Του Κώστα Παππά
Οι παγκόσμιες αμυντικές δαπάνες βρίσκονται σε ιστορικό υψηλό, σηματοδοτώντας τη μεγαλύτερη αύξηση από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Σύμφωνα με στοιχεία του Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI), το 2024 οι συνολικές στρατιωτικές δαπάνες παγκοσμίως ανήλθαν στα 2,7 τρισεκατομμύρια δολάρια, αντανακλώντας τη ραγδαία επιδείνωση του γεωπολιτικού περιβάλλοντος. Πόλεμοι σε εξέλιξη, περιφερειακές συγκρούσεις και αυξανόμενες εντάσεις μεταξύ μεγάλων δυνάμεων οδηγούν τις κυβερνήσεις σε πρωτοφανή εξοπλιστικά προγράμματα.
Στην κορυφή της παγκόσμιας κατάταξης βρίσκονται οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες δαπανούν σχεδόν 1 τρισεκατομμύριο δολάρια ετησίως για την άμυνα. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 3,32% του ΑΕΠ τους και καλύπτει σχεδόν το 35% των παγκόσμιων στρατιωτικών δαπανών. Η αμερικανική υπεροχή είναι τόσο μεγάλη, ώστε οι δαπάνες της είναι σχεδόν πέντε φορές υψηλότερες από εκείνες της δεύτερης χώρας στη λίστα, της Κίνα, η οποία δαπανά περί τα 250 δισ. δολάρια (1,29% του ΑΕΠ).
Την πρώτη τριάδα συμπληρώνει η Ρωσία με προϋπολογισμό που ξεπερνά τα 120 δισ. δολάρια, ποσοστό που αντιστοιχεί σε 5,51% του ΑΕΠ της , ένα από τα υψηλότερα παγκοσμίως αναλογικά με το μέγεθος της οικονομίας της. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει μεταβάλει ριζικά τις ισορροπίες στην Ευρώπη, οδηγώντας χώρες όπως η Γερμανία και η Πολωνία σε εντυπωσιακή αύξηση των στρατιωτικών τους προϋπολογισμών.
Η Γερμανία δαπανά 85,98 δισ. δολάρια (1,83% του ΑΕΠ), ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο ακολουθεί με 81,06 δισ. δολάρια (2,26% του ΑΕΠ). Στην πρώτη δεκάδα με βάση το απόλυτο ύψος δαπανών περιλαμβάνονται επίσης η Ινδία, η Σαουδική Αραβία, η Γαλλία, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα.
Οι αυξανόμενες δαπάνες δεν αφορούν μόνο συμβατικά οπλικά συστήματα. Σημαντικό μέρος των κονδυλίων κατευθύνεται σε τεχνολογίες αιχμής: drones χαμηλού κόστους με υψηλή επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα, ενσωμάτωση τεχνητής νοημοσύνης στη λήψη στρατιωτικών αποφάσεων και επενδύσεις στην κυβερνοάμυνα. Ο σύγχρονος πόλεμος γίνεται ολοένα και πιο υβριδικός, συνδυάζοντας το πεδίο μάχης με τον κυβερνοχώρο.
Ωστόσο, η εκρηκτική αύξηση των στρατιωτικών δαπανών προκαλεί ανησυχία. Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών προειδοποιεί ότι η μεταφορά τεράστιων πόρων προς την άμυνα ενδέχεται να στερήσει κρίσιμη χρηματοδότηση από κοινωνικές ανάγκες, όπως η καταπολέμηση της φτώχειας και η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Και η Ελλάδα; Αν και δεν συγκαταλέγεται στις πρώτες 30 χώρες παγκοσμίως σε απόλυτο ύψος δαπανών, ξεχωρίζει σε ποσοστιαία βάση. Η Ελλάδα δαπανά πάνω από το 3% του ΑΕΠ της για την άμυνα , περίπου 8 δισ. δολάρια , ποσοστό που την τοποθετεί σταθερά ανάμεσα στις χώρες του ΝΑΤΟ με τις υψηλότερες δαπάνες ως αναλογία της οικονομίας τους.
Παράλληλα, η χώρα έχει θέσει σε εφαρμογή ένα 12ετές πρόγραμμα εκσυγχρονισμού (2025–2036) ύψους 25 δισ. ευρώ, επιδιώκοντας την αναβάθμιση των ενόπλων δυνάμεων και την ενίσχυση της αποτρεπτικής της ισχύος σε ένα ασταθές περιφερειακό περιβάλλον.
Σε μια εποχή όπου οι γεωπολιτικές εντάσεις πολλαπλασιάζονται, οι αριθμοί αυτοί αποκαλύπτουν μια σκληρή πραγματικότητα: η παγκόσμια ασφάλεια κοστίζει ακριβά — και η Ελλάδα, παρά το μικρότερο οικονομικό της μέγεθος, επενδύει αναλογικά από τα υψηλότερα ποσοστά στην άμυνά της.
