Η ΑΓΩΝΙΑ ΤΗΣ ΑΟΖ
  Τρίτη, 19 Φεβ 2013      14:42      0

Η ΑΓΩΝΙΑ ΤΗΣ ΑΟΖ

Του Θεόδωρου Κ. Καρυώτη*
Κατά το τελευταίο χρονικό διάστημα παρουσιάζεται από ορισμένους μια συστηματική προσπάθεια...

να μειωθεί η αξία της ΑΟΖ επιδιώκοντας μάλιστα να μας πείσουν ότιδεν αποτελεί παρά ΜΟΔΑ. Παραλείπουν βέβαια με σκοπιμότητα να αναφέρουν, ότι εδώγια πολλά χρόνια κανένα κράτος δεν έχει προσφύγει στο Διεθνές Δικαστήριο τηςΧάγης ζητώντας μόνο την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας αλλά ζητώντας ταυτόχρονακαι την οριοθέτηση της ΑΟΖ.


Έτσι έχει ξεκινήσει μια έντονη συζήτηση για το θέμα της ΑΟΖ και ξαφνικάέχουν αρχίσει να εμφανίζονται και φανατικοί εχθροί της,  αυτόκλητοι εμπειρογνώμονες του κρίσιμου αυτούεθνικού θέματος, οι οποίοι συζητούν με μεγάλη ευχέρεια ένα επιστημονικό θέμαχωρίς βεβαίως να έχουν καν μελετήσει τα απαραίτητα κείμενα. Είναι οι ίδιοι που όχι μόνο αγνοούν την αξίατης ΑΟΖ αλλά προσπαθούν να μας πείσουν ότι το Ισραήλ και η Κύπρος κακώς έκανανοριοθέτηση της ΑΟΖ και έχουν απεμπολήσει τα εθνικά τους συμφέροντα μια καιαγνόησαν την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας. Είναι ξεκάθαρο σε όλους ότι ηοριοθέτηση της ΑΟΖ ανάμεσα στην Κύπρο και το Ισραήλ αποτελεί όχι μόνο μίασημαντική οριοθέτηση αλλά ταυτόχρονα τα κράτη αυτά έχουν προχωρήσει σεθαλάσσιες έρευνες για την εξερεύνηση πετρελαίου και φυσικού αερίου και δενσχεδιάζουν να οριοθετήσουν ποτέ την υφαλοκρηπίδα τους, διότι η έννοια αυτή έχειξεπεραστεί από το 1982 από την έννοια της ΑΟΖ. Όμως υπάρχουν αρκετοί  Έλληνες που επιμένουν να δίνουν μαθήματαστους Κύπριους και στους Ισραηλίτες τονίζοντας ότι «Η ΑΟΖ δεν έχει καμία σχέσημε το θέμα του ορυκτού πλούτου. Με την υφαλοκρηπίδα σχετίζεται.” Υπάρχουν σήμερα 134 παράκτια κράτη που διαθέτουν ΑΟΖ. Είναι εμφανές ότι οι Έλληνες επικριτές της ΑΟΖ πιστεύουν ότι αυτά τα κράτηκακώς οριοθέτησαν ΑΟΖ.  Έτσι θα χρειαστεί εδώ ναεξηγήσουμε για μια άλλη φορά τι ακριβώς είναι η ΑΟΖ.


Ιστορική αναδρομή

Ένα από τα πιο σημαντικά έργα τηςΔιάσκεψης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας ήταν η δημιουργία και ηκωδικοποίηση του θεσμού της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ). Έτσι, δόθηκε τέλος στην χαώδη κατάσταση που επικρατούσεμέχρι τότε στο Διεθνές Δίκαιο Αλιείας. Με βάση τα άρθρα 55, 56, 57 της νέαςΣύμβασης (1982), ως Αποκλειστική Οικονομική Ζώνηορίζεται η πέραν και παρακείμενη της αιγιαλίτιδας ζώνης περιοχή, το πλάτος τηςοποίας μπορεί να φθάσει μέχρι τα 200 ν.μ. από τις γραμμές βάσης από τις οποίεςμετράται το πλάτος της αιγιαλίτιδας ζώνης.Εντός της ΑΟΖ το παράκτιο κράτος ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα σε θέματα πουέχουν σχέση με την εξερεύνηση, την εκμετάλλευση, την διατήρηση και διαχείρισητων φυσικών πηγών ζώντων ή μη των υδάτων, τουβυθού και υπεδάφους της θάλασσας, καθώς και κυριαρχικά δικαιώματα, πουαναφέρονται στην εξερεύνηση και οικονομική εκμετάλλευση των ρευμάτων και τωνυπερκείμενων της θάλασσας ανέμων. Είναι ξεκάθαρα από τις παραπάνω γραμμές γιατίη ΑΟΖ υπερτερεί της υφαλοκρηπίδας η οποία περιορίζεται μόνο στο βυθό.


