Γιάννης Τριάντης: Η ωραία πύλη της γλώσσας
  Πέμπτη, 31 Οκτ 2013      16:47      0

Γιάννης Τριάντης: Η ωραία πύλη της γλώσσας

Οδηγούσα και άκουγα ειδήσεις. Εμβολίμως ένας ρεπόρτερ μετέδιδε λεπτομέρειες για κάποιο θέμα εν εξελίξει και άρχισε να πυροβολεί την ελληνική γλώσσα...

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΤΡΙΑΝΤΗ

 

 

Οδηγούσα και άκουγα ειδήσεις. Εμβολίμως ένας ρεπόρτερ μετέδιδε λεπτομέρειες για κάποιο θέμα εν εξελίξει και άρχισε να πυροβολεί την ελληνική γλώσσα. «Η απρεπή συμπεριφορά», «το μεγάλο κόμβο», «της υγιής κοινωνίας» και το εσχάτως προσφιλές στους αγραμμάτους, εκείνο το «άνηκε»... Άλλαξα σταθμό και προσπαθούσα να συνέλθω από τις επαναληπτικές εκκενώσεις αδαημοσύνης.

Ποτέ δεν έλειψαν τα γλωσσικά ολισθήματα από τον λειμώνα της δημοσιογραφίας. Αλλά τα τελευταία χρόνια λες και έχουν ιδρύσει καθεστώς. Σε συνδυασμό με το φτωχό λεξιλόγιο που συρρικνώνεται δραστικά και την πυκνή χρήση αγγλικών λέξεων, δημιουργείται ανάγλυφη η εικόνα μιας προβληματικής και δυσάρεστης κατάστασης.

Συχνά υμνείταιένα μυθολογημένο παρελθόν σχετικά με τη δημοσιογραφική γλώσσα, αλλά και γενικότερα με την εικόνα του Τύπου. Ότι κοσμούσαν τις εφημερίδες εκλεκτές υπογραφές εγγράμματων δημοσιογράφων και λογίων, με σπουδαίες επιφυλλίδες και ενδιαφέρουσες προσωπικές στήλες. Και ότι τότε, προδικτατορικά, οι εφημερίδες ανήκαν σε παραδοσιακούς εκδότες που δεν έπαιζαν παιχνίδια και συνολικά η παρουσία τους ήταν κάτι σαν εικόνισμα για τους αναγνώστες και την κοινωνία.

Λυπάμαι, αλλά δεν είναι αυτή η ακριβής εικόνα.Ασφαλώς και ενυπήρχαν λόγιοι, λογοτέχνες και διανοούμενοι στο δυναμικό των εφημερίδων. Όμως ούτε σήμερα λείπουν. Πλήθος λογοτεχνών, πανεπιστημιακών και διανοουμένων συνεργάζονται μονίμως με αρκετές εφημερίδες, όπως και παλιά. Δεύτερον, η γλώσσα της εποχής εκείνης έπασχε επίσης σε μεγάλο βαθμό. Ακραιφνής αγκαθωτή καθαρεύουσα, στριφνό ύφος και λογής λογιοτατισμοί διέτρεχαν ακόμη τα συνήθη ρεπορτάζ. Διαβάζεις, λόγου χάριν, αθλητικό κείμενο εκείνης της εποχής για έναν αγώνα και λύνεσαι στα γέλια. Άσε, δε, τους πρωτοσέλιδους τίτλους...

Μεταπολιτευτικά μπήκαν στη δημοσιογραφίανέα παιδιά, απόφοιτοι πανεπιστημίων, με ευρύτερη συγκρότηση, αλλά και με υπόβαθρο από τα γυμνασιακά χρόνια. Αυτό τους έδινε τη δυνατότητα να χειρίζονται καλύτερα τη γλώσσα, πατώντας με το ένα πόδι στην απλή καθαρεύουσα (καθοριστική η σημασία των αρχαίων ελληνικών που είχαν διδαχτεί) και με το άλλο στη ρέουσα δημοτική. Ενδιαφέρον σύνθεμα με ευεργετικά αποτελέσματα.

