Για το ενδεχόμενο αμερικανικής επίθεσης προετοιμάζεται το Ιράν, με τον ανώτατο ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ να ενεργοποιεί σχέδια διαδοχής, να αναδιανέμει κρίσιμες αρμοδιότητες και να θέτει σε ύψιστη επιφυλακή τις ένοπλες δυνάμεις.
Την ίδια ώρα, βαλλιστικοί πύραυλοι μετακινούνται σε στρατηγικές θέσεις, ενώ στο εσωτερικό της χώρας οργανώνεται μηχανισμός ελέγχου για κάθε ενδεχόμενο αποσταθεροποίησης.
Στις αρχές Ιανουαρίου, καθώς το Ιράν βρισκόταν αντιμέτωπο με πανεθνικές διαδηλώσεις και με την απειλή αμερικανικών πληγμάτων, ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ στράφηκε σε έναν πιστό και έμπιστο συνεργάτη για να καθοδηγήσει τη χώρα: τον Αλί Λαριτζανί, κορυφαίο αξιωματούχο εθνικής ασφάλειας.
Έκτοτε, ο 67χρονος βετεράνος πολιτικός, πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης και νυν επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, έχει ουσιαστικά αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας, σύμφωνα με τους New York Times.
Η άνοδός του έχει περιθωριοποιήσει τον πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν, καρδιοχειρουργό που στράφηκε στην πολιτική, ο οποίος διανύει μια δύσκολη χρονιά στην εξουσία και δηλώνει δημόσια ότι «είμαι γιατρός, όχι πολιτικός» και ότι κανείς δεν πρέπει να περιμένει από εκείνον να επιλύσει τα πολυάριθμα προβλήματα της χώρας.
Η αποτύπωση της ανόδου του Αλί Λαριτζανί και των εσωτερικών διεργασιών της ιρανικής ηγεσίας, καθώς η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ απειλεί με πόλεμο, βασίζεται σε συνεντεύξεις με έξι ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους – εκ των οποίων ένας συνδέεται με το γραφείο του Χαμενεΐ – τρία μέλη των Φρουρών της Επανάστασης, δύο πρώην Ιρανούς διπλωμάτες και δημοσιεύματα ιρανικών μέσων ενημέρωσης. Οι αξιωματούχοι και τα μέλη των Φρουρών μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας.
Ο άνθρωπος-κλειδί του Χαμενεΐ
Το χαρτοφυλάκιο του Αλί Λαριτζανί έχει διευρυνθεί σημαντικά τους τελευταίους μήνες. Ήταν υπεύθυνος για την καταστολή των πρόσφατων διαδηλώσεων με θανατηφόρα βία, όταν διαδηλωτές ζητούσαν τον τερματισμό της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Σήμερα, επιβλέπει τον έλεγχο της εσωτερικής δυσαρέσκειας, διατηρεί επαφές με ισχυρούς συμμάχους όπως η Ρωσία και περιφερειακούς παράγοντες όπως το Κατάρ και το Ομάν, ενώ εποπτεύει και τις πυρηνικές διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον.
Παράλληλα, καταρτίζει σχέδια για τη διαχείριση της χώρας σε περίπτωση πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς η Ουάσιγκτον συγκεντρώνει δυνάμεις στην περιοχή.
«Είμαστε έτοιμοι στη χώρα μας», δήλωσε σε συνέντευξή του στο Al Jazeera κατά την επίσκεψή του στη Ντόχα.
«Είμαστε σίγουρα πιο ισχυροί από πριν. Τους τελευταίους επτά-οκτώ μήνες εντοπίσαμε τις αδυναμίες μας και τις διορθώσαμε. Δεν επιδιώκουμε πόλεμο και δεν θα τον ξεκινήσουμε. Αν όμως μας επιβληθεί, θα απαντήσουμε».
Τα σχέδια διαδοχής και τα «τέσσερα επίπεδα» αντικατάστασης
Ο Χαμενεΐ έχει δώσει εντολή στον Λαριτζανί και σε έναν στενό κύκλο πολιτικών και στρατιωτικών συνεργατών να διασφαλίσουν την επιβίωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας όχι μόνο απέναντι σε αμερικανικούς ή ισραηλινούς βομβαρδισμούς, αλλά και σε περίπτωση δολοφονίας της ανώτατης ηγεσίας — ακόμη και του ίδιου.