Υπάρχουντέσσερις βασικές θέσεις που δεν αμφισβητεί κανείς σε σχέση με την ΑΟΖ:


1. Η ΑΟΖ αποτελεί πλέον, χωρίς καμίααμφιβολία, μέρος του γραπτού και εθιμικού διεθνούς δικαίου, ιδιαίτερα τώρα που ηΣύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας έχει τεθεί σε ισχύ.   


2. Η ΑΟΖ, σε αντίθεση με τηνυφαλοκρηπίδα, δεν ανήκει στο παράκτιο κράτος ipsojure, αλλά πρέπει σαφώς να ανακηρυχθείαπό το παράκτιο κράτος.  Εάν δεν συμβείκάτι τέτοιο, ΑΟΖ απλώς δεν υφίσταται.  Ηθαλάσσια περιοχή (η επιφάνεια και τα υπερκείμενα ύδατα) που δεν θα ανακηρυχθείως ΑΟΖ, παραμένει νομικώς (ως) μέρος της ανοικτής θάλασσας.


3. Το νομικό περιεχόμενο αυτού τουνέου θεσμού του διεθνούς δικαίου ορίζεται από το  5ο Μέρος της Σύμβασης.  Τα παράκτια κράτη δεν μπορούν να υπερβαίνουντους          περιορισμούς που τους έχουνεπιβληθεί από το 5ο Μέρος της Σύμβασης σχετικά με τα     δικαιώματά τους, τις δικαιοδοσίες τους καιτις υποχρεώσεις τους. Έτσι, "άλλα" κράτη  έχουν δικαιώματα στην ΑΟΖ ενός παράκτιουκράτους και το παράκτιο κράτος δεν μπορεί να δημιουργήσει ΑΟΖ που να υπερβαίνειτα 200 ν.μ.


4. Κανένα κράτος ή ομάδα κρατών δεν έχει το δικαίωμα να ισχυρισθεί ότικάποιο            παράκτιο κράτος δενμπορεί να ανακηρύξει την δική του ΑΟΖ. Αν και πότε ένα   παράκτιο κράτοςανακηρύξει την ΑΟΖ του εξαρτάται εντελώς από τη δική του δικαιοδοσία καιβούληση.

            


Η Τουρκία γνωρίζει ότι η θέση της όσον αφορά στην ΑΟΖ είναι πολύ αδύναμηγι' αυτό και δεν εκστομίζει ποτέαυτές τις τρεις λέξεις στις συνομιλίες της με όλες τις ελληνικές κυβερνήσειςαπό το 1982 μέχρι σήμερα. Το μεγάλο ερώτημα βέβαια είναι γιατί και η Ελλάδααποφεύγει να αναφερθεί και να θέσει η ίδια, στο τραπέζι των συνομιλιών, τιςτρεις αυτές λέξεις (Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη) που ανησυχούν τόσο πολύ τηΤουρκία. Ο Πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου φαίνεται να είχε απαγορεύσει στον Έλληναπρέσβη  κ. Αποστολίδη, που συζητάει μετους Τούρκους, να αναφερθεί στο θέμα της ΑΟΖ. Θα ήταν ενδιαφέρον να γνωρίζαμεεάν ο σημερινός Πρωθυπουργός Α. Σαμαράς έχει δώσει τις ίδιες οδηγίες στο κύριοΑποστολίδη που παραμένει στη ίδια θέση. Επομένως, δεν είναι άξιον απορίας πουκάποιοι Έλληνες φέρνουν  μόνο το θέμα τηςυφαλοκρηπίδας για συζήτηση με την Τουρκία, τη στιγμή που γνωρίζουν ότι ηυφαλοκρηπίδα είναι το αγαπημένο θέμα της Τουρκίας;

