Η αϋπνία ίσως δεν είναι απλώς θέμα άγχους ή κακών συνηθειών ύπνου. Νέα επιστημονικά δεδομένα συνδέουν τη χρόνια αϋπνία με διαταραχές στο βιολογικό ρολόι του ανθρώπινου οργανισμού- ο κιρκάδιος ρυθμός δηλαδή, που κινεί το σώμα σε έναν 24ωρο κύκλο. Όταν ο κιρκάδιος ρυθμός διαταράσσεται, ο εγκέφαλος παραμένει σε κατάσταση εγρήγορσης τη νύχτα, καθιστώντας τον ύπνο δύσκολο ακόμη και για όσους νιώθουν σωματική κόπωση.
Στη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Sleep Medicine, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Αυστραλίας (UniSA), κατέγραψαν πώς τα μοτίβα σκέψης αυξομειώνονται κατά τη διάρκεια της ημέρας σε άτομα με μακροχρόνια αϋπνία, σε σύγκριση με εκείνους που δεν πάσχουν από τη διαταραχή.
Η αϋπνία επηρεάζει το 16% του παγκόσμιου πληθυσμού και έως το ένα τρίτο των ηλικιωμένων. Πολλοί πάσχοντες αναφέρουν πως το μυαλό τους είναι υπερδραστήριο κατά τη διάρκεια της νύχτας. Παρότι αυτή η νυχτερινή νοητική εγρήγορση συχνά χαρακτηρίζεται ως γνωστική υπερδιέγερση (cognitive hyperarousal), η υποκείμενη αιτία της παρέμενε ασαφής. Οι ερευνητές επιδίωξαν να εξετάσουν εάν η δυσκολία ηρεμίας του νου τη νύχτα- βασικό χαρακτηριστικό της αϋπνίας-συνδέεται με ανωμαλίες στους κιρκάδιους ρυθμούς.
Απομονώνοντας τον «εσωτερικό ρολόι»
Η ερευνητική ομάδα πραγματοποίησε ένα αυστηρά ελεγχόμενο εργαστηριακό πείραμα με 32 ηλικιωμένους, εκ των οποίων οι 16 έπασχαν από αϋπνία και οι 16 δεν αντιμετώπιζαν προβλήματα ύπνου. Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν επί 24 ώρες, παραμένοντας ξύπνιοι στο κρεβάτι. Με την εξάλειψη των εξωτερικών χρονικών ενδείξεων και των καθημερινών συνηθειών, οι ερευνητές κατάφεραν να απομονώσουν και να μελετήσουν αποκλειστικά τον φυσικό κιρκάδιο ρυθμό του εγκεφάλου.
Οι εθελοντές βρίσκονταν σε περιβάλλον χαμηλού φωτισμού, με αυστηρά ρυθμισμένη πρόσληψη τροφής και επίπεδα δραστηριότητας. Κάθε ώρα συμπλήρωναν λεπτομερή ερωτηματολόγια σχετικά με τον τόνο, την ποιότητα και τον βαθμό ελέγχου των σκέψεών τους, επιτρέποντας στους ερευνητές να χαρτογραφήσουν τις μεταβολές της νοητικής δραστηριότητας όλο το 24ωρο.
Διαπιστώθηκε ότι τόσο τα άτομα με υγιή ύπνο όσο και τα άτομα με αϋπνία, παρουσίασαν σαφή κιρκαδικά μοτίβα στη νοητική δραστηριότητα, με αυξημένες τιμές τις απογευματινές ώρες και αισθητή κάμψη νωρίς το πρωί. Ωστόσο, στην ομάδα της αϋπνίας παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές.
«Ενώ σε όσους κοιμούνται καλά ο εγκέφαλος μεταβαίνει προβλέψιμα από την ημερήσια δραστηριότητα στη νυχτερινή αποσύνδεση, στους πάσχοντες από αϋπνία αυτή η μετάβαση είναι ασθενέστερη», εξηγεί ο επικεφαλής ερευνητής της μελέτης Κερτ Λάσινγκτον από το UniSA.
«Τα μοτίβα σκέψης τους τις νυχτερινές ώρες ήταν σαν αυτά της ημέρας, όταν ο εγκέφαλος θα έπρεπε να ηρεμεί» προσθέτει.
Διαβάστε επίσης: Δυσκολεύεστε να κοιμηθείτε; Ίσως ευθύνονται τα βακτήρια του εντέρου σας
Επιπλέον, η κορύφωση της νοητικής δραστηριότητας καταγραφόταν σημαντικά αργότερα-σχεδόν 6.5 ώρες μετά- υποδηλώνοντας ότι ο κιρκάδιος ρυθμός ενθαρρύνει την εγρήγορση μέχρι αργά τη νύχτα.
«Ο ύπνος δεν αφορά μόνο το κλείσιμο των ματιών. Πρόκειται για την αποδέσμευση του εγκεφάλου από τη στοχευμένη σκέψη και τη συναισθηματική εμπλοκή» εξηγεί ο καθηγητής.
«Η μελέτη μας δείχνει ότι στην αϋπνία, αυτή η αποδέσμευση αμβλύνεται και καθυστερεί, πιθανώς λόγω ανωμαλιών του κιρκαδικού ρυθμού. Αυτό σημαίνει ότι ο εγκέφαλος δεν λαμβάνει ισχυρά σήματα για να ‘απενεργοποιηθεί’ τη νύχτα» εξηγεί ο ερευνητής.
Η συν-συγγραφέας της μελέτης, Τζιλ Ντόριαν, επισημαίνει ότι τα ευρήματα αναδεικνύουν νέες θεραπευτικές δυνατότητες για τα άτομα που πάσχουν από αϋπνία, όπως παρεμβάσεις που ενισχύουν τους κιρκάδιους ρυθμούς.
«Αυτές περιλαμβάνουν στοχευμένη έκθεση στο φως και δομημένες καθημερινές ρουτίνες που μπορεί να αποκαταστήσουν τη φυσική εναλλαγή ημέρας-νύχτας στα μοτίβα σκέψης», αναφέρει.
«Η εκπαίδευση στην ενσυνειδητότητα (mindfulness) μπορεί επίσης να συμβάλει στην ηρεμία του νου τη νύχτα» προσθέτει.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι οι τρέχουσες θεραπείες επικεντρώνονται συχνά σε συμπεριφορικές στρατηγικές, ωστόσο τα νέα ευρήματα υποδηλώνουν ότι εξατομικευμένες προσεγγίσεις που λαμβάνουν υπόψη κιρκάδιους και γνωστικούς παράγοντες θα μπορούσαν να προσφέρουν αποτελεσματικότερες λύσεις.
