Η διδασκαλία της Αγγλικής ως ξένης γλώσσας

Του Βασίλη Περγάρη, Cambridge R.S.A. Diploma

Η Αγγλική γλώσσα, παρόλο που έχει επιρροές και δάνεια από άλλες γλώσσες, αποτελεί τη διεθνή γλώσσα επικοινωνίας μεταξύ ανθρώπων από διαφορετικά μέρη του κόσμου.

Στην Ελλάδα είναι η πιο διαδεδομένη ξένη γλώσσα και διδάσκεται σε όλα τα σχολεία της χώρας, και στα Δημοτικά και στα Γυμνάσια-Λύκεια.  Σε μερικά σχολεία, συνήθως μόνο προφορικά, διδάσκεται και σε νήπια. Η διδασκαλία της έχει ως στόχο να καταστήσει τον μαθητή ικανό στις κύριες δεξιότητες που είναι οι ακόλουθες:

α)     Speaking skill: η ικανότητα να προφερθούν οι λέξεις ορθά και με κατάλληλη ένταση, ώστε το μήνυμα να γίνεται πλήρως κατανοητό σε άλλους.

β)     Reading skill: η ικανότητα αποκωδικοποίησης και κατανόησης του γραπτού λόγου.

γ)      Listening skill: η ικανότητα να ληφθούν και να ερμηνευθούν σωστά τα μηνύματα κατά τη διάρκεια της επικοινωνίας με άλλους.

δ)     Writing skills: οι δεξιότητες γραφής οι οποίες απαιτούν τον συνδυασμό ορθής γραμματικής, πλούσιου λεξιλογίου και στρατηγικής δομής του γραπτού λόγου. Η ακρίβεια τους είναι απαραίτητη για την αξιοπιστία σας.

Αυτές οι δεξιότητες είναι πολύ σημαντικές και πρέπει να αλληλοσυνδέονται προκειμένου να υπάρξει επάρκεια γνώσης και χρήσης της ξένης γλώσσας. Η ακουστική και αναγνωστική κατανόηση είναι δεξιότητες “πρόσληψης” (input), ενώ οι δεξιότητες προφορικού και γραπτού λόγου είναι δεξιότητες “παραγωγής” (output).

Η ανάγκη να επιδοθεί κανείς στην εκμάθηση της αγγλικής ως ξένης γλώσσας σε μια παγκοσμιοποιημένη κοινωνία, με την τεχνολογία και την επικοινωνία μέσω του διαδικτύου είναι συνεχώς αυξανόμενη. Η ζήτηση για εργασία και καριέρα ατόμων που ομιλούν την αγγλική με ευχέρεια καθίσταται ολοένα και πιο επιτακτική.

Η διδασκαλία της αγγλικής στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες πραγματοποιείται είτε σε κρατικά ή ιδιωτικά σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, είτε σε σχολές/κέντρα ξένων γλωσσών. Η εκμάθηση περιλαμβάνει, εκτός από την θεωρητική διδασκαλία και πρακτικές τεχνικές, όπως τη χρήσγ οπτικού υλικού, π.χ. εκπαιδευτικές κάρτες (flash cards), φωτογραφίες (pictures) και βίντεο (videos), καθώς και ακουστικού υλικού (MP3s, αποσπάσματα ραδιοφωνικών ακροάσεων, συνομιλίες, ομιλίες, ιστορίες κλπ.).

Η γλώσσα πρέπει να είναι απλή και κατανοητή και να αποσκοπεί στην κατανόηση και στην πραγματική επικοινωνία μέσω αναπαράστασης ρόλων (role-playing), συνεντεύξεων, συνομιλιών και δόμησης πρακτικών με σαφείς στόχους, με την “από πριν” διδασκαλία κλειδί-λέξεων ώστε να διευκολυνθεί η κατανόηση δημιουργώντας πρότυπα.

Με την ανατροφοδότηση των διδαγμένων (feedback) καλλιεργείται η αυτοπεποίθηση στους μαθητές σε όλες τις δεξιότητες εμπλέκοντάς τους στην διαδικασία της μάθησης ικανοποιώντας τις ιδιαίτερες ανάγκες. Πάνω απ’ όλα, συντελεί στη δημιουργία ενός ευχάριστου περιβάλλοντος μάθησης που θα τους ωθήσει να αγαπήσουν αυτό που κάνουν. Αυτό το τελευταίο είναι σημαντικό για τις μικρές τάξεις και ιδιαίτερα τις μικρές ηλικίες μαθητών που η ψυχολογία τους παίζει σπουδαίο ρόλο.

