Του Κώστα Παππά
Η είδηση ότι φωτογραφίες των 200 εκτελεσμένων αγωνιστών της Πρωτομαγιάς του 1944 στην Καισαριανή βγήκαν σε δημοπρασία προκαλεί οργή και βαθιά θλίψη. Δεν πρόκειται για απλά ιστορικά τεκμήρια ούτε για «συλλεκτικά αντικείμενα» που αλλάζουν χέρια σε έναν απρόσωπο οίκο. Πρόκειται για τα πρόσωπα ανθρώπων που εκτελέστηκαν από τις δυνάμεις κατοχής της ναζιστικής Γερμανίας ως αντίποινα για τη δράση της Αντίστασης. Πρόκειται για σύμβολα θυσίας, αξιοπρέπειας και αγώνα. Και αυτά τα σύμβολα δεν μπορεί να αντιμετωπίζονται ως εμπορεύματα.
Οι 200 κομμουνιστές και αγωνιστές της Αντίστασης που εκτελέστηκαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής χαράχτηκαν στη συλλογική μνήμη ως μάρτυρες της ελευθερίας. Το Σκοπευτήριο Καισαριανής δεν είναι απλώς ένας τόπος ιστορικού ενδιαφέροντος· είναι ιερός χώρος. Εκεί γράφτηκε με αίμα μια από τις πιο συγκλονιστικές σελίδες της Κατοχής. Οι φωτογραφίες αυτών των ανθρώπων δεν ανήκουν σε ιδιώτες, ούτε σε συλλέκτες που επενδύουν στη μνήμη. Ανήκουν στην Ελλάδα, στις οικογένειές τους, στην ιστορική συνείδηση του λαού.
Είναι αδιανόητο για μια χώρα που στοιχειωδώς σέβεται την ιστορία της –και ακόμη περισσότερο για μια Ευρώπη που διακηρύσσει ότι έχει διδαχθεί από τα εγκλήματα του ναζισμού– να επιτρέπει την εμπορευματοποίηση τέτοιων τεκμηρίων. Η ιστορική μνήμη δεν είναι αντικείμενο πλειστηριασμού. Η ηθική διάσταση του ζητήματος είναι τεράστια. Όταν οι φωτογραφίες των εκτελεσμένων καταλήγουν σε καταλόγους δημοπρασιών, το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ότι όλα έχουν τιμή. Όμως η θυσία δεν κοστολογείται.
Την ίδια στιγμή, η χθεσινή βεβήλωση του μνημείου στην Καισαριανή έρχεται να συμπληρώσει μια θλιβερή εικόνα απαξίωσης. Η προσβολή ενός τόπου μνήμης που τιμά τους 200 αντιστασιακούς δεν είναι απλώς πράξη βανδαλισμού· είναι επίθεση στη δημοκρατική ιστορική συνείδηση. Δείχνει πόσο εύθραυστη παραμένει η σχέση μας με το παρελθόν, όταν δεν το προστατεύουμε ενεργά.
Οι φωτογραφίες πρέπει να επιστρέψουν άμεσα στην Ελλάδα, με πρωτοβουλία της Πολιτείας και τη συνεργασία διεθνών φορέων. Να ενταχθούν σε δημόσια αρχεία, σε μουσεία, σε εκπαιδευτικά ιδρύματα. Να είναι προσβάσιμες σε όλους, όχι κλειδωμένες σε ιδιωτικές συλλογές. Η διαφύλαξη της ιστορικής μνήμης δεν είναι ζήτημα τυπικό· είναι πράξη ευθύνης.
Γιατί όταν αφήνουμε τη μνήμη να πωλείται και τα μνημεία να βεβηλώνονται, τότε δεν προδίδουμε μόνο το παρελθόν. Υπονομεύουμε το ίδιο το μέλλον μας.
