών και έντονων προσπαθειών για διασφάλιση της ενεργειακής επάρκειας, σε μια συγκυρία που ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας χαρακτήρισε ως το μεγαλύτερο σοκ στην παγκόσμια προσφορά πετρελαίου που έχει καταγραφεί. Η ιδέα της διάσκεψης γεννήθηκε από την απογοήτευση για τις συνομιλίες των Ηνωμένων Εθνών για το κλίμα που βασίζονται στη συναίνεση, όπου οι προσπάθειες για τη διαπραγμάτευση μιας στρατηγικής εξόδου από τα ορυκτά καύσιμα έχουν βαλτώσει. Όμως, οι διοργανωτές λένε ότι το ενεργειακό σοκ που προκλήθηκε από την ασφυξία του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ, το βασικό σημείο διέλευσης για τις μεταφορές πετρελαίου και φυσικού αερίου του Κόλπου, ενίσχυσε την υπόθεση της σταδιακής κατάργησης των ορυκτών καυσίμων, ακόμη και όταν ορισμένες χώρες στρέφονται στον άνθρακα για να εξασφαλίσουν τον εφοδιασμό.
Οι ανησυχίες για την ενεργειακή ασφάλεια αναμένεται να διαμορφώσουν τις συζητήσεις υψηλού επιπέδου στις 28 και 29 Απριλίου, όπως και οι προτεραιότητες για το κλίμα, λένε αναλυτές. Η συνάντηση είχε προγραμματιστεί εδώ και μήνες, ωστόσο έχει αποκτήσει “αυξημένη βαρύτητα” λόγω της ενεργειακής κρίσης, όπως δήλωσε η υπουργός Περιβάλλοντος της Κολομβίας, Ιρένε Βελέζ Τόρες, της οποίας η χώρα συνδιοργανώνει τη διάσκεψη μαζί με τις Κάτω Χώρες. Στη διάσκεψη θα συμμετάσχουν οι μεγάλες χώρες παραγωγής ορυκτών καυσίμων Αυστραλία, Καναδάς και Νορβηγία μαζί με τους αναπτυσσόμενους γίγαντες του πετρελαίου Αγκόλα, Μεξικό και Βραζιλία, καθώς και τις αναδυόμενες αγορές που εξαρτώνται από τον άνθρακα, όπως η Τουρκία και το Βιετνάμ. Θα συμμετάσχουν μαζί με δεκάδες άλλες χώρες- από μικρά νησιωτικά αναπτυσσόμενα κράτη έως τις μεγάλες οικονομίες της Γερμανίας, της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου.
Ωστόσο, οι μεγαλύτεροι παραγωγοί άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου παγκοσμίως – κυρίως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα, η Σαουδική Αραβία και η Ρωσία – δεν θα συμμετάσχουν στη διάσκεψη.
Ένα ειλικρινές πλαίσιο διαλόγου
Η συνάντηση θα παρακολουθείται στενά για τα πολιτικά συμπεράσματα που ενδέχεται να προκύψουν από έναν αναδυόμενο συνασπισμό χωρών, παραγωγών και καταναλωτών ορυκτών καυσίμων, ο οποίος πιέζει για σταδιακή απεξάρτηση εκτός πλαισίου ΟΗΕ. Σύμφωνα με την Κολομβία — εξαγωγέα άνθρακα και πετρελαίου — οι “στρατηγικά κρίσιμες” χώρες που συμμετέχουν, αντιπροσωπεύουν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής και σχεδόν το ένα τρίτο της κατανάλωσης. Οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων κατηγορούνται για παρέμβαση στις διαπραγματεύσεις του ΟΗΕ για το κλίμα, ενώ δεν λείπουν οι φωνές από κυβερνήσεις και ακτιβιστές που αμφισβητούν τη συμμετοχή των χωρών παραγωγών στη Σάντα Μάρτα. “Όσο μεγαλύτερη είναι η ομάδα των χωρών, τόσο πιο διάχυτα είναι τα συμφέροντα και τόσο λιγότερες πιθανότητες έχεις να έχεις ένα σημαντικό αποτέλεσμα”, δήλωσε στο AFP ο κλιματολόγος Μπιλ Χέαρ, ιδρυτής της δεξαμενής σκέψης Climate Analytics.