            

Ορυκτός πλούτος

Τελευταίες έγκυρες μελέτες που έχουνγίνει στην Ανατολική Μεσόγειο καθιστούν πολύ πιθανή την  ύπαρξη μεγάλης ποσότητας φυσικού αερίου καιπετρελαίου. Αυτό εξηγεί την έντονη κινητικότητα στο Αιγαίο και ιδίως στηνΑνατολική Μεσόγειο και επιβάλλει στην Ελλάδα να προβεί τώρα σε κινήσεις αναγκαίεςγια την προάσπιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων που έχουν μεγάληγεωστρατηγική και γεωοικονομική σημασία. Οι αμερικανοί γνωρίζουν για 40 χρόνιατώρα τον ενεργειακό πλούτο της Ανατολικής Μεσογείου αλλά δεν ήθελαν να ταράξουντα νερά και σιωπούσαν όλα αυτά τα χρόνια, αλλά η ΑΟΖ του Τάσσου Παπαδόπουλουτους χάλασε τα σχέδια.

            

Έναςαπό τους πιο σημαντικούς Έλληνες επιστήμονες, που ασχολείται με αυτό το θέμαγια δεκαετίες , ο ομότιμος καθηγητής του Πολυτεχνείου Κρήτης Αντώνης Φώσκολος,αμφισβητεί αυτά τα αμερικανικά στοιχεία αναφέροντας ότι σοβαρές μελέτεςδείχνουν ότι τα στοιχεία για μόνο την περιοχή της Κρήτης είναι σαφώς μεγαλύτερααπό τις αμερικανικές μελέτες. Σύμφωνα με τον Φώσκολο τα κοιτάσματα στη νότιαπλευρά της Κρήτης είναι της τάξης των 20 με 22 δις. βαρέλια πετρελαίου και σʼαυτά δεν συμπεριλαμβάνονται περίπου 20 δις. βαρέλια πετρελαίου που βρίσκονταιστη ζώνη του Ηροδότου η οποία βρίσκεται περίπου 175 χιλιόμετρανοτιοανατολικά της Ιεράπετρας. Τα κοιτάσματα νότια της Κρήτης -είπε οκαθηγητής- είναι τρεις φορές μεγαλύτερα από τα κοιτάσματα της Νορβηγίας, μιααπό τις χώρες που παράγουν τις μεγαλύτερες ποσότητες φυσικού αερίου σε ολόκληροτον κόσμο. Σύμφωνα με τον κ. Φώσκολο, 60 υποθαλάσσια ηφαίστεια έχουν εντοπιστείκαι αποτυπωθεί σε ελληνικά νερά, τη στιγμή που η Κύπρος «έβγαλε» 3 τρις κυβικάμέτρα φυσικού αερίου με 4 ηφαίστεια και η Αίγυπτος 8 τρις κυβικά μέτρα με 8ηφαίστεια. Η εκμετάλλευση των κοιτασμάτων αυτών, εκτιμά ο ίδιος, μπορεί να«σώσει» την οικονομία της Κρήτης, αλλά και ολόκληρης της χώρας, ενισχύοντάς τηνμε δεκάδες  δισεκατομμύρια ευρώ τονχρόνο. Βέβαια, αν ο καθηγητής Φώσκολος είναι σωστός στους υπολογισμούς τουπρέπει να καταλάβουμε ότι δεν πρόκειται ξαφνικά να γίνουμε μια πλούσια χώρα καιεύκολα να ξεπεράσουμε την σημερινή μας τραγική οικονομική κατάσταση. Οιγεωλόγοι, πολύ σωστά μας λένε ότι εάν δεν υπάρξει και δεύτερο τρυπάνι σε κάποιοκοίτασμα, ποτέ δεν μπορούμε να γνωρίσουμε τι κρύβει μια συγκεκριμένη περιοχήτου βυθού. Θα χρειαστούν, τουλάχιστον 8 με 10 χρόνια για να δούμε κάποια οφέληαπό αυτά τα κοιτάσματα. Εκείνο όμως που όλοι πρέπει να αντιληφτούν είναι ότιπροϋπόθεση για την εξερεύνηση του θαλάσσιου ορυκτού πλούτου της Ελλάδας είναι ηοριοθέτηση της ΑΟΖ γιατί καμία ξένη εταιρεία δεν θα ενδιαφερθεί για εξερεύνησηστην Ελλάδα εάν προηγουμένως δεν έχει οριοθετηθεί η ελληνική ΑΟΖ, όπως έκανανκαι με την Κύπρο.

