Κωνσταντίνος Φίλης: Η επιδίωξη μορατόριουμ στο Αιγαίο
καιμια...ελεγχόμενη ένταση
  Τρίτη, 9 Απρ 2019      17:47      0
AΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΚΕΨΗΣ ΤΣΙΠΡΑ ΣΤΗΝ ΑΓΚΥΡΑ

Κωνσταντίνος Φίλης: Η επιδίωξη μορατόριουμ στο Αιγαίο καιμια...ελεγχόμενη ένταση

 

του Δρ. Κωνσταντίνου Φίλη*

Τα αποτελέσματα της επίσκεψης του Έλληνα πρωθυπουργού στην Τουρκία δεν μπορούν ακόμη να αξιολογηθούν στην ολότητά τους. Άλλωστε, υπήρξε μια μακρά κατ’ ιδίαν συνάντηση των δύο ηγετών, στην οποία δεν γνωρίζουμε ακόμη τι συζητήθηκε. Παρά το κλίμα πόλωσης στο εσωτερικό, στα εθνικά θέματα δεν χωρούν μικροκομματικές προσεγγίσεις. Η κυβέρνηση όφειλε να ενημερώσει λεπτομερώς την αντιπολίτευση για το περιεχόμενο των διαβουλεύσεων και η τελευταία χρειάζεται να επιδεικνύει μεγαλύτερη υπευθυνότητα, χωρίς να προτρέχει, στην κριτική που ασκεί.

Από εκεί και πέρα, η βασική επιδίωξη της ελληνικής πλευράς είναι η επικράτηση ενός μορατόριουμ στο Αιγαίο και η επανενεργοποίηση των διαύλων επικοινωνίας τόσο στο ανώτερο όσο και στο υπηρεσιακό επίπεδο. Η ταυτόχρονη παρουσία Αποστολάκη - Ακάρ στα υπουργεία Άμυνας είναι ενθαρρυντική εξαιτίας της σχέσης μερικής εμπιστοσύνης που έχουν αναπτύξει. Εξίσου, η αποχώρηση του κ. Καμμένου έχει αφαιρέσει ένα αγκάθι ή, τέλος πάντων, ένα άλλοθι που επικαλούνταν η τουρκική πλευρά. Έχοντας όμως σηκώσει τον πήχη με τις συνεχείς επιθετικές δηλώσεις (με εξαίρεση ένα διάλειμμα μετά την αποφυλάκιση των δύο Ελλήνων στρατιωτικών), ο πρώην υπουργός Άμυνας άγγιζε τις ευαίσθητες χορδές του στρατεύματος, επιχειρώντας να ανυψώσει το ηθικό, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις (εκτός των αρμοδιοτήτων του) καλλιέργησε προσδοκίες για την ανακήρυξη ΑΟΖ. Τώρα πρέπει να υπάρξει στροφή στη ρεαλιστική αποφασιστικότητα ώστε να συνδυαστεί η όποια προσπάθεια εξεύρεσης μιας σχετικής κανονικότητας στο Αιγαίο (όχι αλά τούρκα) με τη διατήρηση του γοήτρου και την επικοινώνηση προς τη γείτονα της δεδομένα υψηλής αποτρεπτικής ισχύος των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.

 

Δυσκολεύει η υπερσυγκέντρωση εξουσιών

Παρόμοιας σημασίας είναι και η επανεκκίνηση των επαφών σε επίπεδο υπουργείων Εξωτερικών. Η Ελλάδα έχει έναν εξαιρετικά έμπειρο και ικανό διπλωμάτη στη θέση του γ.γ., τον Δημήτρη Παρασκευόπουλο, ο οποίος όμως αδυνατούσε όλο το περασμένο διάστημα να επικοινωνήσει με την άλλη πλευρά. Όχι ότι δεν υπήρχε συνομιλητής (πλέον η κατάσταση είναι πιο ξεκάθαρη), αλλά το σύστημα και η ιεραρχία στη γείτονα έχουν εν τοις πράγμασι αναιρεθεί από την υπερσυγκέντρωση εξουσιών στα χέρια του Ερντογάν. Ως αποτέλεσμα, υπηρεσιακοί παράγοντες δυσκολεύονται να αναλάβουν πρωτοβουλίες ή να κουβεντιάσουν ανοιχτά για κρίσιμα ζητήματα, όπως τα ελληνοτουρκικά, πολύ περισσότερο χωρίς ξεκάθαρη ατζέντα και εντολές. Στην περίπτωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών η κατάργηση και συγχώνευση θέσεων έχει επηρεάσει περαιτέρω την ομαλή λειτουργία του.