Οι συγγραφείς βιβλίων μικρών τάξεων που απευθύνονται σε μικρά παιδιά Α, Β Δημοτικού (Pre-Junior & Junior/ early primary school pupils) πρέπει να κάνουν τα πάντα για να είναι τα μαθήματα ευχάριστα και διασκεδαστικά και να περιλαμβάνουν σκίτσα και ευχάριστες ιστορίες, τραγούδια, παιχνίδια, βίντεο, ευχάριστη εικονογράφηση, με μια πληθώρα αλλά όχι υπερβολικά μεγάλη ποικιλία ασκήσεων που θα καλύπτουν τις βασικές δεξιότητες.

Η αναπαραγωγή ρόλων που προφέρουν στους μαθητές ευκαιρίες να μιλήσουν και να χρησιμοποιήσουν την αγγλική γλώσσα αλλά και διασκεδαστικές και ευχάριστες ασκήσεις που όχι μόνο κάνουν την μάθηση πιο ευχάριστη αλλά μπορούν να καλύψουν την ώρα απασχόλησης όποιων μαθητών τελειώνουν ταχύτερα από άλλους ή να δοθούν για κατ’ οίκον εργασία.

Από ένα βιβλίο για μικρούς μαθητές δεν θα μπορούσαν να λείψουν τα τραγούδια. Και εδώ η σύστασή μου μου είναι να υπάρχει ποικιλία τραγουδιών που να περιέχει παραδοσιακά αγγλικά και αμερικάνικα δημοφιλή για παιδιά τραγουδάκια, Χριστουγεννιάτικα αλλά και μοντέρνα και ειδικά (χρώματα, αριθμοί, αλφαβήτας) που είναι τόσο αγαπητά στις μικρές ηλικίες.

Μια πρόκληση που αντιμετωπίζουν οι μικροί μαθητές αγγλικής γλώσσας είναι η προφορά των αγγλικών λέξεων των οποίων τα γράμματα δυστυχώς, αφενός, δεν διαβάζονται όπως γράφονται (listen, unit vs. united) και αφετέρου, έχουν διαφορετική προφορά μέσα σε λέξεις, π.χ.: get, gene, general ή also, alien, alley κλπ. Για την ορθή προφορά των αγγλικών λέξεων υπάρχει το IPA-RP (= International Phonetic Alphabet – Received Pronunciation) που είναι ένα σύστημα φωνητικής μεταγραφής της “αποδεκτής προφοράς” αγγλικών λέξεων.

Στα αρχικά επίπεδα μάθησης όμως είναι πολύ δύσκολο οι μικροί μαθητές να μάθουν ταυτόχρονα και το κανονικό αγγλικό αλφάβητο και το φωνητικό IPA-RP αλφάβητο. Μια αποδεκτή λύση για αυτό το πρόβλημα είναι να καταρτισθεί ένα σύστημα προφοράς του οποίου οι χαρακτήρες θα μοιάζουν με τους χαρακτήρες του αλφάβητου που διδάσκονται στην χώρα από την οποία προέρχονται. Κάτι τέτοιο αφαιρεί το βαρύ φορτίο εκμάθησης δυο αλφάβητων.

Γι΄αυτόν το λόγο δημιούργησα το Ε.Φ.Σ.Π.Α. (= Ελληνικό Φωνητικό Σύστημα Προφοράς Αγγλικής) στο οποίο χρησιμοποιούνται χαρακτήρες που αποδίδουν τα δύσκολα και προβληματικά για τους Έλληνες σπουδαστές φωνήματα αγγλικής, όπως, ᴁ (æ), ᴀ (ʌ ), ο (ɔ), ω (ɒ), ᴇ: (ɜ:), µ ϵ ø [ή   ] (ə) ν^ΓΚ (ŋ), Σ (∫), Ζ (ʒ), ᴛΣ (t∫), ᴛΖ (dʒ), για να παραθέσω τα κυριότερα. Για όλα τα φωνήματα που προκαλούν δυσκολία για σπουδαστές στην χώρα μου έχω γράψει και περιγράψει σε άλλο άρθρο μου πρακτικούς τρόπους του πώς να επιτύχουμε την σωστή προφορά τους.

O δάσκαλος ή η δασκάλα των μικρών επιπέδων μάθησης (Pre-Junior & Junior levels) πρέπει να αφιερώσει όχι παραπάνω από 5 λεπτά στην τάξη εφιστώντας την προσοχή και κάνοντας εξάσκηση στην απόδοση των ήχων και διορθώνοντας τους μικρούς μαθητές κάθε φορά που προφέρουν κάτι λανθασμένα.