            


Εδώ πρέπει να τονίσουμε ότι ηΤουρκία, για να οριοθετήσει την ΑΟΖ της Μαύρης Θάλασσας  το 1986 έπρεπε πρώτα να ανακηρύξει ΑΟΖδιαφορετικά δεν θα μπορούσε να την οριοθετήσει. Έτσι έκανε μια παγκόσμιαπρωτοτυπία ανακηρύσσοντας μια τμηματική ΑΟΖ μόνο για τη Μαύρη Θάλασσα.Πώς μπορεί η Τουρκία να αρνείται την οριοθέτηση της ΑΟΖ με την Ελλάδα όταν ήδηυπάρχει το προηγούμενο της Μαύρης Θάλασσας;         



Όπως πρόσφατα ανέφερε ο δημοσιογράφος ΜιχάληςΙγνατίου

«Χρησιμοποιήθηκαν βαρύτατοι χαρακτηρισμοί καιχαρακτήρισαν ειρωνικά ως «ΑΟΖολογούντες» τους ανθρώπους που ασχολούνται με τηνΑΟΖ, αλλά και απατεώνες, και προδότες! Αίφνης πληροφορηθήκαμε ότι «ηυφαλοκρηπίδα, και όχι η ΑΟΖ, είναι το θέμα που πρέπει να μας απασχολεί», αν καιπρόκειται για ξεκάθαρη τουρκική θέση».

            


Το κύριο πρόβλημα τηςΕλλάδας στην ελληνοτουρκική διένεξη είναι ξεκάθαρα η στάση των ΗνωμένωνΠολιτειών που δεν έχει αλλάξει καθόλου τα τελευταία 30 χρόνια. Οι Αμερικανοί,από την εποχή του Ανδρέα Παπανδρέου μέχρι τον Αντώνη Σαμαρά, παίζουν το ίδιοτραγούδι στο βιολί τους λέγοντας στις ελληνικές κυβερνήσεις ότι δεν πρέπει νακάνουν μια μονομερή  ανακήρυξη ΑΟΖχωρίς να τα βρούνε με την Τουρκία, παριστάνοντας ότι δεν γνωρίζουν ότι ηανακήρυξη ΑΟΖ είναι, πάντα, μια μονομερής πράξη, όπως ακριβώς έκαναν καιαυτοί το 1982. Μια από τις πιο σημαντικές δηλώσεις, από αμερικανικής πλευράς,έγινε στις 27 Ιουλίου 2011 από τον βοηθό Υπουργό Εξωτερικών Φίλιπ Γκόρντον πουδήλωσε, σε συνάντησή του με δημοσιογράφους στην Αθήνα, ξεκάθαρα τα ακόλουθα:


«Πιστεύω ότιείναι σημαντικό να αποφεύγονται μονομερή βήματα. Οι Ηνωμένες Πολιτείεςαναγνωρίζουν τα δικαιώματα των χωρών για την ανακήρυξη αποκλειστικώνοικονομικών ζωνών, αλλά... δεν νομίζουμε ότι θα ήταν προς το συμφέρον τηςΕλλάδος να το πράξει χωρίς πλήρη συνεργασία με τους γείτονές της, της Τουρκίαςσυμπεριλαμβανομένης».