Το γεγονός ότι και οι δύο χώρες βρίσκονται σε εκλογική χρονιά έχει δύο αναγνώσεις. Ως προς την Άγκυρα, που οδεύει σε αυτοδιοικητικές εκλογές, οι οποίες έχουν λάβει χαρακτήρα δημοψηφίσματος έναντι της πολιτικής Ερντογάν, μια σοβαρή κρίση στο Αιγαίο δεν ευνοεί τους σχεδιασμούς του Τούρκου Προέδρου (ομοίως και για την Αθήνα που, ούτως ή άλλως, επιθυμεί «ήρεμα νερά»). Τόσο γιατί η έκβαση αυτής είναι άδηλη όσο και γιατί θα μπορούσε να δώσει την ευκαιρία σε δυνάμεις που αντιστρατεύονται τον Ερντογάν να επενδύσουν σε ενδεχόμενη αποτυχία κι ενώ η χώρα έχει πολλαπλά ανοιχτά μέτωπα. Από την άλλη, η σύμπραξη με τους εθνικιστές του Μπαχτσελί, που έχει αρχίσει να λαμβάνει στρατηγικά χαρακτηριστικά, συνεπάγεται την υιοθέτηση ακραίων θέσεων σε διάφορα ζητήματα, μηδέ των ελληνοτουρκικών εξαιρουμένων. Λογικά, πάντως, έστω κι αν επανέλθει η ένταση (σε ρητορική και ενέργειες), θα είναι σε ελεγχόμενα επίπεδα.

Το ενεργειακό παιχνίδι

Στην Ανατολική Μεσόγειο, από την άλλη, οι συνθήκες είναι ασφαλώς πιο σύνθετες. Η Τουρκία βρίσκεται για την ώρα εκτός ενεργειακού παιχνιδιού. Η εξασφάλιση πρόσβασης στον ενεργειακό πλούτο της περιοχής είναι ζωτικής σημασίας για τη διαφοροποίηση των πηγών προμήθειάς της, τη διατήρηση του ελέγχου επί των Τουρκοκυπρίων και την αποτροπή της αναβάθμισης του ρόλου της Λευκωσίας καθώς και της εδραίωσης ενός περιφερειακού μπλοκ χωρίς τη συμμετοχή της. Δεδομένου, ωστόσο, ότι η Άγκυρα αδυνατεί να συνομιλήσει με τους τρεις παραγωγούς (Ισραήλ, Αίγυπτο, Κύπρο), επιλέγει τους υψηλούς τόνους, την έκδοση (και παράνομων) Navtex και τη διεξαγωγή αεροναυτικών ασκήσεων και σεισμικών ερευνών σε σημεία εκτός της δικαιοδοσίας της.

Ευελπιστεί έτσι ότι η ασκούμενη πίεση και οι συνεχείς εκβιασμοί θα συνυπολογιστούν απ’ όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των εταιρειών, προκειμένου να καταστήσουν την Τουρκία από μέρος του προβλήματος μέρος της λύσης. Μάλιστα, διόλου δεν αποκλείεται οι ανακοινώσεις της ExxonMobil για τα ευρήματα των πρώτων ερευνητικών γεωτρήσεων στο τεμάχιο 10, εφόσον είναι ενθαρρυντικά, να πυροδοτήσουν εξελίξεις, ακόμη και στο «παγωμένο» Κυπριακό, αλλά και να εντείνουν –υπό προϋποθέσεις– την τουρκική επιθετικότητα. Στις διεργασίες που θα ακολουθήσουν σημαντικό ρόλο θα παίξουν τόσο οι ΗΠΑ που παρά την αμφιλεγόμενη πολιτική τους ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για την Ανατολική Μεσόγειο όσο και η Γαλλία που μοιάζει να επανακάμπτει με δυναμικό τρόπο.

 

 

* Διευθυντή Ερευνών του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων (ΙΔΙΣ) & συγγραφέα του βιβλίου «Τουρκία, Ισλάμ, Ερντογάν».

 

 

ΣΧΟΛΙΑ