Τα τελευταία χρόνια οι εφημερίδεςκαι τα μήντια συνολικά εγκαλούνται για άμεση πρόσδεση με την εξουσία, εξ ου και οι καταγγελίες για το φαινόμενο της διαπλοκής. Έτσι είναι. Παραδοσιακοί αλλά και νεόκοποι εκδότες χρησιμοποιούν τα Μέσα που διαθέτουν «για να κάνουν τις δουλειές τους». Την κατάσταση επιδείνωσε η άμεση εμπλοκή του μεγάλου κεφαλαίου (εφοπλιστές κ.ά.), καθώς και ο ασφυκτικός έλεγχος από τις τράπεζες, με αποτέλεσμα τα μήντια –τουλάχιστον στα μάτια της κοινωνίας– να έχουν απωλέσει σχεδόν κάθε ίχνος αξιοπρέπειας.

Όμως και παλιότερα, αναλογικώς,δεν ήταν πολύ διαφορετική η κατάσταση. Παραδοσιακοί εκδότες ανέβαζαν και κατέβαζαν κυβερνήσεις, προσδεδεμένοι στα κόμματα εξουσίας, έστω και αν την πιστοποιημένη ισχύ των εφημερίδων που διέθεταν δεν τη χρησιμοποιούσαν προς ίδιον οικονομικό όφελος. Επίσης, τότε οι εφημερίδες ήσαν πολύ πιο κλειστές απ’ ό,τι σήμερα. Σπανίως υπήρχε κείμενο μη συμβατό με τη γραμμή της εφημερίδος ή γενικώς αιρετικό σε σχέση με το πολιτικό πρόσημο του αναγνωστικού κοινού. Σήμερα –εδώ και χρόνια, δηλαδή– η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική. Επί τα βελτίω. Σχεδόν σε όλες τις εφημερίδες ενυπάρχουν κείμενα κόντρα στην επίσημη γραμμή, χωρίς να προκαλούν τριγμούς στη σχέση του Μέσου με τους αναγνώστες. Πρόκειται για ενδιαφέρουσα εξέλιξη, για ευλογία, έστω και αν σε αρκετές περιπτώσεις το αιρετικόν του πράγματος λειτουργεί ως άλλοθι.

Καταλυτικά στοιχεία για την εικόνα του Τύπου,πέραν των προαναφερθέντων, είναι η εμφάνιση του λάιφ στάιλ –με άμεσες επιπτώσεις στη γλώσσα– καθώς και η ιλιγγιώδης επέλαση των σόσιαλ μήντια. Το λάιφ στάιλ αναχαιτίστηκε κάπως στα χρόνια της κρίσης, αλλά τα σημάδια του φαίνονται ακόμη, καθώς έχει εμποτίσει ικανό μέρος της νεότερης δημοσιογραφικής γενιάς. Όσο για τα σόσιαλ μήντια, έδωσαν μεν την ευκαιρία σε ευρύτερα στρώματα της κοινωνίας να εκφραστούν και να ανανεώσουν τον κουρασμένο δημοσιογραφικό λόγο (φρέσκιες ιδέες, χιούμορ, ακηδεμόνευτη λειτουργία), αλλά ταυτόχρονα βυθίζονται όλο και περισσότερο στο ίζημα της ανυποληψίας (καμιά διασταύρωση ειδήσεων) και στις υπερβολές (τραχείς χαρακτηρισμοί, συκοφαντίες κ.λπ.), και μάλιστα με τον προστατευτικό μανδύα της ανωνυμίας. Όσο για τη γλώσσα, αφήστε το καλύτερα...

Επιστρέφοντας στο σπίτι,απέφυγα να βάλω ειδήσεις. Αλλά στο μυαλό μου είχε καρφωθεί σαν πρόκα εκείνο το «άνηκε» και δεν έλεγε να με εγκαταλείψει. Άνοιξα το πρόσφατο αρχείο μου και άρχισα να διαβάζω θαυμάσια κείμενα εφημερίδων για τα αρχαία ελληνικά. «Ίσως εκεί να βρίσκεται το κλειδί», είπα μέσα μου, διώχνοντας επιτέλους από το μυαλό μου «το μεγάλο κόμβο» και το «άνηκε»...

ΣΧΟΛΙΑ