 

            


Αυτή την περίοδο έχειανάψει μια μεγάλη συζήτηση στην Ελλάδα για το αν και πότε η κυβέρνηση Σαμαρά θαανακηρύξει ΑΟΖ και αν δοθούν γεωγραφικές συντεταγμένες της υφαλοκρηπίδας ή τηςΑΟΖ στα Ηνωμένα Έθνη. Το μόνο σίγουρα είναι ότι δεν μπορούν να δοθούν  συντεταγμένες της ΑΟΖ γιατί αυτό προϋποθέτειότι έχει γίνει η ανακήρυξη της ΑΟΖ. Ταυτόχρονα έχουν αρχίσει και απειλές απότην Τουρκία. Λέγεται, ότι οι Τούρκοι σκέπτονται κι αυτοί να ανακηρύξουν ΑΟΖ καινα στείλουν γεωγραφικές συντεταγμένες στα Ηνωμένα Έθνη. Κάτι τέτοιο δεν θαείναι πρόβλημα για την Ελλάδα διότι η ανακήρυξη δεν περιλαμβάνει κανέναναπολύτως χάρτη, οι δε συντεταγμένες είναι ανεπίσημες συντεταγμένες εφʼ όσον δενυπάρχει οριοθέτηση ΑΟΖ ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Είναι γνωστόν, ότιγια πολλά χρόνια οι Τούρκοι μας απειλούν με casusbelli σε περίπτωση που προβούμε σε επέκταση των χωρικών μας υδάτων από 6 σε12 ν.μ., αλλά ουδέποτε μέχρι σήμερα έχουν πει ότι θα κάνουν το ίδιο σεπερίπτωση ανακήρυξης ΑΟΖ από την Ελλάδα. Πάντως, η Ελλάδα, σήμερα, επηρεάζεταιόχι μόνο από την σταθερά μεταβλητή της ισχύος αλλά και από το γεγονός ότι είναιοικονομικά γονατισμένη και πρέπει να προσέχει τις κινήσεις της περισσότερο απόποτέ.      

           

           

 Η Ιστορία  με τιςΣυντεταγμένες

Έχει αρχίσει,πρόσφατα, μια μεγάλη κουβέντα για την πρόθεση της κυβέρνησης να στείλει τιςγεωγραφικές συντεταγμένες για την υφαλοκρηπίδα στον ΟΗΕ και όλοι βέβαια έχουνκάποια γνώμη και για αυτό το θέμα. Λένε ότι η κυβέρνηση έχει ήδη, πρόσφατα,δημιουργήσει αυτές τις συντεταγμένες. Αυτό είναι απόλυτα ανακριβές διότι οισυντεταγμένες αυτές έχουν καθοριστεί, δεκαετίες τώρα, από την υδρογραφικήυπηρεσία του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού και από το Υπουργείο Εξωτερικών. Θαείναι λάθος για την κυβέρνηση να κάνει μια τέτοια ενέργεια που δεν έχει καμίααξία, ιδιαίτερα εάν πρόκειται να δώσει συντεταγμένες, έστω και προσωρινές, γιατις θαλάσσιες περιοχές της Ελλάδας και να αποκλείσει  το Αιγαίο, δείχνοντας ότι φοβάται τιςαντιδράσεις της Τουρκίας. Η ενέργεια αυτή δεν έχει καμία αξία γιατί οισυντεταγμένες αυτές χαρακτηρίζονται ανεπίσημες μια και για να δοθούν επισήμωςθα πρέπει να υπάρχει οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας ή της ΑΟΖ, κάτι που φυσικά δενέχει γίνει. Θα αξίζει να γίνει μόνο εάν η Ελλάδα αποφασίσει να δώσει τιςσυντεταγμένες που θα αναφέρονται και στα 6 κράτη με τα οποία έχει θαλάσσια σύνορα.Έτσι, θα δείξει ότι έχει θαλάσσια σύνορα και με την Κύπρο διότι θα αναγνωρίζειτις συντεταγμένες του Καστελόριζου και της Στρογγύλης. Μια τέτοια κίνηση θααναγκάσει, βέβαια, την Τουρκία να δημιουργήσει δικές της συντεταγμένες που θαδείχνουν ότι το  50% του Αιγαίου ανήκεισʼ αυτή και σίγουρα οι τουρκικές συντεταγμένες θα αγνοούν το σύμπλεγμα τουΚαστελόριζου και θα δείχνουν ότι η Τουρκία έχει θαλάσσια σύνορα με την Αίγυπτο.Άρα, εύκολα συμπεραίνει κανείς ότι μια τέτοια κίνηση δεν πρέπει τώρα να γίνειαπό την πλευρά της Ελλάδας. Η μόνη σωστή κίνηση είναι μόνο η ανακήρυξη της ΑΟΖπου, όπως ήδη αναφέραμε, δεν την υποχρεώνει να δώσει γεωγραφικές συντεταγμένες.Όλα ζητάνε να μάθουν ποιες ήταν οι γεωγραφικές συντεταγμένες όταν το 2004 οΠρόεδρος Παπαδόπουλος ανακήρυξε την Κυπριακή ΑΟΖ. Δεν αντιλαμβάνονται ότι ηανακήρυξη μιας ΑΟΖ δεν δίνει τέτοιες γεωγραφικές συντεταγμένες. Το σχέδιο νόμουπου πήγε στην κυπριακή Βουλή το 2004 δεν περιελάμβανε κανένα χάρτη.