Σύμφωνα με έξι ανώτερους αξιωματούχους και μέλη των Φρουρών, ο Χαμενεΐ έχει ορίσει τέσσερα επίπεδα διαδοχής για κάθε στρατιωτική και κυβερνητική θέση που διορίζει προσωπικά. Έχει ζητήσει επίσης από τα στελέχη της ηγεσίας να ορίσουν έως και τέσσερις αντικαταστάτες, ενώ έχει μεταβιβάσει κρίσιμες αρμοδιότητες σε στενό κύκλο έμπιστων προσώπων, σε περίπτωση που διακοπεί η επικοινωνία μαζί του ή αν σκοτωθεί.
Κατά τη διάρκεια της 12ήμερης σύγκρουσης με το Ισραήλ, ενώ βρισκόταν σε κρυψώνα, φέρεται να όρισε τρεις πιθανούς διαδόχους του. Τα ονόματά τους δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, αλλά ο Λαριτζανί δεν περιλαμβάνεται σε αυτούς, καθώς δεν είναι ανώτερος σιίτης κληρικός — βασική προϋπόθεση για τη διαδοχή.
Στον στενό κύκλο του Χαμενεΐ ανήκουν, μεταξύ άλλων, ο κορυφαίος στρατιωτικός του σύμβουλος και πρώην αρχηγός των Φρουρών, υποστράτηγος Γιαχία Ραχίμ Σαφαβί, ο υποστράτηγος Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ — πρώην διοικητής των Φρουρών και νυν πρόεδρος της Βουλής, ο οποίος έχει οριστεί de facto αναπληρωτής του για τη διοίκηση των ενόπλων δυνάμεων σε καιρό πολέμου — καθώς και ο προσωπάρχης του, κληρικός Αλί Ασγκάρ Χετζαζί.
Μετά την αιφνιδιαστική επίθεση του Ισραήλ τον Ιούνιο, που αποδεκάτισε την ανώτατη στρατιωτική ηγεσία του Ιράν μέσα στις πρώτες ώρες της σύγκρουσης, ο Χαμενεΐ διόρισε τον Λαριτζανί γραμματέα του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και δημιούργησε νέο Συμβούλιο Εθνικής Άμυνας, με επικεφαλής τον ναύαρχο Αλί Σαμχανί.
Ο Βάλι Νασρ, ειδικός στο Ιράν και τη σιιτική θεοκρατία στο Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς, σημείωσε ότι ο Χαμενεΐ «αντιμετωπίζει την πραγματικότητα όπως διαμορφώνεται μπροστά του» και «διανέμει την εξουσία προετοιμάζοντας το κράτος για το επόμενο μεγάλο γεγονός, τόσο για τη διαδοχή όσο και για τον πόλεμο».
Πύραυλοι στα σύνορα και στρατιωτική επιφυλακή
Σύμφωνα με έξι αξιωματούχους και τρία μέλη των Φρουρών, το Ιράν θεωρεί σχεδόν βέβαια και επικείμενα τα αμερικανικά πλήγματα, παρά το γεγονός ότι συνεχίζονται οι διπλωματικές επαφές για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Οι ένοπλες δυνάμεις έχουν τεθεί στο ανώτατο επίπεδο συναγερμού. Εκτοξευτές βαλλιστικών πυραύλων έχουν τοποθετηθεί στα δυτικά σύνορα με το Ιράκ — σε απόσταση που επιτρέπει πλήγματα κατά του Ισραήλ — αλλά και στις νότιες ακτές του Περσικού Κόλπου, εντός εμβέλειας αμερικανικών βάσεων.
Το Ιράν έχει κλείσει περιοδικά τον εναέριο χώρο του για δοκιμές πυραύλων, ενώ πραγματοποίησε και στρατιωτική άσκηση στον Περσικό Κόλπο, κλείνοντας προσωρινά τα Στενά του Ορμούζ.
Ο Χαμενεΐ διατηρεί δημόσια αδιάλλακτη στάση. «Ο ισχυρότερος στρατός στον κόσμο μπορεί να δεχθεί ένα τέτοιο χτύπημα που δεν θα μπορέσει να σταθεί στα πόδια του», δήλωσε, απειλώντας ακόμη και με βύθιση αμερικανικών πολεμικών πλοίων.