Συνεπώς, πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα ότι η ορθή προφορά μπορεί να μεταφέρει λανθασμένο ή  παραπλανητικό μήνυμα στους συνομιλητές, όπως καταδεικνύεται στο παράδειγμα Liz has a cat. Εάν η λέξη cat [κᴁτ] (IPA-RP: /kæt/) προφερθεί σαν [κᴀτ] (IPA-RP: /kʌt/) η ερμηνεία της πρότασης θα είναι “Η Λίζ έχει μια ουλή/ ένα κόψιμο” αντί “Η Λιζ έχει μια γάτα”. Εδώ, το “ᴁ” προφέρεται σαν ένα γρήγορο “εα” και η λέξη She [Σι:] (IPA-RP: /∫i:/ = αυτή) και sea [σι:] (IPA-RP: /si:/ = θάλασσα) κλπ.

Τρέφω την πεποίθηση ότι η σωστή προφορά πρέπει να διδαχτεί από τα πρώτα στάδια της μάθησης προτού οι σπουδαστές να αποκτήσουν κακές συνήθειες προφοράς που δύσκολα θα τις αποβάλουν αργότερα.

Μια πρόταση που εμπεριέχει τα παραπάνω χαρακτηριστικά είναι η σειρά διδασκαλίας αγγλικής που περιλαμβάνει τα εξής βιβλία:

α) “MY PRE-JUNIOR BOOK” (που απευθύνεται σε μαθητές 2^ας Δημοτικού) και

β) “ELFLAND for Junior A’” (για σπουδαστές 2^ας Δημοτικού) και “ELFLAND for Junior B’” (για σπουδαστές 3^ης Δημοτικού).

Στην σειρά αυτή οι μαθητές:

• Μαθαίνουν τις κινήσεις χεριού για να γράφουν σωστά τα γράμματα του αγγλικού αλφάβητου.
• Μαθαίνουν να λένε και να γράφουν τις πρώτες λέξεις και φράσεις στην αγγλική.
• Ακούν, προφέρουν και διαβάζουν λέξεις, προτάσεις και κείμενα στην αγγλική.
• Μμαθαίνουν αντιγραφή και ορθογραφία.
• Κάνουν ερωτήσεις, αρνήσεις και δίνουν σύντομες ή ολοκληρωμένες απαντήσεις.
• Υποδύονται ρόλους σε μικρούς διαλόγους με συγκεκριμένο περιεχόμενο.
• Ζωγραφίζουν εικόνες, λύνουν γρίφους, βρίσκουν διαφορές και κάνουν ευχάριστες ασκήσεις.
• Παίζουν παιχνίδια με εκπαιδευτικές κάρτες ή επιτραπέζια παιχνίδια που εμπεδώνουν το λεξιλόγιό τους.
• Λένε τραγούδια διαφόρων θεμάτων (παραδοσιακά, Χριστουγεννιάτικα κ.α.).
• Επιδίδονται στην μάθηση με διασκεδαστικό τρόπο και κιναισθητικές δραστηριότητες.
• Κάνουν επαναλήψεις κάθε 4-5 μαθήματα.
• Παρακολουθούν σύντομα βιντεάκια και ακούνε την αγγλική από άτομα τα οποία την έχουν ως μητρική γλώσσα.
• Μαθαίνουν απλή γραμματική μέσα από προφορική εργασία ανταλλαγής εκφράσεων, υποδυόμενοι ρόλους, μιμούμενοι δομημένες προτάσεις και εκφραστικά σενάρια κλπ.
• Λύνουν απλές ασκήσεις λεξιλογίου, κατανόησης κειμένου και γραμματικής.
• Εντοπίζουν και κολλάνε έγχρωμα αυτοκόλλητα (για εικονογραφημένο λεξιλόγιο).
• Εξασκούν ποικιλοτρόπως τις 4 θεμελιακές δεξιότητες μάθησης (speaking, listening, reading, writing).
• Μιλούν στην τάξη χρησιμοποιώντας αυτά που έμαθαν για να επιτύχουν τον στόχο κάθε μαθήματος.
• Εμπεδώνουν τα διδαχθέντα παίζοντας από το σπίτι διαδικτυακές ασκήσεις για όσα έμαθαν.
• Όσοι μαθητές τελειώνουν νωρίτερα (Early Finishers) μπορεί να ασχοληθούν ευχάριστα με ασκήσεις και σπαζοκεφαλιές που περιέχονται στο 56 σελίδων συνοδευτικό βιβλίο “Happy Time” (= Fun Book).
• Λαμβάνουν αυτοκόλλητα επιβράβευσης (reward stickers) για τις επιτυχημένες προσπάθειές τους και μικρά διπλώματα επαίνων, όπως Student of the Week/Month Award, The Spelling Bee Winner κλπ.
• Διαβάζουν ιστορίες με παραδοσιακά θέματα (Christmas, Easter, Halloween, Carnival κ.α.) και επαναληπτικές ασκήσεις ανά 4 μαθήματα.
• Έχουν στην διάθεσή τους αλφαβητικό Word List με την προφορά και ερμηνεία των αγνώστων λέξεων.