Του Κώστα Παππά
Παρά το γεγονός ότι τα σύννεφα της πολεμικής έντασης πάνω από τη Μέση Ανατολή ήταν ορατά εδώ και εβδομάδες, η ελληνική κυβέρνηση εμφανίζεται απροετοίμαστη μπροστά στις οικονομικές επιπτώσεις που μπορεί να προκαλέσει μια παρατεταμένη σύγκρουση στο Ιράν. Αν ο πόλεμος συνεχιστεί τις επόμενες εβδομάδες, η διεθνής οικονομία ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με ένα νέο κύμα ανατιμήσεων που θα επηρεάσει άμεσα και την Ελλάδα.
Οι συνέπειες για τον κρατικό προϋπολογισμό και την καθημερινότητα των πολιτών μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρές. Η άνοδος στις τιμές της βενζίνης, του φυσικού αερίου και των βασικών αγαθών αναμένεται να ενταθεί, καθώς το αυξημένο κόστος μεταφοράς μετακυλίεται σε ολόκληρη την αλυσίδα της αγοράς. Για μια κοινωνία που ήδη δοκιμάζεται από την ακρίβεια των τελευταίων ετών, ένα νέο κύμα ανατιμήσεων απειλεί να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κοινωνική συνοχή.
Την ίδια στιγμή, η ενεργειακή πολιτική που ακολούθησε η κυβέρνηση τα τελευταία χρόνια βρίσκεται στο επίκεντρο της κριτικής. Η ταχεία απολιγνιτοποίηση και η στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, χωρίς επαρκές μεταβατικό σχέδιο, θεωρείται από αρκετούς αναλυτές ότι άφησε τη χώρα πιο ευάλωτη σε διεθνείς ενεργειακές κρίσεις. Το επιχείρημα ενισχύεται από το γεγονός ότι σε άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες, όπως στη Γερμανία, η απολιγνιτοποίηση προχωρά με πολύ πιο αργούς ρυθμούς και με μεγαλύτερα χρονικά περιθώρια προσαρμογής.
Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο ελληνικό. Η παγκόσμια οικονομία λειτουργεί πλέον μέσα από εξαιρετικά συμπιεσμένες αλυσίδες εφοδιασμού και κρίσιμα γεωγραφικά «στενά» που επηρεάζουν το εμπόριο και την ενέργεια. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Όταν τέτοια περάσματα επηρεάζονται από πολεμικές εντάσεις, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται τοπικά αλλά μεταφέρονται σε ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.
Η λογική είναι απλή: όταν η προσφορά πετρελαίου στενεύει ή η μεταφορά του γίνεται πιο επικίνδυνη, οι ασφαλιστικές εταιρείες αυξάνουν τα ασφάλιστρα, οι ναυτιλιακές επαναπροσδιορίζουν δρομολόγια και το κόστος μετακυλίεται σταδιακά στον τελικό καταναλωτή. Η άνοδος των ενεργειακών τιμών επηρεάζει τη βιομηχανία, τις μεταφορές και την παραγωγή τροφίμων, δημιουργώντας έναν ευρύτερο κύκλο πληθωριστικών πιέσεων.
Σε τέτοιες συνθήκες οι κεντρικές τράπεζες συχνά αναγκάζονται να αυξήσουν τα επιτόκια για να συγκρατήσουν τον πληθωρισμό. Αυτό όμως ανεβάζει το κόστος δανεισμού για κράτη, επιχειρήσεις και νοικοκυριά, επιβαρύνοντας περαιτέρω τους κρατικούς προϋπολογισμούς και την οικονομική δραστηριότητα. Το σενάριο για μια νέα γενιά κόκκινων δανείων είναι μπροστά στην πόρτα μας.
Αν, ωστόσο, οι ανατιμήσεις σε ενέργεια και βασικά αγαθά ενταθούν το επόμενο διάστημα, η κοινωνική δυσαρέσκεια θα μπορούσε να αυξηθεί σημαντικά. Σε αυτή την περίπτωση, ο πολιτικός χρόνος ενδέχεται να αποδειχθεί κρίσιμος για τις αποφάσεις της κυβέρνησης, καθώς η οικονομική «καταιγίδα» που διαγράφεται στον ορίζοντα δεν αντιμετωπίζεται με ομπρέλα .