            


Η Γαλλία, στις 12 Οκτωβρίου 2012,κήρυξε ΑΟΖ στη Μεσόγειο και προσδιόρισε τις γεωγραφικές συντεταγμένες αλλάταυτόχρονα ανέφερε ότι αυτά τα γεωγραφικά όρια μπορούν, μελλοντικά, νατροποποιηθούν εάν υπάρξουν οριοθετήσεις με τα γειτονικά της κράτη. Απʼ ότιγνωρίζουμε αυτές οι γεωγραφικές συντεταγμένες έχουν δοθεί στα Ηνωμένα Έθνηβάσει του Άρθρου 72, παράγραφος 2 της Σύμβασης του Δίκαιου της Θάλασσας.Φαίνεται ότι η κυβέρνηση Σαμαρά ανακάλυψε αυτή την γαλλική απόφαση και θέλει ναακολουθήσει την ίδια τακτική. Αλλά η Ισπανία αντέδρασε σε αυτή την ανακοίνωση τηςΓαλλίας διότι οι συντεταγμένες της Γαλλίας υπεισέρχονται στην προστατευτική ΑλιευτικήΖώνη που έχει δημιουργήσει, αρκετό καιρό τώρα, η Ισπανία. Η Ισπανία, ότανδημιούργησε προστατευτική Αλιευτική Ζώνη στη Μεσόγειο, χρησιμοποίησε σωστά τημέση γραμμή, ενώ η Γαλλία δημιούργησε την ΑΟΖ της όχι με βάση τη μέση γραμμήκαι έτσι οι συντεταγμένες της έχουν υπεισέλθει σε ένα μεγάλο κομμάτι τηςισπανικής Αλιευτικής Ζώνης, κάτι που δεν αποδέχεται η Ισπανία η οποία επιθυμείνα γίνει οριοθέτηση στη Μεσόγειο βάσει της μέσης γραμμής, μέθοδος που συμπίπτεικαι με την ελληνική θέση. Σήμερα, αυτές οι γαλλικές συντεταγμένες δεν έχουνκαμία αξία διότι δεν είναι προϊόν οριοθέτησης. Αυτοί οι χάρτες της Γαλλίας δενκατοχυρώνουν τα εξωτερικά όρια της ΑΟΖ της διότι δεν αποτελούν τίποτε άλλο παράένα ανεπίσημο περίγραμμα της διεκδίκησής της στη Μεσόγειο.



* Ο Θεόδωρος Κ. Καρυώτης υπήρξε μέλος της ελληνικής αντιπροσωπείας στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας και επιμελήθηκε του βιβλίου "Greece and the LawoftheSea". Θεωρείται ο πρώτος Έλληνας που ασχολήθηκε με το θέμα της ΑΟΖ και τώρα τελευταία οι ιδέες του έχουν αρχίσει να συζητούνται ευρέως. Δυστυχώς αυτή την περίοδο, που παίρνονται σημαντικές αποφάσεις για την ΑΟΖ, δεν έχει ζητηθεί η γνώμη του από την ελληνική κυβέρνηση.

ΣΧΟΛΙΑ