Σε περίπτωση πολέμου, ειδικές μονάδες της αστυνομίας, πράκτορες πληροφοριών και τάγματα της πολιτοφυλακής Μπασίτζ θα αναπτυχθούν στους δρόμους μεγάλων πόλεων, στήνοντας σημεία ελέγχου για την αποτροπή εσωτερικής αναταραχής.
Η «επόμενη μέρα» και η σκιά της Βενεζουέλας
Παράλληλα με τις στρατιωτικές προετοιμασίες, η ηγεσία εξετάζει και σενάρια πολιτικής επιβίωσης. Σύμφωνα με έξι αξιωματούχους, οι συζητήσεις περιλαμβάνουν το ποιος θα διαχειριστεί τη χώρα αν σκοτωθούν ο Χαμενεΐ και άλλα κορυφαία στελέχη, αλλά και ποιος θα μπορούσε να διαδραματίσει ρόλο αντίστοιχο με εκείνον της Ντέλσι Ροντρίγκες στη Βενεζουέλα, μετά τη σύλληψη του προέδρου Νικολάς Μαδούρο.
Στην κορυφή της σχετικής λίστας φέρεται να βρίσκεται ο Λαριτζανί, ακολουθούμενος από τον Γκαλιμπάφ. Έκπληξη προκαλεί η συμπερίληψη και του πρώην προέδρου Χασάν Ροχανί, παρότι έχει απομακρυνθεί από τον στενό κύκλο του Χαμενεΐ.
Ωστόσο, όλοι τους φέρουν πολιτικό βάρος, από κατηγορίες για οικονομική διαφθορά έως εμπλοκή σε παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της δολοφονίας τουλάχιστον 7.000 άοπλων διαδηλωτών μέσα σε τρεις ημέρες.
Ο Αλί Βαέζ, διευθυντής του προγράμματος για το Ιράν στη Διεθνή Ομάδα Κρίσεων, εκτιμά ότι, παρότι υπάρχουν σχέδια έκτακτης ανάγκης, οι συνέπειες ενός πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν απρόβλεπτες. Όπως σημειώνει, ο Χαμενεΐ «είναι λιγότερο ορατός και πιο ευάλωτος, αλλά εξακολουθεί να είναι η υπερ-κόλλα που συγκρατεί το σύστημα».
Η στάση του προέδρου Πεζεσκιάν
Τον τελευταίο μήνα, η δημόσια παρουσία του Λαριτζανί έχει ενισχυθεί θεαματικά, σε αντίθεση με εκείνη του προέδρου Πεζεσκιάν. Ο Λαριτζανί μετέβη στη Μόσχα για διαβουλεύσεις με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, συναντήθηκε με ηγέτες της Μέσης Ανατολής, συμμετείχε σε μαραθώνιες τηλεοπτικές συνεντεύξεις και εμφανίζεται συχνά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Αντίθετα, ο Πεζεσκιάν φαίνεται να αποδέχεται τη μεταβίβαση αρμοδιοτήτων. Σε συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου παραδέχθηκε ότι πρότεινε στον Λαριτζανί να αρθούν οι περιορισμοί στο διαδίκτυο λόγω των επιπτώσεων στο ηλεκτρονικό εμπόριο, μια παραδοχή που καταδεικνύει ότι ακόμη και ο πρόεδρος απευθύνεται σε εκείνον για κρίσιμες αποφάσεις.
Τον Ιανουάριο, εν μέσω της καταστολής των διαδηλώσεων, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή, Στιβ Γουίτκοφ, επιχείρησε να επικοινωνήσει με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί. Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει ότι θα πλήξει το Ιράν αν εκτελεστούν διαδηλωτές, και ο Γουίτκοφ ζητούσε διευκρινίσεις.
Ο Αραγτσί επικοινώνησε με τον πρόεδρο Πεζεσκιάν ζητώντας άδεια για επαφή. Εκείνος απάντησε ότι δεν γνωρίζει και του συνέστησε να απευθυνθεί στον Λαριτζανί για έγκριση.
