Νίκου Μαρκάτου, Ομοτ.Καθηγητή ΕΜΠ, π.Πρύτανη, Γ.Γ.Ευρωπαικής Ένωσης Ομότιμων Καθηγητών
Ο Κίνδυνος δεν Είναι το Ιράν — Είναι η Αμάθεια στην Εξουσία»
Η πρόσφατη ρητορική του Donald Trump περί «επιστροφής στη Λίθινη Εποχή» για το Ιράν δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη υπερβολή ενός πολιτικού που έχει επενδύσει στη θεατρικότητα. Αποτελεί επικίνδυνη ένδειξη μιας βαθύτερης κρίσης: της απογύμνωσης της διεθνούς πολιτικής από σοβαρότητα, ιστορική συνείδηση και στοιχειώδη ευθύνη.
Η απειλή δεν είναι μόνο προσβλητική· είναι γεωπολιτικά ανεύθυνη. Όταν ένας πρώην αλλά και εκ νέου πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών υιοθετεί λεξιλόγιο αφανισμού, δεν απευθύνεται απλώς στο εσωτερικό του ακροατήριο. Εκπέμπει μήνυμα προς συμμάχους και αντιπάλους ότι η ισχύς μπορεί να εκφράζεται χωρίς όρια, χωρίς διπλωματικό φιλτράρισμα, χωρίς καμία επίγνωση των συνεπειών. Αυτό υπονομεύει την ίδια την αρχιτεκτονική της διεθνούς σταθερότητας.
Η ειρωνική –και ιστορικά τεκμηριωμένη– απάντηση της ιρανικής πλευράς, που επικαλέστηκε τον Κύλινδρο του Κύρου ως πρώιμη διακήρυξη ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δεν είναι απλώς ρητορικό τέχνασμα. Υπενθυμίζει ότι τα έθνη δεν είναι μόνο γεωπολιτικοί δρώντες αλλά και φορείς μακράς πολιτισμικής μνήμης. Το Ιράν, ανεξαρτήτως του σημερινού πολιτικού του καθεστώτος, φέρει μια ιστορική συνέχεια χιλιετιών. Η περιφρόνηση αυτής της διάστασης δεν συνιστά απλώς άγνοια· συνιστά στρατηγικό σφάλμα.
Αλλά το πρόβλημα υπερβαίνει το συγκεκριμένο επεισόδιο. Η γλώσσα της «Λίθινης Εποχής» ανήκει σε ένα επικίνδυνο οπλοστάσιο αποανθρωποποίησης. Στην ιστορία των διεθνών συγκρούσεων, η ρητορική που μετατρέπει ολόκληρους λαούς σε «στόχους» ή «παράπλευρες απώλειες» έχει λειτουργήσει ως προθάλαμος πραγματικών καταστροφών. Δεν είναι απλώς λόγια· είναι προετοιμασία συνειδήσεων.
Ο Pete Hegseth, ως υπουργός Άμυνας, οφείλει να γνωρίζει ότι οι λέξεις στη διεθνή πολιτική έχουν βάρος ισοδύναμο με τις στρατιωτικές κινήσεις. Η υιοθέτηση ή ανοχή τέτοιου ύφους δεν είναι ουδέτερη πράξη. Δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου η ένταση κλιμακώνεται όχι βάσει πραγματικών συμφερόντων αλλά βάσει εντυπώσεων και πολιτικής κατανάλωσης.
Στην καρδιά του ζητήματος βρίσκεται η απαξίωση της γνώσης. Η εξωτερική πολιτική δεν είναι χώρος για συνθήματα, αλλά για σύνθετη ανάλυση: ιστορική, ενεργειακή, γεωστρατηγική. Τα Στενά του Ορμούζ, στα οποία αναφέρθηκε η απειλή, αποτελούν έναν από τους πιο κρίσιμους κόμβους της παγκόσμιας ενεργειακής ροής. Οποιαδήποτε αποσταθεροποίηση εκεί δεν θα πλήξει μόνο το Ιράν, αλλά την παγκόσμια οικονομία, συμπεριλαμβανομένων των ίδιων των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους. Η απλοϊκή ρητορική που αγνοεί αυτές τις διασυνδέσεις δεν είναι απλώς αφελής· είναι επικίνδυνη.
Υπάρχει επίσης μια βαθύτερη αντίφαση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες οικοδόμησαν, μεταπολεμικά, ένα διεθνές σύστημα βασισμένο –τουλάχιστον θεωρητικά– σε κανόνες, θεσμούς και πολυμερή συνεργασία. Όταν η ηγεσία τους υιοθετεί γλώσσα ωμής απειλής, υπονομεύει το ίδιο το σύστημα που δημιούργησε. Αυτό ανοίγει χώρο για άλλες δυνάμεις να αμφισβητήσουν την αξιοπιστία της Δύσης και να προωθήσουν εναλλακτικά πρότυπα ισχύος.
Δεν πρόκειται για ζήτημα «φιλοϊρανικής» ή «αντι-αμερικανικής» στάσης. Πρόκειται για υπεράσπιση της λογικής και της ευθύνης στη διεθνή πολιτική. Η κριτική στον Donald Trump δεν αφορά μόνο το ύφος του, αλλά το υπόβαθρο που αυτό αποκαλύπτει: μια αντίληψη της εξουσίας αποκομμένη από τη γνώση, την ιστορία και τις συνέπειες.
Σε έναν κόσμο ήδη επιβαρυμένο από συγκρούσεις, ενεργειακές κρίσεις και γεωπολιτικές εντάσεις, η ανάγκη δεν είναι για περισσότερη ρητορική επιθετικότητα, αλλά για περισσότερη σοβαρότητα. Οι ηγέτες δεν κρίνονται από το πόσο ηχηρές είναι οι δηλώσεις τους, αλλά από το πόσο σταθερό και ασφαλές αφήνουν το διεθνές περιβάλλον.
Η Ιστορία δεν συγχωρεί την επιπολαιότητα όταν αυτή συνοδεύεται από ισχύ. Και η ανθρωπότητα δεν αντέχει άλλες «επιστροφές» – ούτε στη Λίθινη Εποχή, ούτε σε εποχές όπου ο λόγος προηγείται της καταστροφής αντί να την αποτρέπει.