Ωστόσο, η υπουργός Περιβάλλοντος της Κολομβίας υποστήριξε ότι η συμμετοχή των χωρών παραγωγών συνιστά “ουσιαστική πρόοδο” στην εξάλειψη αυτού του “ταμπού”. “Χρειάζεται να διαμορφώσουμε ένα πιο ειλικρινές πλαίσιο διαλόγου, όπου θα μπορούμε να το συζητούμε ανοιχτά και με πλήρη διαφάνεια”, δήλωσε. Κανείς δεν λέει ότι ο δρόμος για την εξάλειψη των ορυκτών καυσίμων είναι εύκολος. Αλλά πρέπει να φέρουμε αυτούς τους ανθρώπους κοντά”, πρόσθεσε. Για ορισμένους, η ελκυστικότητα της διάσκεψης έγκειται εν μέρει στην απόστασή της από τις συνομιλίες του ΟΗΕ για το κλίμα. “Νομίζω ότι η συνάντηση της Σάντα Μάρτα έχει καθυστερήσει πολύ”, δήλωσε στους δημοσιογράφους ο Μάινα Τάλια, υπουργός για το κλίμα του Τουβαλού.
Ενεργειακή δέσμευση
Περίπου οι διπλάσιες επενδύσεις κατευθύνονται στην καθαρή ενέργεια σε σχέση με τα ορυκτά καύσιμα, τα οποία αποτελούν τον κύριο παράγοντα της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής. Ωστόσο, οι εκπομπές που παγιδεύουν τη θερμότητα από την καύση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου αυξήθηκαν και πάλι το 2025 σε επίπεδα ρεκόρ. Ως απάντηση στην ενεργειακή κρίση, ορισμένες χώρες σκοπεύουν να αυξήσουν τη χρήση άνθρακα για να καλύψουν βραχυπρόθεσμα κενά στον εφοδιασμό, υπογραμμίζοντας την πρόκληση της μείωσης της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα ακόμη και στις προηγμένες οικονομίες. Ο υπουργός για το κλίμα του Βανουάτου Ραλφ Ρεγκενβάνου, του οποίου το νησιωτικό κράτος του Ειρηνικού εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές ενέργειας, δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι η κρίση είναι “απερίφραστα μια έκκληση για μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα για όλους”.
“Ανυπομονούμε να είμαστε οι πρώτοι που θα κινηθούν σε αυτόν τον χώρο”, δήλωσε ο Ρεγκενβάνου. Σχεδόν 200 χώρες συμφώνησαν στην COP28 το 2023 να απομακρυνθούν από τα ορυκτά καύσιμα, αλλά οι προσπάθειες να μετατραπεί αυτή η υπόσχεση σε πράξη αντιμετωπίζουν έκτοτε σθεναρή αντίσταση. Οι εντάσεις κορυφώθηκαν στην COP30 στη Βραζιλία τον Νοέμβριο, όταν τα έθνη δεν μπόρεσαν να συμφωνήσουν ούτε καν να συμπεριλάβουν μια ρητή αναφορά στα ορυκτά καύσιμα στην τελική συμφωνία. Η Σάντα Μάρτα δεν είναι αντίπαλος των συνομιλιών του ΟΗΕ αλλά μια ευκαιρία για τα έθνη με κίνητρα “να κάνουν συγκεκριμένα βήματα προς τα εμπρός”, δήλωσε η Μπεθ Γουόκερ, αναλύτρια της δεξαμενής σκέψης E3G.
“Υπάρχουν πολλά δύσκολα ερωτήματα και ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν, αλλά πρόκειται για μια σημαντική συζήτηση και νομίζω ότι μπορεί να αρχίσει να δημιουργεί τη δική της νομιμότητα και δυναμική μακροπρόθεσμα”, δήλωσε η Γουόκερ στο AFP. Δεν αναμένονται σημαντικές ανακοινώσεις, αλλά οι συστάσεις της διάσκεψης θα τροφοδοτήσουν έναν εθελοντικό “οδικό χάρτη” απομάκρυνσης από τα ορυκτά καύσιμα, του οποίου ηγείται η Βραζιλία.
